Problemy z długami siostry w związku z chorobą psychiczną

Korespondencja windykacyjna

Niestety nieraz bywa tak, że postępowanie windykacyjne dotyka osób, które wcale nie są dłużnikami. Ale, jak w przypadku przez Pana opisanym, dłużnik zameldowany jest pod danym adresem. W takim przypadku w pierwszej kolejności, gdy zaczną wpływać pisma od wierzyciela (firmy pożyczkowej), należy poinformować nadawcę korespondencji, że dany adresat nie mieszka i nie przebywa pod wskazanych adresem; wrzucić takie  listy do skrzynki ze zwrotami z adnotacją, że adresat nie zamieszkuje i nie przebywa pod wskazanym adresem; nie należy również  odbierać korespondencji adresowanej na nazwisko Pana siostry zaadresowanej na adres Pana mamy.

Zameldowanie a zamieszkanie

Po wtóre, skoro Pana siostra faktycznie nie mieszka pod adresem swojego zameldowania, to należy ją wymeldować, co nie powinno nastręczać żadnych kłopotów.

Należy bowiem wskazać, że zgodnie z art. 10 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych „zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w tym lokalu”.

Nie można więc powoływać się na prawo do zamieszkiwania w danym miejscu na podstawie tego, że się jest w tym miejscu zameldowanym na pobyt stały. Można być zameldowanym w domu, nie posiadając tytułu prawnego do zamieszkiwania w tym miejscu, co właśnie odnosi się do Pana siostry. Zameldowanie pod określonym adresem potwierdza zatem jedynie miejsce zamieszkania osoby, a nie legalność jej pobytu w określonym lokalu. Wynika z tego, że zameldowanie nie jest wyznacznikiem prawa do najmu, natomiast przesłanki wymeldowania (brak zamieszkiwania w tym lokalu) mogą się stać powodem do utraty tytułu prawnego do tego mieszkania.

Nie ma więc żadnych przeszkód do złożenia przez Pana mamę wniosku o wymeldowanie Pana siostry w trybie administracyjnym we właściwym organie gminy (urząd miejski, starostwo). We wniosku o wymeldowanie Pana siostry konieczne jest wskazanie, iż nigdy nie mieszkała ona w domu Pana mamy bądź, jeżeli mieszkała, to opuściła miejsce zameldowania w sposób dobrowolny i jej nieobecność trwa ponad 3 miesiące. Dobrze byłoby wskazać we wniosku dane dwojga świadków (np. najbliższych sąsiadów) potwierdzających fakt niezamieszkiwania przez Pana siostrę w domu, a także wskazać adres obecnego miejsca jej zamieszkania. Proszę również dołączyć dokument wskazujący na tytuł własności Pana mamy do domu, z którego wymeldowuje Pana siostrę (np. wypis z księgi wieczystej). Zgodnie art. 15 ust. 2 ww. ustawy organ gminy wydaje decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Proszę pamiętać, że brak wymeldowania się przez Pana siostrę jest wykroczeniem zgodnie z treścią art.147 § 1 Kodeksu wykroczeń.

W przypadku gdyby organ wydał decyzję odmowną, przysługuje prawo do wniesienia odwołania do właściwego wojewody w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji.

Informacja o chorobie psychicznej siostry

Ciężko jest uchronić się przed działaniami osoby ze schorzeniami Pana siostry, jeśli nie jest ona ubezwłasnowolniona czy to całkowicie, czy częściowo. W związku z tym jakieś szanse w sporze z bankami czy para-bankami istnieją, ale trzeba je bardzo roztropnie wykorzystać.

Zatem w pierwszym rzędzie winien Pan powiadomić w drodze pisemnej znane Panu banki czy firmy pożyczkowe o chorobie psychicznej siostry, dołączając stosowne zaświadczenie lekarskie ze wskazaniem rozpoznania choroby, najlepiej pochodzące jeszcze sprzed daty zaciągnięcia kredytów przez Pana siostrę, i wskazując, iż w związku z powyższym zawarte umowy są nieważne, jako zawarte na skutek błędu w składanym przez Pana siostrę oświadczeniu woli. 

Zgodnie bowiem z treścią art. 82 Kodeksu cywilnego: „Nieważne jest oświadczenie woli złożone przez osobę, która z jakichkolwiek powodów znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Dotyczy to w szczególności choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego, chociażby nawet przemijającego, zaburzenia czynności psychicznych”.

Bank/para-bank w takiej sytuacji albo wysyła firmę windykacyjną, albo oddaje sprawę do sądu. Jeżeli jednak przesłał Pan już do banków/para-banków dowód na fakt choroby Pana siostry, to banki prawdopodobnie mają świadomość problemu z taką umową (na 95% uznaną przez sąd za nieważną), stąd podejmowane są próby windykacji.

