Pozwany nie zapłacił zadośćuczynienia z ugody – co robić?

Ugoda sądowa o zadośćuczynienie – kiedy można ją egzekwować?

Jeżeli ugoda została zawarta przed sądem albo przed mediatorem i następnie zatwierdzona przez sąd, nie trzeba od nowa pozywać sprawcy o zapłatę. Taka ugoda może być tytułem egzekucyjnym, a po nadaniu jej klauzuli wykonalności staje się tytułem wykonawczym, z którym można iść do komornika.

Kluczowe jest to, czy ugoda nadaje się do wykonania. Powinna jasno określać osobę zobowiązaną, osobę uprawnioną, kwotę zadośćuczynienia, terminy płatności oraz ewentualne odsetki lub skutki opóźnienia. Jeżeli zapis ugody jest nieprecyzyjny, sąd może odmówić nadania klauzuli w całości albo w części.

W sprawach karnych podstawowe znaczenie ma art. 107 Kodeksu postępowania karnego. Zgodnie z nim sąd albo referendarz sądowy nadaje na żądanie osoby uprawnionej klauzulę wykonalności orzeczeniu podlegającemu wykonaniu w drodze egzekucji. Przepis ten stosuje się odpowiednio także do obowiązku wynikającego z ugody zawartej przed sądem, referendarzem sądowym oraz z ugody zawartej w postępowaniu mediacyjnym.

Jeżeli roszczenie o zadośćuczynienie nie zostało jeszcze objęte ugodą ani orzeczeniem, znaczenie może mieć przedawnienie roszczeń o zadośćuczynienie. Po zatwierdzeniu ugody sytuacja zmienia się: termin przedawnienia roszczenia stwierdzonego ugodą sądową albo zatwierdzoną ugodą mediacyjną wynosi co do zasady 6 lat.

Jak uzyskać klauzulę wykonalności ugody?

Pierwszym krokiem jest złożenie wniosku o nadanie klauzuli wykonalności. W sprawie karnej wniosek składa się do sądu, który prowadził sprawę albo zatwierdził ugodę. W sprawie cywilnej właściwy będzie sąd, który zatwierdzał ugodę mediacyjną albo przed którym zawarto ugodę.

We wniosku warto wskazać: datę ugody, sygnaturę akt, dane dłużnika, kwotę zaległości, termin płatności, który upłynął, oraz prośbę o wydanie tytułu wykonawczego. Do pisma należy dołączyć odpis ugody, jeżeli nie znajduje się już w aktach, oraz dowody pokazujące, że termin zapłaty minął, np. harmonogram rat i potwierdzenie braku przelewu.

Jeżeli ugoda została zawarta przed mediatorem, sąd zatwierdza ją przez nadanie klauzuli wykonalności, gdy ugoda podlega wykonaniu w drodze egzekucji. Gdy ugoda jest sprzeczna z prawem, zasadami współżycia społecznego, zmierza do obejścia prawa, jest niezrozumiała albo zawiera sprzeczności, sąd może odmówić zatwierdzenia lub nadania klauzuli.

Wniosek o nadanie klauzuli wykonalności powinien zostać rozpoznany niezwłocznie. Przepisy procedury cywilnej przewidują termin 3 dni od dnia złożenia wniosku, ale w praktyce czas oczekiwania zależy od obciążenia sądu i kompletności dokumentów.

Co zrobić, gdy ugoda przewiduje zapłatę w ratach?

Jeżeli ugoda wskazuje konkretne raty i terminy, opóźnienie w zapłacie pierwszej raty pozwala domagać się wykonania tej raty, a także kolejnych rat, które stały się już wymagalne. Nie zawsze można od razu egzekwować całą kwotę zadośćuczynienia.

Całość pozostałej kwoty można egzekwować od razu wtedy, gdy ugoda zawiera tzw. klauzulę przyspieszonej wymagalności, np. zapis, że brak zapłaty którejkolwiek raty w terminie powoduje natychmiastową wymagalność całego niespłaconego zadośćuczynienia. Jeżeli takiego zapisu nie ma, bezpieczniej jest egzekwować tylko zaległe raty i ponawiać działania po upływie terminów kolejnych płatności.

Warto także naliczyć odsetki, ale tylko wtedy, gdy wynikają one z ugody albo z przepisów o opóźnieniu. Jeżeli ugoda nie zawiera jasnego zapisu o odsetkach, należy ostrożnie formułować wniosek, aby sąd lub komornik nie zakwestionował zakresu żądania.

Powiadomienie sądu o niewykonaniu ugody

W postępowaniu karnym samo wszczęcie egzekucji nie zawsze wyczerpuje dostępne działania. Jeżeli ugoda była elementem mediacji karnej, warunkowego umorzenia, zawieszenia wykonania kary albo innego rozstrzygnięcia, warto pisemnie poinformować sąd o braku zapłaty i zerwaniu kontaktu ze sprawcą.

Takie zawiadomienie powinno być rzeczowe: należy wskazać sygnaturę sprawy, treść obowiązku, termin płatności, wysokość zaległości oraz dołączyć dowody, np. historię rachunku bankowego i kopię korespondencji. W zależności od sprawy można zawiadomić również prokuratora, kuratora sądowego albo pełnomocnika lub obrońcę sprawcy.

Trzeba jednak pamiętać, że reakcja sądu zależy od tego, czy obowiązek zapłaty został powiązany z konkretnymi konsekwencjami procesowymi. Czym innym jest informacja o niewykonaniu ugody, a czym innym egzekucja komornicza zadośćuczynienia prowadzona już na podstawie tytułu wykonawczego.

Wniosek do komornika po uzyskaniu tytułu wykonawczego

Po otrzymaniu tytułu wykonawczego można złożyć wniosek egzekucyjny do komornika. We wniosku należy oznaczyć wierzyciela, dłużnika, wysokość należności głównej, ewentualne odsetki, koszty oraz wskazać znane składniki majątku dłużnika.

Praktycznie warto zawnioskować o egzekucję z rachunków bankowych, wynagrodzenia za pracę, wierzytelności, ruchomości, a gdy kwota jest wysoka i są do tego podstawy - także z nieruchomości. Jeżeli wierzyciel zna numer PESEL, NIP, adres pracodawcy, numer rachunku bankowego lub informacje o majątku dłużnika, powinien przekazać je komornikowi.

Komornik nie prowadzi sprawy „z urzędu” tylko dlatego, że sąd nadał klauzulę wykonalności. Dopiero prawidłowy wniosek egzekucyjny uruchamia czynności zmierzające do zajęcia majątku dłużnika.

Co, jeśli dłużnik nadal nie płaci albo nie ma majątku?

Bezskuteczna egzekucja nie oznacza, że roszczenie automatycznie przepada. Jeżeli komornik nie znajdzie majątku, postępowanie może zostać umorzone jako bezskuteczne, ale wierzyciel może ponowić egzekucję, gdy pojawią się nowe informacje o dochodach lub majątku dłużnika.

Warto zachować odpisy pism, postanowień komornika i sądu, bo czynności podjęte bezpośrednio w celu dochodzenia albo egzekwowania roszczenia mogą wpływać na bieg przedawnienia. W przypadku dużych kwot dobrze jest okresowo sprawdzać, czy dłużnik podjął pracę, nabył nieruchomość, prowadzi działalność albo otrzymuje świadczenia podlegające zajęciu.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jakie działania można podjąć po niewykonaniu ugody o zadośćuczynienie. Każda sprawa wymaga jednak sprawdzenia treści samej ugody i akt postępowania.