Egzekucja alimentów mimo spłaty długu – jak się bronić?

Egzekucja alimentów mimo zapłaty – od czego zacząć?

Jeżeli dłużnik alimentacyjny twierdzi, że zaległość nie istnieje, pierwszym krokiem powinno być uporządkowanie dowodów. Należy przygotować potwierdzenia przelewów, przekazy pocztowe, pokwitowania wpłat gotówkowych, wiadomości od wierzyciela potwierdzające odbiór pieniędzy, historię rachunku bankowego oraz zestawienie miesiąc po miesiącu: jaka kwota była należna, kiedy została zapłacona i w jaki sposób.

Samo twierdzenie, że alimenty były płacone, zwykle nie wystarczy. Komornik działa na podstawie tytułu wykonawczego i wniosku wierzyciela. Jeżeli wierzyciel wskazuje zaległość albo nie cofa egzekucji, komornik co do zasady nie może zastąpić sądu i rozstrzygnąć sporu o to, które wpłaty zaliczyć na poczet alimentów.

W praktyce warto jednocześnie wysłać do komornika pismo z zestawieniem wpłat i dowodami oraz zażądać od wierzyciela pisemnego ograniczenia albo cofnięcia egzekucji w zakresie spłaconych kwot. Jeżeli wierzyciel odmawia albo milczy, trzeba rozważyć pozew przeciwegzekucyjny.

Powództwo przeciwegzekucyjne przy zapłaconych alimentach

Najważniejszym środkiem obrony dłużnika jest powództwo przeciwegzekucyjne, czyli pozew o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności w całości, w części albo o ograniczenie wykonalności. Podstawą jest art. 840 § 1 K.p.c., a w przypadku zapłaty alimentów po powstaniu tytułu wykonawczego szczególne znaczenie ma art. 840 § 1 pkt 2 K.p.c.

Zgodnie z tym przepisem dłużnik może żądać pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności, jeżeli po powstaniu tytułu egzekucyjnego nastąpiło zdarzenie, wskutek którego zobowiązanie wygasło albo nie może być egzekwowane. Takim zdarzeniem może być w szczególności spełnienie świadczenia, czyli zapłata zaległych alimentów.

Powództwo z art. 840 K.p.c. nie służy do ponownego ustalania, czy alimenty były kiedyś słusznie zasądzone. Służy do wykazania, że po powstaniu tytułu wykonawczego wydarzyło się coś, co powoduje, że egzekucja w całości albo w części jest już niedopuszczalna. W sprawach o alimenty najczęściej chodzi o zapłatę zaległości, błędne rozliczenie wpłat albo egzekwowanie kwot, które nie są już wymagalne.

Co powinien zawierać pozew z art. 840 K.p.c.?

Pozew należy wytoczyć przeciwko wierzycielowi alimentacyjnemu. Jeżeli uprawnionym jest małoletnie dziecko, pozwanym będzie dziecko reprezentowane przez przedstawiciela ustawowego. W pozwie trzeba wskazać, którego tytułu wykonawczego dotyczy sprawa, jaka egzekucja jest prowadzona, jaka część długu jest kwestionowana oraz dlaczego zobowiązanie wygasło albo nie może być egzekwowane.

Do pozwu warto dołączyć tabelę rozliczeń. Powinna obejmować wszystkie miesiące objęte egzekucją, kwoty alimentów, daty płatności, daty faktycznych wpłat, numery rachunków, tytuły przelewów oraz ewentualne potwierdzenia odbioru gotówki. Przy wpłatach gotówkowych bez pokwitowania sprawa jest trudniejsza, ale można wnioskować o przesłuchanie stron, świadków, zobowiązanie wierzyciela do przedstawienia historii rachunku albo korespondencji dotyczącej odbioru pieniędzy.

W pozwie warto od razu złożyć wniosek o zabezpieczenie, np. przez zawieszenie postępowania egzekucyjnego w całości albo w spornej części do czasu zakończenia sprawy. Bez zabezpieczenia komornik może nadal prowadzić egzekucję, nawet jeżeli pozew został już wniesiony.

