Zajęcie faktur przez komornika – VAT, ZUS i podatki

Egzekucja z wierzytelności wobec kontrahenta

Potocznie mówi się o zajęciu faktury, lecz komornik kieruje egzekucję do należności, którą kontrahent ma zapłacić przedsiębiorcy. Dla rozliczeń VAT, ZUS i podatku dochodowego kluczowe jest to, że zajęcie płatności nie usuwa automatycznie publicznoprawnych obowiązków związanych z wystawioną fakturą.

Pełne zasady ustalania, czy wierzytelność istnieje, kiedy jest wymagalna i jak kontrahent odpowiada na pismo komornika, opisuje poradnik o egzekucji należności od kontrahenta. Tutaj analizujemy przede wszystkim wpływ zajęcia na przepływy pieniężne firmy i możliwość opłacenia danin.

Czy komornik może zająć całą kwotę z faktury?

Co do zasady egzekucja z wierzytelności może objąć kwotę należną dłużnikowi od kontrahenta. Jeżeli faktura została wystawiona na kwotę brutto, samo to, że zawiera VAT, nie oznacza jeszcze, że część odpowiadająca podatkowi VAT jest automatycznie wolna od zajęcia.

Podobnie składki ZUS i podatek dochodowy są realnymi obciążeniami przedsiębiorcy, ale przepisy nie tworzą ogólnej zasady, że kontrahent zawsze ma samodzielnie odjąć z faktury kwoty na ZUS, VAT lub PIT i dopiero resztę przekazać komornikowi. Jeżeli dłużnik chce zachować część środków na podatki, składki i utrzymanie, powinien wykazać swoją sytuację w postępowaniu egzekucyjnym.

Inaczej może wyglądać sprawa, gdy wynagrodzenie z faktur jest regularne i pełni funkcję podobną do wynagrodzenia za pracę. Wtedy znaczenie ma art. 833 § 2¹ K.p.c., który pozwala odpowiednio stosować ochronę z art. 87 i art. 87¹ Kodeksu pracy do świadczeń powtarzających się, jeżeli służą utrzymaniu dłużnika albo stanowią jego jedyne źródło dochodu.

Dochód z działalności B2B a ochrona przed pełnym zajęciem

Ochrona przewidziana dla świadczeń powtarzających się może mieć zastosowanie także do osoby prowadzącej jednoosobową działalność gospodarczą, jeżeli w istocie otrzymuje ona regularne wynagrodzenie za osobiste świadczenie usług. Najczęściej dotyczy to sytuacji, gdy dłużnik współpracuje stale z jednym kontrahentem albo z niewielką liczbą kontrahentów i co miesiąc otrzymuje podobne kwoty.

Dla zastosowania art. 833 § 2¹ K.p.c. trzeba wykazać przede wszystkim, że świadczenie jest powtarzalne. Dodatkowo powinno ono służyć zapewnieniu utrzymania dłużnika albo stanowić jego jedyne źródło dochodu. W praktyce im bardziej współpraca B2B przypomina stałe wynagrodzenie za osobistą pracę, tym mocniejsze są argumenty za ograniczeniem egzekucji.

Nie każda faktura korzysta jednak z takiej ochrony. Sporadyczne zlecenie, jednorazowa sprzedaż, nieregularne wpływy albo działalność oparta na wielu różnych transakcjach mogą zostać ocenione inaczej. Każda sprawa wymaga zbadania dokumentów, rodzaju współpracy i rzeczywistej sytuacji finansowej dłużnika.

Jak liczyć potrącenia przy świadczeniach powtarzających się?

Jeżeli do dochodu z faktur można odpowiednio zastosować zasady z Kodeksu pracy, przy egzekucji należności innych niż alimenty co do zasady nie powinno się potrącać więcej niż połowy wynagrodzenia, a dłużnik powinien zachować kwotę wolną odpowiadającą minimalnemu wynagrodzeniu za pracę po ustawowych odliczeniach.

Przy egzekucji alimentów ochrona jest słabsza. Z wynagrodzenia za pracę można potrącić do trzech piątych wynagrodzenia, a klasyczna kwota wolna nie działa tak jak przy długach niealimentacyjnych. Przy odpowiednim stosowaniu tych zasad do świadczeń powtarzających się trzeba każdorazowo sprawdzić tytuł egzekucji i treść zajęcia.

W sprawach B2B problem polega na tym, że faktura nie jest listą płac. Dlatego komornik i kontrahent powinni znać dane potrzebne do oceny sytuacji: czy dłużnik jest osobą fizyczną, czy świadczenie jest powtarzalne, czy służy utrzymaniu, jakie są koszty uzyskania przychodu oraz jakie obciążenia publicznoprawne trzeba zapłacić.

Jeżeli zajęcie prowadzi do pozbawienia dłużnika środków na podstawowe potrzeby, warto odwołać się także do argumentów dotyczących ochrony minimum egzystencji i kwota wolna, pamiętając jednak, że przedsiębiorca musi swoją sytuację wykazać dokumentami.

VAT, ZUS i podatek dochodowy – co powinien zrobić dłużnik?

Najczęstszy problem przedsiębiorców polega na tym, że zajęta faktura obejmuje kwotę brutto, a dłużnik nadal musi rozliczyć VAT, składki ZUS i podatek dochodowy. Sam fakt istnienia tych obowiązków nie blokuje zajęcia, ale powinien zostać opisany we wniosku o ograniczenie egzekucji.

Praktyczny wariant tego zagadnienia omawia poradnik „ulga za złe długi VAT”.

Dłużnik powinien przedstawić komornikowi dokumenty pokazujące, jaka część wpływu jest faktycznym dochodem przeznaczonym na życie, a jaka służy pokryciu danin publicznych i bieżących kosztów działalności. Warto załączyć deklaracje podatkowe, potwierdzenia składek, faktury kosztowe, historię wpływów oraz umowę z kontrahentem.

