Czy komornik może obciążyć dłużnika kosztami egzekucji mimo upadłości konsumenckiej

Zakaz prowadzenia egzekucji po ogłoszeniu upadłości

Aktualne brzmienie art. 146 Prawa upadłościowego rozróżnia dwie sytuacje. Jeżeli postępowanie egzekucyjne skierowane do majątku wchodzącego w skład masy upadłości zostało wszczęte przed dniem ogłoszenia upadłości, ulega zawieszeniu z mocy prawa z dniem ogłoszenia upadłości, a po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości — umorzeniu z mocy prawa. Jeżeli natomiast komornik miałby dopiero po ogłoszeniu upadłości skierować egzekucję do majątku wchodzącego w skład masy upadłości, taka egzekucja jest niedopuszczalna.

Zakaz ten ma szczególne znaczenie w sprawach dotyczących osoby, wobec której ogłoszono upadłość konsumencka. Wierzyciel nie powinien omijać postępowania upadłościowego przez wszczynanie egzekucji z majątku objętego masą upadłości. Co do zasady powinien dochodzić swojej wierzytelności w ramach postępowania upadłościowego, a po jego zakończeniu trzeba dodatkowo sprawdzić, czy dana wierzytelność została objęta planem spłaty, umorzona albo należy do kategorii zobowiązań niepodlegających umorzeniu.

Wyjątki wskazane w art. 146 ust. 3 Prawa upadłościowego dotyczą wykonania zabezpieczenia na majątku upadłego w sprawach o roszczenia alimentacyjne, określone renty odszkodowawcze oraz zamianę uprawnień z prawa dożywocia na rentę. Nie oznacza to jednak ogólnej swobody prowadzenia egzekucji przeciwko upadłemu — każdorazowo trzeba ustalić, czego dotyczy wierzytelność, jaki majątek został zajęty i na jakim etapie znajduje się upadłość.

Koszty egzekucji wszczętej mimo upadłości

Samo umorzenie postępowania egzekucyjnego nie zawsze automatycznie rozstrzyga, kto ma ponieść koszty. Dlatego trzeba uważnie przeczytać postanowienie komornika: czy dotyczy ono opłaty egzekucyjnej, wydatków, kosztów zastępstwa wierzyciela, czy wszystkich tych elementów łącznie.

Jeżeli egzekucja była od początku niedopuszczalna z powodu upadłości albo oczywiście niecelowa, dłużnik powinien domagać się uchylenia rozstrzygnięcia obciążającego go kosztami. W praktyce warto powołać się nie tylko na art. 146 Prawa upadłościowego, ale również na art. 30 ustawy o kosztach komorniczych. Przepis ten przewiduje, że w razie oczywiście niecelowego wszczęcia postępowania egzekucyjnego albo wskazania osoby niebędącej dłużnikiem komornik wydaje postanowienie o pobraniu opłaty od wierzyciela, nie ściąga ani nie pobiera opłaty od dłużnika, a opłatę ściągniętą lub pobraną zwraca dłużnikowi.

Nie w każdej sprawie sąd automatycznie uzna wszczęcie egzekucji za oczywiście niecelowe. Znaczenie mają m.in. data ogłoszenia upadłości, data uprawomocnienia się postanowienia, zakres masy upadłości, treść tytułu wykonawczego, wiedza wierzyciela oraz to, czy komornik został niezwłocznie poinformowany o upadłości i otrzymał dokumenty potwierdzające ten fakt.

Skarga na czynności komornika

Podstawowym środkiem obrony jest skarga na czynności komornika. Skarga przysługuje zarówno na czynność komornika, jak i na jego zaniechanie. Można nią zaskarżyć m.in. zajęcie rachunku, zajęcie wynagrodzenia, prowadzenie egzekucji mimo upadłości oraz postanowienie o ustaleniu albo pobraniu kosztów komorniczych.

Termin na wniesienie skargi wynosi co do zasady tydzień. Liczy się go od dnia dokonania czynności, jeżeli skarżący był przy niej obecny albo był o jej terminie zawiadomiony. W innych przypadkach termin biegnie od zawiadomienia o czynności, a gdy zawiadomienia nie było — od dnia, w którym skarżący dowiedział się o czynności. Skargę wnosi się do komornika, który dokonał zaskarżonej czynności albo jej zaniechał. Komornik może uwzględnić skargę w całości, a jeśli tego nie zrobi, przekazuje ją z aktami do właściwego sądu rejonowego.

Skarga powinna wskazywać, jaką czynność lub jakie postanowienie zaskarżasz, czego żądasz i dlaczego. W sprawie kosztów warto domagać się w szczególności uchylenia postanowienia w części obciążającej dłużnika kosztami, zwrotu pobranych kwot, zastosowania art. 30 ustawy o kosztach komorniczych oraz obciążenia kosztami wierzyciela, jeżeli to on doprowadził do oczywiście niecelowej egzekucji. Opłata sądowa od skargi na czynności komornika wynosi obecnie 50 zł.

Jakie dokumenty dołączyć do skargi?

Do skargi należy dołączyć dokumenty, które pozwolą sądowi szybko ustalić, że egzekucja koliduje z upadłością. Najczęściej będą to: postanowienie o ogłoszeniu upadłości, informacja o jego prawomocności, dokumenty z postępowania upadłościowego, plan spłaty wierzycieli albo postanowienie o umorzeniu zobowiązań, zawiadomienie o wszczęciu egzekucji, postanowienie o kosztach, dowód doręczenia tego postanowienia oraz korespondencja kierowana do komornika i wierzyciela.

Warto precyzyjnie opisać chronologię: kiedy ogłoszono upadłość, kiedy wierzyciel złożył wniosek egzekucyjny, kiedy komornik dokonał zajęcia, kiedy dłużnik dowiedział się o czynności i kiedy doręczono mu postanowienie o kosztach. W sprawach o koszty nawet krótka zwłoka może mieć znaczenie, bo termin do zaskarżenia jest bardzo krótki.

Odpowiedzialność komornika a koszty egzekucji

Trzeba odróżnić uchylenie nieprawidłowej czynności komornika od dochodzenia odszkodowania od komornika. W ramach skargi sąd może uchylić czynność lub zmienić postanowienie o kosztach. Jeżeli stwierdzi oczywiste naruszenie prawa przez komornika, może także obciążyć go kosztami postępowania wywołanego skargą.

Jeżeli dłużnik poniósł realną szkodę przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie komornika, możliwe jest odrębne dochodzenie odszkodowania. Wtedy trzeba wykazać bezprawność działania, szkodę oraz związek przyczynowy. Sam fakt, że egzekucja została umorzona, nie zawsze wystarczy do automatycznego uzyskania odszkodowania.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, jak oceniać koszty egzekucji w zależności od etapu upadłości i zachowania wierzyciela.