Czy skarga na czynności komornika wystarczy?

Skarga na czynności komornika jest właściwa wtedy, gdy kwestionuje się konkretną czynność komornika albo jego zaniechanie, np. błędne postanowienie o kosztach, odmowę rozliczenia udokumentowanej wpłaty znajdującej się w aktach albo naruszenie przepisów postępowania. Skarga nie jest jednak typowym środkiem do rozstrzygnięcia sporu między wierzycielem a dłużnikiem o to, czy dług alimentacyjny istnieje.

Jeżeli problem polega na tym, że wierzyciel twierdzi, że zaległość istnieje, a dłużnik twierdzi, że wszystko zapłacił, właściwym rozwiązaniem zwykle jest powództwo przeciwegzekucyjne. Skarga może być potrzebna równolegle tylko wtedy, gdy zaskarżane jest konkretne postanowienie komornika, np. o kosztach lub grzywnie.

Obowiązki pracodawcy po zajęciu wynagrodzenia

Osobno trzeba potraktować sytuację pracodawcy. Po zajęciu wynagrodzenia komornik wzywa pracodawcę, aby w ciągu tygodnia przedstawił m.in. zestawienie wynagrodzenia dłużnika za trzy miesiące poprzedzające zajęcie, podał, w jakiej kwocie i terminach wynagrodzenie będzie przekazywane, oraz wskazał ewentualne przeszkody do dokonania potrąceń.

Brak odpowiedzi może skutkować grzywną. Zgodnie z art. 886 K.p.c. pracodawcy, który nie wykonuje obowiązków związanych z zajęciem wynagrodzenia albo nie składa wymaganego oświadczenia w terminie, komornik wymierza grzywnę do 5000 zł. Grzywna może być ponawiana, jeżeli pracodawca nadal nie wykonuje obowiązków w dodatkowo wyznaczonym terminie.

Dlatego nawet jeżeli pracodawca uważa, że egzekucja jest bezzasadna, powinien odpowiedzieć komornikowi. W piśmie można wskazać, że dłużnik kwestionuje zaległość, że przekazuje dowody wpłat i że sprawa może zostać skierowana do sądu. Nie zwalnia to jednak pracodawcy z obowiązków informacyjnych wynikających z zajęcia.

Więcej o tym, co musi zrobić pracodawca dłużnika po otrzymaniu zajęcia, omawiamy w artykule: obowiązki pracodawcy w egzekucji.

Co zrobić, gdy pracodawca nie odpowiedział komornikowi?

Najbezpieczniej nie czekać na postanowienie o grzywnie. Należy jak najszybciej wysłać odpowiedź na wezwanie, dołączyć brakujące dane, wyjaśnić przyczynę opóźnienia i wnieść o odstąpienie od ukarania albo o niewymierzanie grzywny. Warto pisać konkretnie: kiedy pismo zostało doręczone, dlaczego nie udzielono odpowiedzi, kto jest odpowiedzialny za kadry i płace oraz czy opóźnienie spowodowało szkodę lub utrudnienie egzekucji.

Jeżeli komornik wyda już postanowienie o ukaraniu grzywną, należy sprawdzić pouczenie i termin zaskarżenia. Na postanowienie sądu w przedmiocie ukarania grzywną przez komornika przysługuje zażalenie, a w praktyce środek zaskarżenia trzeba dobrać do rodzaju doręczonego pisma i jego pouczenia.

Opłata komornicza 5% przy egzekucji alimentów

W sprawach o egzekucję świadczeń pieniężnych zasadą jest opłata stosunkowa od wyegzekwowanego świadczenia. Ustawa o kosztach komorniczych przewiduje jednak szczególne reguły przy umorzeniu postępowania. W sprawach o świadczenia powtarzające się, do których należą alimenty, w przypadku umorzenia egzekucji na wniosek wierzyciela albo z powodu bezczynności wierzyciela z art. 824 § 1 pkt 4 K.p.c., dłużnika obciąża opłata 5% wartości świadczenia pozostałego do wyegzekwowania.