Jeżeli komornik nie zna tych okoliczności, może traktować zajętą wierzytelność jako zwykłą należność pieniężną. To dlatego aktywność dłużnika ma kluczowe znaczenie. Argument „muszę zapłacić VAT i ZUS” jest istotny, ale powinien być poparty wyliczeniem i dokumentami, a nie tylko ogólnym oświadczeniem.

Jak złożyć wniosek o ograniczenie egzekucji?

Dłużnik może złożyć do komornika pisemny wniosek o ograniczenie egzekucji z wierzytelności przysługującej od kontrahenta. W piśmie należy wskazać, że zajęte świadczenie ma charakter powtarzający się i służy utrzymaniu albo stanowi jedyne źródło dochodu dłużnika będącego osobą fizyczną. Rozwiązaniem może być także plan spłaty w egzekucji komorniczej, przedstawiony wierzycielowi wraz z realnym harmonogramem i uzasadnieniem.

Do wniosku warto dołączyć:

• umowę o współpracy, zlecenia albo inne dokumenty potwierdzające stałą relację z kontrahentem,
• faktury i potwierdzenia przelewów z kilku ostatnich miesięcy,
• oświadczenie o źródłach dochodu i sytuacji rodzinnej,
• zestawienie kosztów utrzymania, składek ZUS, podatku dochodowego i VAT,
• dokumenty potwierdzające stałe wydatki, np. czynsz, alimenty, raty, koszty leczenia lub utrzymania dzieci.

Równolegle warto przekazać kontrahentowi krótką informację o złożeniu wniosku do komornika. Kontrahent nie powinien jednak samowolnie pomijać zajęcia. Jego bezpiecznym działaniem jest przekazanie komornikowi pełnej informacji o charakterze współpracy i oczekiwanie na stanowisko organu egzekucyjnego.

Jeżeli komornik odmawia uwzględnienia ograniczeń albo prowadzi egzekucję w sposób sprzeczny z przepisami, dłużnik może rozważyć skargę na czynności komornika. Zasadniczo wnosi się ją w terminie tygodnia od dnia czynności albo od dnia zawiadomienia o czynności, dlatego nie należy zwlekać.

Obowiązki kontrahenta po otrzymaniu zajęcia

Kontrahent nie powinien po doręczeniu zajęcia wypłacać objętej nim należności przedsiębiorcy. Powinien terminowo odpowiedzieć komornikowi, wskazać stan rozliczenia oraz wyjaśnić, czy faktura jest bezsporna, wymagalna i w jakiej części pozostaje niezapłacona.

Przedsiębiorca powinien równolegle uzyskać kopię zajęcia i ustalić, jaka kwota faktycznie trafi do komornika, ponieważ od tego zależy jego płynność oraz możliwość terminowego rozliczenia podatków i składek. Szczegółowe obowiązki oraz odpowiedzialność kontrahenta pozostają w poradniku wskazanym wyżej.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, kiedy dochód z faktur może zostać objęty ochroną podobną do wynagrodzenia za pracę, a kiedy dłużnik musi liczyć się z pełniejszą egzekucją.

FAQ

Czy komornik może zająć fakturę wystawioną kontrahentowi?

Komornik nie zajmuje faktury jako dokumentu, lecz wierzytelność wynikającą z faktury. Oznacza to, że kontrahent może zostać zobowiązany do przekazania należności komornikowi zamiast dłużnikowi.

Czy kontrahent musi zostawić przedsiębiorcy kwotę na VAT?

Nie ma ogólnej zasady, że kontrahent zawsze samodzielnie odlicza VAT od zajętej faktury. Kwestię VAT, ZUS i podatku dochodowego trzeba wykazać we wniosku do komornika, zwłaszcza gdy dochód z faktury służy utrzymaniu dłużnika.

Czy dochód z B2B może być chroniony jak wynagrodzenie za pracę?

Tak, ale tylko wtedy, gdy spełnia warunki z art. 833 § 2¹ K.p.c. Świadczenie musi być powtarzające się i powinno służyć utrzymaniu dłużnika albo stanowić jego jedyne źródło dochodu.

Czy przy długach niealimentacyjnych komornik może zabrać całe wynagrodzenie z faktur?

Jeżeli dochód z faktur podlega ochronie jak świadczenie powtarzające się, co do zasady należy odpowiednio stosować limity z Kodeksu pracy. Przy długach niealimentacyjnych oznacza to zwykle ochronę części dochodu i kwoty wolnej. Bez wykazania przesłanek ochrony komornik może traktować fakturę jak zwykłą wierzytelność.

Co powinien zrobić kontrahent po otrzymaniu zajęcia?

Powinien odpowiedzieć komornikowi w terminie tygodnia, wskazać, czy wierzytelność istnieje i jaka jest jej wysokość, a także poinformować o ewentualnych przeszkodach lub o powtarzalnym charakterze współpracy z dłużnikiem.

Co zrobić, gdy komornik mimo wszystko zajmuje wszystkie wpływy?

Należy złożyć wniosek o ograniczenie egzekucji, dołączyć dokumenty potwierdzające regularny dochód i koszty utrzymania, a w razie potrzeby rozważyć skargę na czynności komornika. Termin na skargę jest krótki, dlatego trzeba działać szybko.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 767, art. 833, art. 886, art. 896 i art. 902 – ISAP.
2. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, w szczególności art. 87 i art. 87¹ – ISAP.
3. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w szczególności art. 750 – ISAP.
4. Ustawa z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych – ISAP.
5. Wyrok Sądu Najwyższego z 11 stycznia 2006 r., sygn. III CK 335/05.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.