Egzekucja przeciwko małżonkowi dłużnika – kiedy jest możliwa?

W praktyce określenie „egzekucja przeciwko małżonkowi dłużnika” może oznaczać kilka różnych sytuacji. Czasami małżonek sam podpisał umowę i jest współdłużnikiem. Innym razem nie zaciągał zobowiązania, ale zgodził się na zawarcie umowy przez drugiego małżonka. Zdarza się również, że nie wiedział o długu, a mimo to komornik zajął wspólny rachunek, samochód albo nieruchomość.

Od właściwego ustalenia, z którą sytuacją mamy do czynienia, zależy zakres egzekucji oraz wybór środka obrony. Znaczenie mają przede wszystkim treść tytułu wykonawczego, data powstania długu, źródło zobowiązania, ustrój majątkowy małżonków i pochodzenie zajętego składnika majątku.

Stan prawny: 18 lipca 2026 r.

Na czym polega problem – egzekucja przeciwko małżonkowi dłużnika

Małżonek dłużnika nie staje się dłużnikiem tylko dlatego, że pozostaje z nim w związku małżeńskim. Komornik może prowadzić egzekucję wyłącznie w granicach wynikających z tytułu wykonawczego oraz przepisów określających odpowiedzialność majątkową małżonków.

Trzeba rozróżnić trzy podstawowe sytuacje:

• małżonek jest współdłużnikiem – na przykład wspólnie podpisał umowę kredytu, poręczył zobowiązanie albo przystąpił do długu; wówczas wierzyciel może uzyskać tytuł bezpośrednio przeciwko niemu,
• małżonek nie jest dłużnikiem, ale zgodził się na czynność prawną – wierzyciel może wtedy wystąpić o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko temu małżonkowi z ograniczeniem jego odpowiedzialności do majątku wspólnego,
• małżonek nie zaciągał długu i nie wyraził zgody – egzekucja jest co do zasady ograniczona do majątku osobistego dłużnika, jego wynagrodzenia, dochodów oraz innych składników wskazanych w przepisach.

Klauzula wykonalności nadana przeciwko małżonkowi na podstawie art. 787 Kodeksu postępowania cywilnego nie powoduje, że staje się on osobistym dłużnikiem. Pozwala ona jedynie prowadzić egzekucję z majątku objętego wspólnością małżeńską. Majątek osobisty małżonka, na przykład odziedziczone mieszkanie, przedmioty otrzymane w darowiźnie wyłącznie dla niego lub oszczędności zgromadzone przed ślubem, nie powinien być objęty taką egzekucją.

Co mówi prawo i praktyka

Zgodnie z art. 41 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jeżeli jeden z małżonków zaciągnął zobowiązanie za zgodą drugiego, wierzyciel może żądać zaspokojenia także z majątku wspólnego. Aby prowadzić egzekucję w takim zakresie, wierzyciel powinien uzyskać klauzulę wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika.

W postępowaniu o nadanie klauzuli wierzyciel musi wykazać dokumentem urzędowym albo prywatnym, że dług powstał z czynności prawnej dokonanej za zgodą małżonka. Może to być podpis małżonka na umowie, osobne pisemne oświadczenie lub inny dokument jednoznacznie potwierdzający zgodę. Sama wiedza o kredycie, wspólne zamieszkiwanie lub korzystanie z kupionego przedmiotu zazwyczaj nie zastępują wymaganego dokumentu.

Jeżeli zobowiązanie zostało zaciągnięte bez zgody drugiego małżonka, wierzyciel może co do zasady prowadzić egzekucję z:

• majątku osobistego dłużnika,
• wynagrodzenia za pracę dłużnika,
• dochodów dłużnika z innej działalności zarobkowej,
• korzyści z praw autorskich, praw pokrewnych, praw własności przemysłowej i innych praw twórcy,
• składników przedsiębiorstwa należącego do majątku wspólnego, jeżeli wierzytelność powstała w związku z prowadzeniem tego przedsiębiorstwa.

Ogólne zasady rozróżniania składników wspólnych i osobistych szerzej omawia artykuł dotyczący tego, czym jest majątek wspólny małżonków.

Wspólna nieruchomość. Tytuł wykonawczy wystawiony tylko przeciwko dłużnikowi pozwala komornikowi zająć nieruchomość należącą do majątku wspólnego. Do dalszych czynności egzekucyjnych potrzebny jest jednak tytuł wykonawczy przeciwko obojgu małżonkom. Gdy małżonek sprzeciwi się zajęciu, komornik zawiadamia wierzyciela, który ma tydzień na wystąpienie o klauzulę przeciwko małżonkowi. Brak takiego wniosku prowadzi do umorzenia egzekucji z nieruchomości.

