Bezskuteczna egzekucja komornicza a art. 300 k.k.

Co oznacza bezskuteczna egzekucja?

Bezskuteczna egzekucja oznacza, że komornik nie znalazł majątku, z którego w danym momencie można realnie uzyskać kwotę przewyższającą koszty egzekucyjne, albo prowadzone czynności nie doprowadziły do pełnego zaspokojenia wierzyciela. W praktyce kończy się to najczęściej postanowieniem o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, na przykład na podstawie art. 824 § 1 pkt 3 K.p.c.

Takie postanowienie nie powoduje wygaśnięcia długu i nie odbiera tytułowi wykonawczemu znaczenia. Wierzyciel powinien zachować nakaz zapłaty lub wyrok z klauzulą wykonalności, pisma komornika, wykaz dokonanych zajęć, ustalenia dotyczące rachunków bankowych, wynagrodzenia, ruchomości, nieruchomości oraz informacje o ewentualnym wyzbyciu się majątku przez dłużnika.

Jeżeli dłużnikiem była osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą, samo wykreślenie działalności z CEIDG nie zwalnia jej z odpowiedzialności za dług. Egzekucja może być prowadzona z majątku osobistego tej osoby, o ile tytuł wykonawczy został wydany przeciwko niej. Inaczej należy oceniać sytuację, gdy kontrahentem była spółka z o.o. albo inna osoba prawna.

Przedawnienie tytułu wykonawczego po nakazie zapłaty

Obecnie roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu, w tym nakazem zapłaty opatrzonym klauzulą wykonalności, przedawnia się z upływem 6 lat. Jeżeli orzeczenie obejmuje świadczenia okresowe należne w przyszłości, roszczenia o te świadczenia przedawniają się z upływem 3 lat. Trzeba też uwzględnić zasadę z art. 118 K.c., zgodnie z którą koniec terminu przedawnienia przypada co do zasady na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin jest krótszy niż 2 lata.

Wszczęcie egzekucji jest czynnością przed organem powołanym do egzekwowania roszczeń i przerywa bieg przedawnienia. Po każdym przerwaniu termin biegnie na nowo, ale jeżeli przerwanie nastąpiło przez czynność w postępowaniu egzekucyjnym, nowy bieg rozpoczyna się dopiero po zakończeniu tego postępowania. Dlatego praktycznie bezpieczniej jest nie czekać do samego końca terminu, lecz wcześniej sprawdzić daty: uprawomocnienia nakazu, nadania klauzuli, wszczęcia egzekucji, umorzenia egzekucji i ewentualnych kolejnych czynności.

Jeżeli tytuł jest starszy, warto osobno przeliczyć przedawnienie, ponieważ historyczne przepisy i przepisy przejściowe mogły mieć znaczenie dla sposobu liczenia terminu. W typowej aktualnej sprawie wierzyciel powinien planować dalsze czynności tak, aby nie dopuścić do skutecznego zarzutu przedawnienia.

Co można zrobić po umorzeniu egzekucji?

Po bezskutecznej egzekucji warto działać dwutorowo: zabezpieczyć tytuł przed przedawnieniem i sprawdzić, czy pojawiły się nowe źródła zaspokojenia. Dłużnik może po czasie podjąć pracę, otworzyć rachunek bankowy, nabyć nieruchomość, odziedziczyć majątek, rozpocząć działalność pod inną firmą albo uzyskać wierzytelność od kontrahenta.

Przed kolejną egzekucją można rozważyć wniosek o wyjawienie majątku. Zgodnie z art. 913 K.p.c. wierzyciel może żądać, aby sąd zobowiązał dłużnika do złożenia wykazu majątku i przyrzeczenia, gdy zajęty majątek nie rokuje zaspokojenia albo gdy wierzyciel wykaże, że w egzekucji nie uzyskał pełnego zaspokojenia. W określonych sytuacjach wyjawienia majątku można żądać także przed wszczęciem egzekucji, jeżeli wierzyciel uprawdopodobni brak możliwości pełnego zaspokojenia ze znanego majątku albo z bieżących świadczeń periodycznych za 6 miesięcy.

Jeżeli dłużnik przeniósł majątek na inną osobę, na przykład darował nieruchomość członkowi rodziny, sprzedał samochód za rażąco niską cenę albo ustanowił pozorne obciążenie, samo ponawianie egzekucji może nie wystarczyć. Wtedy należy rozważyć zaskarżenie czynności krzywdzącej wierzyciela na podstawie art. 527 i nast. K.c. Trzeba pamiętać o terminie z art. 534 K.c. - uznania czynności za bezskuteczną nie można żądać po upływie 5 lat od daty tej czynności.

Odpowiedzialność karna z art. 300 K.k.

Art. 300 K.k. chroni wierzyciela przed nieuczciwymi działaniami dłużnika, które udaremniają lub uszczuplają zaspokojenie. Zgodnie z art. 300 § 1 K.k. odpowiedzialność może powstać, gdy dłużnik w razie grożącej mu niewypłacalności lub upadłości usuwa, ukrywa, zbywa, darowuje, niszczy, rzeczywiście albo pozornie obciąża lub uszkadza składniki swojego majątku. Ten czyn jest zagrożony karą pozbawienia wolności do 3 lat, a jeżeli pokrzywdzonym nie jest Skarb Państwa, ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego.

