Zajęcie samochodu po spłacie długu – prawa współwłaściciela

Czy komornik może zająć samochód, który ma kilku współwłaścicieli?

Tak, ale tylko w zakresie, w jakim samochód należy do dłużnika. Jeżeli dłużnikiem jest córka, a ojciec jest współwłaścicielem auta w 99%, komornik może skierować egzekucję do udziału córki w pojeździe. Nie oznacza to jednak, że dług córki automatycznie obciąża udział ojca.

W przypadku rzeczy ruchomej stanowiącej współwłasność kilku osób egzekucja z ułamkowej części rzeczy odbywa się według zasad egzekucji z ruchomości, ale sprzedaży podlega udział dłużnika. Inni współwłaściciele powinni otrzymać odpis protokołu zajęcia, aby mogli chronić swoje prawa i reagować na nieprawidłowości.

W praktyce przy samochodzie problem polega na tym, że zajęcie udziału dłużnika może utrudniać korzystanie z całego pojazdu. Współwłaściciel niebędący dłużnikiem powinien więc pilnować, czy komornik prawidłowo oznaczył przedmiot egzekucji jako udział dłużnika, a nie cały samochód jako majątek osoby zadłużonej.

Spłata długu a umorzenie egzekucji

Sama informacja, że dług został zapłacony, nie zawsze kończy sprawę automatycznie w tym samym dniu. Komornik musi ustalić, czy zapłata objęła całość należności egzekwowanej w sprawie: świadczenie główne, odsetki, koszty procesu, koszty zastępstwa w egzekucji, opłatę egzekucyjną i wydatki komornika.

Jeżeli spłata była związana z kredytem samochodowym albo dokumentami własności pojazdu, osobno trzeba ustalić, czy po uregulowaniu zobowiązania prawidłowo przeniesiono własność samochodu po spłacie kredytu. To inny problem niż samo uchylenie zajęcia komorniczego, ale w praktyce oba wątki często pojawiają się razem.

Jeżeli cała należność została zaspokojona, nie powinno się prowadzić dalszych czynności zmierzających do sprzedaży samochodu. W sprawach wszczętych na wniosek wierzyciela typową drogą zakończenia egzekucji jest wniosek wierzyciela o umorzenie postępowania. Po umorzeniu postępowania egzekucyjnego dokonane czynności egzekucyjne ulegają uchyleniu, a komornik powinien zawiadomić osoby trzecie, na których prawa i obowiązki zajęcie miało wpływ.

Jeżeli zapłata nastąpiła po wszczęciu egzekucji, trzeba też sprawdzić rozliczenie kosztów. Aktualnie w egzekucji świadczeń pieniężnych zasadą jest opłata stosunkowa od wyegzekwowanego świadczenia, a przy umorzeniu na wniosek wierzyciela przepisy przewidują osobne zasady rozliczenia opłaty. Dlatego po spłacie warto żądać od komornika pisemnego rozliczenia salda i wskazania, czy pozostała jeszcze jakakolwiek kwota do zapłaty.

Jeżeli komornik równolegle prowadził egzekucję z kilku źródeł, saldo trzeba uzgodnić z wpływami z każdego z nich, w tym z konta Revolut lub zagranicznego rachunku bankowego oraz z premii, nagrody i trzynastki. Dopiero pełne rozliczenie pozwala ocenić, czy zajęcie samochodu powinno zostać uchylone.

Wezwanie do komornika o zwolnienie samochodu spod zajęcia

W opisanej sytuacji warto złożyć do komornika pisemny wniosek o zwolnienie zajętego samochodu albo udziału w samochodzie spod egzekucji. We wniosku należy wskazać sygnaturę sprawy komorniczej, dane dłużnika, dane współwłaściciela, dokładne oznaczenie pojazdu oraz żądanie uchylenia zajęcia po spłacie należności.

Do pisma najlepiej dołączyć potwierdzenia przelewów, pokwitowanie komornika albo wierzyciela, aktualne rozliczenie zadłużenia, dowód rejestracyjny lub inny dokument potwierdzający współwłasność oraz wezwanie do odwołania planowanych czynności sprzedażowych. Warto zażądać również pisemnego postanowienia albo pisemnej informacji, z jakiego powodu komornik odmawia zwolnienia pojazdu.