Wspólne ruchomości. Komornik może zająć rzecz znajdującą się we władaniu dłużnika, także gdy należy ona do majątku wspólnego. Dalsza egzekucja z rzeczy wspólnej wymaga jednak tytułu umożliwiającego prowadzenie postępowania również przeciwko małżonkowi. Jeżeli rzecz stanowi wyłączną własność małżonka albo osoby trzeciej, właściciel może dochodzić jej zwolnienia spod egzekucji.

Wspólny rachunek bankowy. Tytuł wykonawczy przeciwko jednemu małżonkowi pozwala zająć wspólny rachunek bankowy. Małżonek niebędący dłużnikiem może żądać zwolnienia środków, które nie pochodzą z majątku osobistego dłużnika, jego wynagrodzenia ani innych dochodów podlegających egzekucji. W takiej sytuacji szczególne znaczenie mają historia rachunku, potwierdzenia przelewów i dokumenty wykazujące źródło pieniędzy. Praktyczne problemy związane z blokadą rachunku przedstawia artykuł o sytuacji, w której nastąpiło zajęcie konta bez powiadomienia.

Umowa majątkowa małżeńska. Zawarcie intercyzy po powstaniu zadłużenia nie oznacza automatycznie, że wierzyciel utraci możliwość egzekucji. W pewnych sytuacjach może on prowadzić postępowanie z tych składników, które należałyby do majątku wspólnego, gdyby umowy nie zawarto. Małżonkowie mogą jednak podnosić zarzut wynikający z umowy majątkowej, jeżeli była ona skuteczna wobec wierzyciela.

Szczególnej analizy wymagają pojazdy, które są używane przez dłużnika, ale należą do finansującego. Zagadnienie leasing i komornik zależy przede wszystkim od prawa własności do pojazdu, a nie tylko od tego, kto faktycznie nim jeździ.

Co zrobić krok po kroku

1. Ustal, przeciwko komu wystawiono tytuł wykonawczy. Sprawdź wyrok, nakaz zapłaty, akt notarialny lub inny tytuł oraz klauzulę wykonalności. Zwróć uwagę, czy małżonek został wskazany jako dłużnik, czy jego odpowiedzialność ograniczono do majątku wspólnego.
2. Ustal, jaki składnik majątku został zajęty. Inne zasady dotyczą pensji małżonka, wspólnego konta, samochodu, wyposażenia domu, przedsiębiorstwa i nieruchomości.
3. Zbierz dokumenty potwierdzające własność i pochodzenie środków. Nie wystarczy samo oświadczenie, że rzecz lub pieniądze należą do małżonka. Potrzebne są dowody możliwe do przedstawienia komornikowi i sądowi.
4. Dobierz właściwy środek obrony. Błąd komornika zaskarża się skargą na czynność komornika, klauzulę wykonalności zażaleniem, a dopuszczalność egzekucji powództwem przeciwegzekucyjnym.
5. Działaj przed upływem terminu i rozważ wniosek o wstrzymanie egzekucji. Samo złożenie skargi albo pozwu nie zawsze zatrzymuje sprzedaż rzeczy, potrącenia lub inne czynności komornika.

Jakie dokumenty i dowody mają znaczenie

Najważniejszym dokumentem jest tytuł wykonawczy. Należy sprawdzić nie tylko nazwiska wskazane w jego treści, lecz także zakres klauzuli wykonalności. W postanowieniu wydanym na podstawie art. 787 Kodeksu postępowania cywilnego powinno być zaznaczone, że odpowiedzialność małżonka ogranicza się do majątku objętego wspólnością majątkową.

W zależności od problemu przydatne mogą być:

• umowa kredytu, pożyczki, sprzedaży lub inna umowa, z której wynika zobowiązanie,
• pisemna zgoda małżonka albo dokument zawierający jego podpis,
• wyrok, nakaz zapłaty, ugoda lub akt notarialny,
• postanowienie o nadaniu klauzuli wykonalności,
• zawiadomienie o wszczęciu egzekucji i protokół zajęcia,
• akt notarialny ustanawiający rozdzielność majątkową,
• umowa darowizny, dokumenty spadkowe lub dowód zakupu sprzed ślubu,
• faktury, rachunki, potwierdzenia przelewów i umowy potwierdzające własność rzeczy,
• wyciągi bankowe wykazujące źródło środków na wspólnym rachunku,
• dokumentacja księgowa przedsiębiorstwa, jeżeli wierzyciel powołuje się na związek długu z działalnością gospodarczą.

