Czy KRUS może potrącać składki męża z renty żony?

Dlaczego KRUS potrąca składki ze świadczenia małżonka?

W sprawach składek rolniczych trzeba odróżnić dwie sytuacje. Pierwsza dotyczy potrącenia zaległości z własnego świadczenia osoby, za którą składki były należne albo która była zobowiązana do ich opłacenia. Druga dotyczy sięgnięcia do majątku małżonka płatnika składek, najczęściej dlatego, że zaległość powstała w czasie trwania wspólności majątkowej małżeńskiej.

Zgodnie z art. 50 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników KRUS może potrącać z wypłacanych świadczeń zaległe składki na ubezpieczenie społeczne rolników wraz z odsetkami, a także składki za bieżący kwartał, jeżeli dotyczą osoby pobierającej świadczenie albo składek, do których opłacenia ta osoba jest zobowiązana. Nie oznacza to jednak, że każdy dług męża automatycznie i bez ograniczeń może być potrącany z renty żony.

Jeżeli KRUS potrąca z renty lub emerytury małżonka zaległości drugiego małżonka, trzeba sprawdzić przede wszystkim: okres powstania długu, istnienie wspólności majątkowej, ewentualną separację sądową lub rozdzielność majątkową, treść decyzji KRUS oraz wysokość potrącenia.

Małżonek rolnika a ubezpieczenie w KRUS

Art. 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników przewiduje, że przepisy dotyczące ubezpieczenia rolnika i świadczeń przysługujących rolnikowi stosuje się również do małżonka rolnika, chyba że małżonek nie pracuje w gospodarstwie rolnika ani w gospodarstwie domowym bezpośrednio związanym z tym gospodarstwem.

Samo bycie współwłaścicielem gospodarstwa nie zawsze przesądza o odpowiedzialności za każdą zaległość, ale w praktyce KRUS bada, czy dana osoba była objęta ubezpieczeniem, czy była małżonkiem rolnika pracującym w gospodarstwie lub w gospodarstwie domowym związanym z gospodarstwem rolnym oraz czy zaległość powstała w okresie wspólności majątkowej.

Co zmienia separacja sądowa?

Najważniejsze jest to, czy chodzi o separację faktyczną, czy sądową. Separacja faktyczna, czyli życie osobno, brak kontaktu z małżonkiem albo nieprowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego, sama w sobie nie powoduje rozdzielności majątkowej. Dla KRUS i innych wierzycieli publicznoprawnych zwykle nie wystarczy samo stwierdzenie, że małżonkowie od lat mieszkają oddzielnie.

Inaczej jest przy separacji orzeczonej przez sąd. Zgodnie z art. 54 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego orzeczenie separacji powoduje powstanie między małżonkami rozdzielności majątkowej. Skutek ten powstaje z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia o separacji.

Oznacza to, że za składki KRUS powstałe po prawomocnej separacji małżonek nie powinien odpowiadać tylko dlatego, że nadal formalnie pozostaje w związku małżeńskim. Jeżeli więc KRUS potrąca z renty żony zaległości męża powstałe już po prawomocnej separacji, warto złożyć do KRUS pisemny wniosek o wyjaśnienie podstawy potrącenia, dołączyć odpis prawomocnego orzeczenia o separacji i zażądać zaprzestania potrąceń dotyczących okresu po separacji.

Długi sprzed separacji i rozdzielności majątkowej

Sądowa separacja lub intercyza nie usuwa automatycznie odpowiedzialności za zaległości, które powstały wcześniej. Wynika to z zasad odpowiedniego stosowania przepisów Ordynacji podatkowej do składek KRUS. W czasie trwania wspólności majątkowej odpowiedzialność za zobowiązania publicznoprawne jednego małżonka może obejmować majątek wspólny małżonków.

W przypadku separacji znaczenie ma także art. 110 Ordynacji podatkowej. Przepisy o odpowiedzialności rozwiedzionego małżonka stosuje się odpowiednio również w razie separacji. Taki małżonek może odpowiadać za zaległości powstałe w czasie trwania wspólności majątkowej, ale zasadniczo tylko do wysokości wartości przypadającego mu udziału w majątku wspólnym. Odpowiedzialność nie obejmuje odsetek za zwłokę oraz kosztów egzekucyjnych powstałych po dniu uprawomocnienia się orzeczenia o separacji.

W praktyce trzeba więc ustalić datę powstania zaległości. Jeżeli składki stały się wymagalne przed separacją albo przed ustanowieniem rozdzielności majątkowej, KRUS może twierdzić, że odpowiada za nie także majątek wspólny. Jeżeli zaległość powstała później, potrącanie jej ze świadczenia drugiego małżonka wymaga bardzo uważnej kontroli.

Limity potrąceń z renty lub emerytury KRUS

Nawet jeżeli istnieje podstawa do potrącenia, KRUS nie może potrącać świadczenia dowolnie. Przy potrąceniach z emerytur i rent stosuje się limity procentowe oraz kwoty wolne przewidziane w przepisach emerytalno-rentowych. Przy należnościach innych niż alimentacyjne potrącenie co do zasady nie powinno przekraczać 25% świadczenia, a świadczeniobiorcy musi pozostać kwota wolna od potrąceń, ustalana według aktualnych przepisów.