Surowsza odpowiedzialność wynika z art. 300 § 2 K.k. Przepis dotyczy sytuacji, gdy sprawca działa w celu udaremnienia wykonania orzeczenia sądu lub innego organu państwowego i przez usuwanie, ukrywanie, zbywanie, darowanie, niszczenie, rzeczywiste albo pozorne obciążenie lub uszkodzenie składników majątku zajętych lub zagrożonych zajęciem udaremnia albo uszczupla zaspokojenie wierzyciela. Ten czyn jest zagrożony karą od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności.

Dla odpowiedzialności karnej nie wystarczy samo to, że egzekucja była bezskuteczna. Trzeba wykazać konkretne zachowanie dłużnika, jego związek z pokrzywdzeniem wierzyciela oraz skutek w postaci udaremnienia lub uszczuplenia zaspokojenia. W orzecznictwie podkreśla się, że art. 300 § 2 K.k. chroni przede wszystkim roszczenia potwierdzone orzeczeniami sądowymi przed działaniami dłużników zmierzającymi do uniemożliwienia ich wykonania.

Czy niezapłacona faktura to wyłudzenie?

Niezapłacenie faktury samo w sobie najczęściej jest sprawą cywilną, nawet gdy kwota jest wysoka. O przestępstwie oszustwa z art. 286 K.k. można mówić przede wszystkim wtedy, gdy już w chwili zawierania transakcji dłużnik działał z zamiarem nieuiszczenia ceny i wprowadził kontrahenta w błąd, na przykład co do swojej wypłacalności, zamiaru zapłaty, tożsamości, zakresu prowadzonej działalności albo istnienia zabezpieczenia.

Jeżeli kontrahent kupił towar, a dopiero później utracił płynność finansową, sam brak zapłaty nie przesądza o oszustwie. Inaczej może być, gdy przed zakupem ukrywał faktyczną sytuację majątkową, posługiwał się nierzetelnymi dokumentami, zamawiał towar mimo braku realnej możliwości zapłaty albo równolegle wyprowadzał majątek. W praktyce zawiadomienie powinno być oparte na konkretnych dowodach, a nie tylko na przekonaniu wierzyciela, że dłużnik zachował się nieuczciwie.

Gdy kontrahentem była spółka z o.o.

Jeżeli tytuł wykonawczy został wydany przeciwko spółce z o.o., a egzekucja przeciwko spółce okazała się bezskuteczna, należy rozważyć odpowiedzialność członka zarządu z art. 299 K.s.h. Jest to odrębna droga cywilna, niezależna od zawiadomienia karnego. Wierzyciel musi co do zasady wykazać istnienie zobowiązania spółki oraz bezskuteczność egzekucji przeciwko spółce.

Członek zarządu może bronić się między innymi tym, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości, wydano postanowienie o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo o zatwierdzeniu układu, brak zgłoszenia upadłości nastąpił nie z jego winy, albo że wierzyciel nie poniósł szkody mimo niezgłoszenia upadłości we właściwym czasie. Dlatego przed pozwem warto sprawdzić KRS, akta rejestrowe, daty pełnienia funkcji w zarządzie, dokumenty egzekucyjne oraz historię niewypłacalności spółki.

Jak przygotować zawiadomienie o przestępstwie?

Zawiadomienie można złożyć pisemnie w prokuraturze albo na Policji. W piśmie warto opisać chronologię: powstanie długu, wystawienie faktury, uzyskanie nakazu zapłaty lub wyroku, nadanie klauzuli wykonalności, przebieg egzekucji, jej umorzenie oraz konkretne działania dłużnika, które mogły udaremnić zaspokojenie.

Do zawiadomienia warto dołączyć kopie faktur, umowy, korespondencji, wezwania do zapłaty, nakazu zapłaty lub wyroku, postanowienia o nadaniu klauzuli wykonalności, pism komorniczych, postanowienia o umorzeniu egzekucji, odpisów z ksiąg wieczystych, KRS lub CEIDG, umów sprzedaży lub darowizny, wydruków ogłoszeń oraz innych dokumentów pokazujących, kiedy i w jaki sposób dłużnik wyzbywał się majątku.

Postępowanie karne nie zastępuje egzekucji cywilnej. Może jednak pomóc w ustaleniu majątku, wyjaśnieniu przepływów finansowych, zabezpieczeniu dowodów i wywarciu presji na dłużnika. W określonych sytuacjach sąd karny może orzec obowiązek naprawienia szkody, ale wierzyciel nie powinien opierać całej strategii wyłącznie na sprawie karnej.

FAQ

Podsumowanie

Wierzyciel po bezskutecznej egzekucji powinien przede wszystkim pilnować przedawnienia, zachować pełną dokumentację i ustalić, czy sytuacja majątkowa dłużnika uległa zmianie. Ponowne skierowanie sprawy do komornika może mieć sens, zwłaszcza gdy pojawiły się nowe dochody lub składniki majątku.

Jeżeli dłużnik wyzbywał się majątku, należy ocenić skargę pauliańską i zawiadomienie o przestępstwie z art. 300 K.k. Jeżeli dłużnikiem była spółka z o.o., po bezskutecznej egzekucji przeciwko spółce można rozważyć odpowiedzialność członków zarządu. Każda z tych dróg ma inne przesłanki, terminy i wymagania dowodowe.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93, w szczególności art. 118, art. 123-125 oraz art. 527-534.
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296, w szczególności art. 824 i art. 913.
3. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553, w szczególności art. 300 oraz art. 101-102.
4. Ustawa z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych - Dz.U. 2000 nr 94 poz. 1037, w szczególności art. 299.
5. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 2019 r., sygn. akt V KK 119/18.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.