W sprawach o klauzulę przeciwko małżonkowi kluczowy jest dokument potwierdzający zgodę na konkretną czynność prawną. Zgoda na zwykłe prowadzenie działalności gospodarczej nie musi oznaczać zgody na każdą pożyczkę, zakup lub umowę zawartą przez przedsiębiorcę.

Przy obronie majątku osobistego trzeba wykazać nie tylko, że określony składnik nie powinien podlegać egzekucji, lecz także z jakiego tytułu należy wyłącznie do małżonka. Im wcześniej zostaną zebrane dokumenty, tym większa szansa na podjęcie działania przed sprzedażą zajętego mienia.

Kiedy skonsultować sprawę albo złożyć pismo

Nie należy zwlekać z reakcją do chwili licytacji. Terminy w postępowaniu egzekucyjnym są krótkie, a rozmowa telefoniczna z komornikiem nie zastępuje prawidłowo wniesionego pisma.

Zażalenie na nadanie klauzuli wykonalności

Postanowienie o nadaniu klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi można zaskarżyć zażaleniem. Zarzuty mogą dotyczyć między innymi braku dokumentu potwierdzającego zgodę, objęcia klauzulą niewłaściwej osoby albo nieprawidłowego określenia zakresu odpowiedzialności.

Małżonek często dowiaduje się o klauzuli dopiero z zawiadomienia o wszczęciu egzekucji. Po jego doręczeniu należy sprawdzić pouczenie. Wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia postanowienia składa się co do zasady w terminie tygodnia. Zażalenie wnosi się zasadniczo w terminie tygodniowym liczonym zgodnie z pouczeniem i zależnie od tego, czy zażądano uzasadnienia.

Skarga na czynność komornika

Skarga służy do kwestionowania działania lub zaniechania komornika, na przykład zajęcia rzeczy wyłączonej spod egzekucji, nieprawidłowego zawiadomienia albo odmowy dokonania wymaganej czynności. Nie służy natomiast do podważania samego długu lub prawomocnego orzeczenia.

Skargę wnosi się do właściwego sądu rejonowego za pośrednictwem komornika. Termin wynosi zasadniczo tydzień od dnia dokonania czynności, zawiadomienia o niej albo uzyskania o niej wiadomości, zależnie od okoliczności określonych w art. 767 Kodeksu postępowania cywilnego.

Powództwo o pozbawienie wykonalności tytułu

Małżonek, przeciwko któremu nadano klauzulę na podstawie art. 787, może wytoczyć powództwo przewidziane w art. 840 Kodeksu postępowania cywilnego. Może w nim podnosić własne zarzuty, a także zarzuty, których dłużnik wcześniej nie mógł skutecznie przedstawić. Powództwo może prowadzić do pozbawienia albo ograniczenia wykonalności tytułu.

Takie postępowanie może być właściwe między innymi wtedy, gdy wierzyciel prowadzi egzekucję mimo skutecznej wobec niego umowy majątkowej, zobowiązanie wygasło albo zakres odpowiedzialności wynikający z tytułu jest szerszy niż dopuszczają przepisy.

Powództwo o zwolnienie rzeczy lub środków spod egzekucji

Jeżeli egzekucja narusza prawo własności małżonka, który nie jest dłużnikiem, może on wnieść powództwo o zwolnienie zajętego przedmiotu spod egzekucji na podstawie art. 841 Kodeksu postępowania cywilnego. Dotyczy to na przykład rzeczy kupionej przed ślubem, otrzymanej w darowiźnie wyłącznie przez małżonka albo należącej do niego z innego tytułu.

Termin na wniesienie pozwu wynosi miesiąc od dnia, w którym małżonek dowiedział się o naruszeniu swojego prawa. Pozew kieruje się przeciwko wierzycielowi, a jeżeli dłużnik zaprzecza prawu małżonka, również przeciwko dłużnikowi.

Skarga, zażalenie lub pozew nie zawsze automatycznie wstrzymują egzekucję. Jeżeli istnieje ryzyko sprzedaży rzeczy, przekazania pieniędzy wierzycielowi albo kolejnych czynności, w piśmie należy rozważyć złożenie wyraźnego wniosku o zawieszenie postępowania, wstrzymanie czynności lub udzielenie zabezpieczenia.