Od 1 marca 2026 r. najniższa emerytura wskazywana przez KRUS wynosi 1.978,49 zł brutto. Ma to znaczenie przy ocenie potrąceń, ponieważ wysokość świadczeń i kwot ochronnych zmienia się po waloryzacji. Jeżeli potrącenie powoduje, że wypłata jest niższa niż dopuszczają przepisy, trzeba zażądać od KRUS szczegółowego rozliczenia.

Co zrobić, gdy KRUS potrąca składki małżonka?

Najpierw należy ustalić, na jakiej podstawie KRUS dokonuje potrącenia. Warto poprosić o decyzję, wykaz zaległości, okresy, których dotyczą składki, wysokość odsetek, wskazanie tytułu wykonawczego oraz informację, czy potrącenie dotyczy własnych składek świadczeniobiorcy, długu małżonka z okresu wspólności majątkowej, czy odpowiedzialności osoby trzeciej.

Jeżeli istnieje prawomocne orzeczenie o separacji, należy przesłać jego odpis do KRUS i wskazać datę uprawomocnienia. W piśmie warto zażądać wstrzymania potrąceń dotyczących składek powstałych po tej dacie oraz ponownego przeliczenia dotychczasowych potrąceń.

Jeżeli KRUS wydał decyzję o potrąceniu albo decyzję dotyczącą odpowiedzialności za zaległości, odwołanie wnosi się za pośrednictwem KRUS do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Termin wynosi miesiąc od doręczenia decyzji. W odwołaniu trzeba wskazać, czego się żąda, np. zmiany decyzji, zaprzestania potrąceń, zwrotu nienależnie potrąconych kwot albo ustalenia braku odpowiedzialności za zaległości powstałe po separacji.

Czy można żądać zwrotu potrąconych kwot?

Zwrot potrąconych pieniędzy jest możliwy przede wszystkim wtedy, gdy potrącenie było niezgodne z prawem, dokonane bez podstawy, ponad dopuszczalny limit albo obejmowało zaległości, za które dana osoba nie odpowiadała. Samo poczucie niesprawiedliwości nie wystarczy. Trzeba wykazać konkretną wadę decyzji lub rozliczenia.

Jeżeli potrącenie dotyczyło długu powstałego po prawomocnej separacji sądowej, argumentem będzie rozdzielność majątkowa powstała z mocy prawa. Jeżeli potrącenie dotyczyło długu sprzed separacji, trzeba sprawdzić, czy odpowiedzialność nie została określona zbyt szeroko, czy nie doliczono niedopuszczalnych odsetek lub kosztów oraz czy nie upłynęły terminy przewidziane dla dochodzenia odpowiedzialności.

Potrącenia z renty za składki wymagają sprawdzenia, czy prawidłowe było wszczęcie egzekucji składek.

Potrącenia KRUS i ZUS warto porównać z zasadami, jakie określają limity potrąceń z emerytury.

Przykłady

FAQ

Czy KRUS może potrącać składki męża z renty żony?

Może to być dopuszczalne tylko w określonych sytuacjach, zwłaszcza gdy zaległość powstała w czasie wspólności majątkowej albo gdy świadczeniobiorca sam odpowiada za dane składki. Nie można zakładać automatycznie, że każdy dług jednego małżonka obciąża rentę drugiego.

Czy separacja faktyczna chroni przed potrąceniami?

Nie. Samo oddzielne zamieszkiwanie, wieloletni konflikt albo brak wspólnego gospodarstwa domowego nie powoduje rozdzielności majątkowej. Skutek taki daje dopiero separacja orzeczona przez sąd, rozwód, umowa majątkowa małżeńska albo sądowe ustanowienie rozdzielności.

Czy sądowa separacja działa wstecz?

Co do zasady nie. Rozdzielność majątkowa powstaje od chwili uprawomocnienia się orzeczenia o separacji. Długi powstałe wcześniej trzeba analizować według zasad odpowiedzialności za zobowiązania z okresu wspólności majątkowej.

Jakie dokumenty wysłać do KRUS?

Najważniejsze są: odpis prawomocnego orzeczenia o separacji lub dokument ustanawiający rozdzielność majątkową, decyzja KRUS o potrąceniu, odcinki wypłat świadczenia, wykaz potrąceń oraz pismo z żądaniem wskazania okresów, których dotyczą zaległe składki.

Czy można odwołać się od decyzji KRUS?

Tak. Od decyzji KRUS przysługuje odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, wnoszone za pośrednictwem KRUS. Termin wynosi miesiąc od doręczenia decyzji. Warto pilnować tego terminu, bo po jego przekroczeniu obrona jest trudniejsza.

Podsumowanie

KRUS może dochodzić zaległych składek rolniczych, ale nie oznacza to nieograniczonego prawa do potrącania ich z renty lub emerytury małżonka. Trzeba ustalić, czy zaległość powstała w czasie wspólności majątkowej, czy po separacji, czy dotyczy własnych składek świadczeniobiorcy oraz czy potrącenie mieści się w ustawowych limitach.

Jeżeli małżonek ma sądową separację, powinien jak najszybciej przekazać KRUS prawomocne orzeczenie i zakwestionować potrącenia dotyczące długów powstałych po separacji. W razie decyzji KRUS warto złożyć odwołanie w terminie miesiąca od jej doręczenia.

Źródła

1. Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - ISAP
2. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - ISAP
3. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - ISAP
4. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - ISAP
5. Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS - ISAP
6. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 20 lipca 2015 r., III AUa 1332/14; wyrok Sądu Najwyższego z 28 czerwca 2016 r., II UK 364/16.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.