Nie oznacza to, że każda kwota wskazana przez komornika jest prawidłowa. Trzeba sprawdzić, od jakiej podstawy komornik liczy opłatę, czy prawidłowo ustalił świadczenie pozostałe do wyegzekwowania, czy uwzględnił spłaty oraz czy postępowanie rzeczywiście kończy się w trybie, który uzasadnia opłatę. W sprawach o alimenty podstawę liczenia opłaty komplikuje to, że są to świadczenia powtarzające się, a ustawa odwołuje się nie tylko do zaległości, lecz także do świadczeń za określony okres przyszły.

Jeżeli opłata została naliczona od kwoty, która w rzeczywistości nie była już należna, należy zaskarżyć właściwe postanowienie albo wnieść o korektę rozliczenia, przedstawiając dowody zapłaty. Dłużnik może też złożyć wniosek o obniżenie opłaty egzekucyjnej, jeżeli przemawiają za tym szczególne okoliczności dotyczące nakładu pracy komornika, sytuacji majątkowej dłużnika i wysokości jego dochodów. Taki wniosek wnosi się w terminie 7 dni od doręczenia postanowienia o pobraniu albo ustaleniu opłaty.

Egzekucja przyszłych alimentów – czy można ją zakończyć?

Nawet gdy zaległość została spłacona, egzekucja może obejmować przyszłe alimenty. Kodeks postępowania cywilnego przewiduje szczególne rozwiązanie dla świadczeń okresowych. Dłużnik może żądać umorzenia egzekucji co do świadczeń wymagalnych w przyszłości, jeżeli zapłaci wszystkie świadczenia wymagalne i złoży na rachunek depozytowy Ministra Finansów sumę równą alimentom za sześć miesięcy, z jednoczesnym umocowaniem komornika do podejmowania tej sumy.

To rozwiązanie wymaga realnego zabezpieczenia przyszłych alimentów. Jeżeli dłużnik nie złoży depozytu, samo powołanie się na dotychczasowe regularne płatności może nie wystarczyć do zakończenia egzekucji przyszłych rat.

Jak rozliczać wpłaty, żeby uniknąć kolejnego sporu?

Alimenty najlepiej płacić przelewem na rachunek wskazany przez wierzyciela lub uprawnionego. Tytuł przelewu powinien być jednoznaczny, np. alimenty za marzec 2026. Jeżeli dochodzi do zapłaty gotówką, należy każdorazowo uzyskać pokwitowanie z datą, kwotą, podpisem odbiorcy oraz wskazaniem, za który miesiąc pieniądze zostały przyjęte.

Warto unikać zbiorczych wpłat bez opisu, przelewów na przypadkowe rachunki oraz przekazywania pieniędzy bez śladu dowodowego. W egzekucji alimentów to dłużnik zwykle musi wykazać, że świadczenie zostało spełnione.

FAQ

Podsumowanie

W sprawie egzekucji alimentów mimo spłaty długu trzeba działać dwutorowo. Dłużnik powinien zebrać dowody zapłaty, przekazać je komornikowi i wierzycielowi oraz rozważyć powództwo przeciwegzekucyjne z wnioskiem o zabezpieczenie. Pracodawca natomiast powinien terminowo wykonać obowiązki wynikające z zajęcia wynagrodzenia, nawet jeżeli prywatnie wie, że dłużnik kwestionuje zaległość.

Najczęstszy błąd polega na czekaniu, aż wierzyciel sam wycofa sprawę. Jeżeli wierzyciel tego nie robi, a komornik prowadzi egzekucję, konieczne może być szybkie pismo procesowe, zaskarżenie kosztów albo pozew do sądu.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego – Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296, w szczególności art. 767, art. 768, art. 824, art. 840, art. 843, art. 881–886.
2. Ustawa z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych – Dz.U. 2018 poz. 770, w szczególności art. 23, art. 27–30 i art. 48.
3. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy – Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59, przepisy o obowiązku alimentacyjnym.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.