Dlatego też (cały czas zakładam, że posiada Pan stosowne zaświadczenie o chorobie siostry, co wywodzę z informacji o jej kilkakrotnej hospitalizacji) spokojnie można poczekać na wniesienia sprawy przez banki i inne do sądu, ponieważ wtedy zyska Pan możliwość powołania argumentów i stosownych dowodów na okoliczność zawarcia umowy w warunkach wskazanego powyżej art. 82. Dodatkowo winien Pan wskazać, iż informował Pan banki i inne instytucje pożyczkowe o chorobie siostry, a one pomimo tego udzieliły kredytów konsumenckich czy pożyczek.

Odzyskanie środków z bezpodstawnego wzbogacenia

Niemniej proszę pamiętać, że nawet uznanie przez sąd umów za nieważne nie pozbawia banku roszczeń o zwrot wydanych środków pieniężnych (czystego kapitału), a to na zasadzie art. 405 Kodeksu cywilnego, który stanowi, że „kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości”, czyli z tzw. bezpodstawnego wzbogacenia.

Z pewnością zatem przedmiotem rozważań sądu będzie, czy stan psychiczny Pana siostry w okresie pobierania kredytów czy pożyczek może zostać uwzględniony, i prowadzić jednocześnie do wniosku, że skoro znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne podjęcie decyzji i wyrażenie woli, to nie jest osobą, która „powinna była liczyć się z obowiązkiem zwrotu”. Albowiem art. 409 Kodeksu cywilnego stanowi, że „obowiązek wydania korzyści lub zwrotu jej wartości wygasa, jeżeli ten, kto korzyść uzyskał, zużył ją lub utracił w taki sposób, że nie jest już wzbogacony, chyba że wyzbywając się korzyści lub zużywając ją powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu”. Niewątpliwie wykazanie, iż siostra była wcześniej hospitalizowana, a następnie była hospitalizowany bezpośrednio po zaciągnięciu kredytu ( prawie, że w ich trakcie, bo nie wiadomo, ile by jeszcze ich pozaciągała gdyby nie pobyt w szpitalu), może być bardzo pomocne przy dojściu do powyższego wniosku ( braku obowiązku zwrotu). 

Niewykluczone, że sąd powoła biegłego psychiatrę do oceny, czy w momencie zaciągania kredytów Pana siostra była w stanie wyłączającym świadome podjęcie decyzji.

Reasumując – rekomendowałabym Panu przesłanie do banków zaświadczenia lekarskiego o rozpoznaniu choroby psychicznej u Pana siostry, łącznie z żądaniem unieważnienia umów. Równolegle pismo do arbitra bankowego opisujące całą sytuację z załączeniem propozycji ugody dla banków, i brak ich odpowiedzi (jednak niewykluczone, że banki czy para-banki sprzedały te kredyty firmom windykacyjnym, ale powinna Pana siostra być o tym powiadomiona). Te działania mają na celu przedstawienie ich ewentualnego efektu w sądzie dla uzyskania pożądanego efektu, czyli uznania umów za nieważne, z barkiem obowiązku ich zwrotu.

Długi siostry i córki

Ani Pana, ani Pana mamy pełnoletnia córka i siostra nie obciąża odpowiedzialnością finansową za własne długi, nawet jeśli z np. mamą mieszka. Jednak po jej ewentualnej śmierci Pana mama i Pan mogą dziedziczyć jej długi, tylko gdy przyjmą spadek wprost, czyli z długami), natomiast w przypadku przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza za długi spadkobiercy odpowiada się tylko do wysokości odziedziczonych aktywów (np. odziedziczono mieszkanie za 300 tys. zł, zatem odpowiada się za długi spadkobiercy do wysokości 300 tys. zł). A zatem zgodnie z tą zasadą w sytuacji, gdy w skład spadku nie wchodzą żadne aktywa, ale same długi, spadkobierca nie musi ich w ogóle regulować.

Natomiast zrzec się spadku można tylko za życia ewentualnego spadkobiercy (Pana siostry) i należy to zrobić u notariusza. Ma Pan zapewne na myśli instytucję odrzucenia spadku. Odrzucenie spadku u notariusza jest skuteczne tylko wtedy, gdy np. Pan jako spadkobierca złoży oświadczenie o odrzuceniu spadku w ciągu 6 miesięcy od chwili otrzymania informacji o śmierci spadkodawcy (Pana siostry). Może zrobić to zarówno przed notariuszem, jak i w sądzie rejonowym (właściwym dla miejsca zamieszkania).

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.