FAQ

Czy komornik może zająć wynagrodzenie małżonka, który nie ma długu?

Nie powinien prowadzić egzekucji bezpośrednio z wynagrodzenia małżonka, który nie jest dłużnikiem. Tytuł przeciwko dłużnikowi pozwala zająć wynagrodzenie i dochody tego dłużnika, a nie pensję drugiego małżonka. Problem może jednak powstać po wpływie pieniędzy na wspólny rachunek bankowy, dlatego trzeba udokumentować ich źródło.

Czy zgoda na kredyt oznacza, że małżonek staje się współdłużnikiem?

Nie. Sama zgoda nie powoduje osobistej odpowiedzialności za kredyt. Pozwala jednak wierzycielowi uzyskać klauzulę przeciwko małżonkowi i prowadzić egzekucję z majątku wspólnego. Osobista odpowiedzialność powstaje wtedy, gdy małżonek sam zawarł umowę jako kredytobiorca, poręczyciel lub osoba przystępująca do długu.

Czy komornik może zająć wspólne mieszkanie za dług jednego małżonka?

Może dokonać zajęcia na podstawie tytułu przeciwko jednemu małżonkowi, ale dalsze czynności wymagają tytułu wykonawczego przeciwko obojgu małżonkom. Małżonek niebędący dłużnikiem powinien niezwłocznie zgłosić swój sprzeciw i sprawdzić, czy wierzyciel uzyskał właściwą klauzulę.

Czy intercyza zawarta po powstaniu długu zatrzyma komornika?

Nie zawsze. Samo późniejsze ustanowienie rozdzielności majątkowej nie usuwa automatycznie praw wierzyciela. Znaczenie ma data powstania zobowiązania, treść umowy majątkowej oraz to, czy może być ona skutecznie przeciwstawiona danemu wierzycielowi.

Czy wystarczy powiedzieć komornikowi, że zajęta rzecz należy do małżonka?

Nie. Należy przedstawić dokumenty potwierdzające własność, takie jak faktura, umowa sprzedaży, potwierdzenie przelewu, umowa darowizny albo dokument spadkowy. Jeżeli wierzyciel nie zwolni rzeczy, konieczne może być wniesienie pozwu na podstawie art. 841 Kodeksu postępowania cywilnego.

Ile czasu jest na skargę na czynność komornika?

Termin wynosi zasadniczo tydzień. Jego początek zależy od tego, czy osoba była obecna przy czynności, została o niej zawiadomiona, czy dowiedziała się o niej później. Skargę składa się do sądu rejonowego za pośrednictwem komornika.

Czy wniesienie skargi albo pozwu automatycznie zatrzymuje egzekucję?

Nie. Złożenie środka prawnego nie zawsze wstrzymuje czynności komornika. Jeżeli dalsza egzekucja może spowodować trudne do odwrócenia skutki, trzeba dodatkowo złożyć i uzasadnić wniosek o zawieszenie postępowania, wstrzymanie czynności albo zabezpieczenie roszczenia.

Czy małżonek może bronić się zarzutem spłaty długu?

W określonych sytuacjach tak. Małżonek, przeciwko któremu nadano klauzulę na podstawie art. 787 Kodeksu postępowania cywilnego, może w powództwie przeciwegzekucyjnym podnosić własne zarzuty oraz niektóre zarzuty przysługujące dłużnikowi, jeżeli nie mogły zostać wcześniej skutecznie rozpoznane.

Podsumowanie

Egzekucja przeciwko małżonkowi dłużnika wymaga ustalenia, czy małżonek sam zaciągnął zobowiązanie, wyraził zgodę na czynność prawną, czy nie uczestniczył w powstaniu długu. Klauzula wydana przeciwko małżonkowi na podstawie art. 787 Kodeksu postępowania cywilnego pozwala sięgnąć do majątku wspólnego, ale nie czyni z niego osobistego dłużnika.

Po otrzymaniu pisma od komornika należy od razu sprawdzić tytuł wykonawczy, rodzaj zajętego majątku, datę powstania długu i terminy procesowe. Następnie trzeba dobrać właściwe działanie: zażalenie na klauzulę, skargę na czynność komornika, powództwo o pozbawienie tytułu wykonalności albo pozew o zwolnienie składnika majątku spod egzekucji.

Źródła

• Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 236, w szczególności art. 41 i 42.
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 468, w szczególności art. 767, 776¹, 787–787², 794², 795, 840–843, 845 § 2⁴, 891² i 923¹.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.