W tym samym piśmie można też poprosić komornika o wyjaśnienie, czy inne zajęcia prowadzone w tej sprawie, np. z rachunku bankowego albo wynagrodzenia, prawidłowo uwzględniają kwotę wolną od zajęcia komorniczego.

Jeżeli po umorzeniu albo zakończeniu sprawy okaże się, że komornik pobrał za dużo, można żądać rozliczenia i zwrotu nadwyżki. Szerzej omawia to artykuł o tym, jak odzyskać nadpłata po umorzeniu egzekucji.

Czy komornik może czekać na zgodę wierzyciela?

W sprawach egzekucyjnych komornik działa na podstawie tytułu wykonawczego i w granicach wniosku wierzyciela. Jeżeli egzekucję wszczęto na wniosek wierzyciela, żądanie wierzyciela ma znaczenie dla umorzenia postępowania. Nie oznacza to jednak, że komornik może bezterminowo utrzymywać zajęcie bez wyjaśnienia, jeżeli przedstawiono dowody całkowitej spłaty.

W sprawach alimentacyjnych trzeba zachować szczególną ostrożność. Jeżeli tytuł obejmuje świadczenia powtarzające się, np. alimenty płatne co miesiąc albo zabezpieczenie alimentacyjne, komornik może wskazywać, że egzekucja nie zakończyła się, bo dochodzone są także bieżące albo przyszłe raty. Wtedy należy ustalić, czy zapłacono jedynie zaległość, czy także bieżące należności i koszty.

Jeżeli wierzycielem jest małoletnie dziecko, w praktyce działa przez przedstawiciela ustawowego albo inną osobę uprawnioną, a nie samodzielnie. Stwierdzenie, że potrzebna jest „zgoda wnuczki”, powinno być więc doprecyzowane: chodzi o stanowisko wierzyciela reprezentowanego zgodnie z prawem albo o zgodę sądu lub organu, jeśli dana egzekucja została wszczęta w szczególnym trybie.

Skarga na czynności komornika albo na zaniechanie

Jeżeli komornik odmawia zwolnienia samochodu, zwleka z wydaniem postanowienia, nie rozlicza wpłaty albo mimo spłaty wyznacza licytację, można rozważyć skargę na czynności komornika. Skarga przysługuje także na zaniechanie dokonania czynności, czyli np. brak czynności, która powinna zostać podjęta.

Co do zasady skargę wnosi się w terminie tygodnia. Przy zaskarżeniu czynności termin liczy się od dokonania czynności, zawiadomienia o niej albo od dnia, w którym skarżący się o niej dowiedział. Przy zaniechaniu termin biegnie od dnia, w którym skarżący dowiedział się, że czynność miała być dokonana. Skargę wnosi się do komornika, który dokonał czynności albo jej zaniechał, a opłata sądowa od skargi wynosi obecnie 50 zł.

W skardze należy wskazać, czego żądamy: uchylenia zajęcia, zakazania sprzedaży udziału w aucie, zobowiązania komornika do rozliczenia wpłaty, wydania postanowienia albo przekazania sądowi akt z uzasadnieniem. Warto jednocześnie zawnioskować o wstrzymanie czynności sprzedażowych do czasu rozpoznania skargi.

Ochrona współwłaściciela, który nie jest dłużnikiem

Jeżeli zajęcie narusza prawa osoby trzeciej, np. komornik potraktował cały samochód jako majątek dłużnika mimo dokumentów potwierdzających udział 99% innej osoby, współwłaściciel może korzystać z odrębnych środków ochrony. W pierwszej kolejności warto złożyć wniosek do komornika o korektę protokołu zajęcia i ograniczenie egzekucji do udziału dłużnika.

Jeżeli to nie wystarczy, możliwa jest skarga na czynności komornika, a w określonych przypadkach także powództwo o zwolnienie zajętego przedmiotu od egzekucji. Takie powództwo wnosi osoba trzecia, jeżeli skierowanie egzekucji do przedmiotu narusza jej prawa. Termin na jego wniesienie wynosi miesiąc od dnia, w którym osoba ta dowiedziała się o naruszeniu prawa, chyba że przepis szczególny przewiduje inny termin.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, jak różnie może wyglądać sytuacja po zajęciu samochodu i dlaczego przed złożeniem skargi trzeba sprawdzić, czy spłacono całą należność oraz jaki udział w pojeździe należy do dłużnika.