Bezskuteczna egzekucja komornicza, odpowiedzialność karna z art. 300 kk

Wznawianie egzekucji i przerwanie biegu przedawnienia

Należy pamiętać, aby co 5–6 lat wznawiać postępowanie egzekucyjne, tak aby nie dopuścić do przedawnienia roszczenia stwierdzonego nakazem zapłaty. Każde wszczęcie egzekucji przerywa bieg przedawnienia, co pozwala zachować możliwość dalszego dochodzenia należności.

Nawet jeśli wcześniejsza egzekucja była bezskuteczna, ponowne skierowanie sprawy do komornika może być zasadne, zwłaszcza gdy istnieje szansa, że sytuacja majątkowa dłużnika uległa zmianie.

Odpowiedzialność karna za udaremnienie egzekucji

Niezależnie od działań egzekucyjnych warto rozważyć złożenie zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa udaremnienia egzekucji.

Zgodnie z art. 300 kk:

„§ 1. Kto, w razie grożącej mu niewypłacalności lub upadłości, udaremnia lub uszczupla zaspokojenie swojego wierzyciela przez to, że usuwa, ukrywa, zbywa, darowuje, niszczy, rzeczywiście lub pozornie obciąża albo uszkadza składniki swojego majątku, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

§ 2. Kto, w celu udaremnienia wykonania orzeczenia sądu lub innego organu państwowego, udaremnia lub uszczupla zaspokojenie swojego wierzyciela przez to, że usuwa, ukrywa, zbywa, darowuje, niszczy, rzeczywiście lub pozornie obciąża albo uszkadza składniki swojego majątku zajęte lub zagrożone zajęciem, bądź usuwa znaki zajęcia, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.”

W wyroku SN z 28.3.2019 r. (V KK 119/18, Legalis) przyjęto, że: „Podstawowym celem penalizacji zachowań określonych w art. 300 § 2 KK jest ochrona indywidualnych interesów majątkowych jednostek, a głównym przedmiotem ochrony w tym przepisie są usankcjonowane orzeczeniami sądów roszczenia uprawnionych wierzycieli i ich zabezpieczenie przed nieuczciwymi zachowaniami dłużników, zmierzającymi do uniemożliwienia im zaspokojenia tych roszczeń. Dobro wymiaru sprawiedliwości, postrzegane przez pryzmat powagi orzeczeń sądowych jest w przypadku tego przepisu ubocznym przedmiotem ochrony. (...)”

Przestępstwo określone w art. 300 § 2 kk ma charakter materialny, co oznacza, że konieczne jest wykazanie skutku w postaci udaremnienia lub uszczuplenia zaspokojenia roszczeń wierzyciela potwierdzonych orzeczeniem sądu.

Niewypłacalność, która wprost zdefiniowana jest w art. 11 PrUpad, polega na realnej, faktycznej niemożności zaspokojenia wierzycieli przez dłużnika. Pojęcie to występuje również w innych przepisach, m.in. w art. 331 § 2, art. 376 § 2, art. 458, art. 519 § 2 pkt 2, art. 527 § 2, art. 529, art. 916 § 1, art. 1024 § 1 KC.

Zgodnie z definicją zaproponowaną przez M. Pyziak-Szafnicką (w: SPP, t. 1, 2007, s. 1249), „niewypłacalnym, w rozumieniu art. 527 § 2 KC jest ten, w czyim majątku brak składników, które zgodnie z obowiązującymi przepisami można zająć na poczet wierzytelności”. Autorka podkreśla również, że „o niewypłacalności dłużnika w rozumieniu art. 527 § 2 KC decydować powinien nie tyle rachunkowy bilans składników majątku dłużnika, co faktyczna możliwość zaspokojenia przez wierzyciela całej wierzytelności”.

Jeżeli egzekucja pozostaje bezskuteczna, zasadne może być złożenie pisemnego zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa z art. 300 kk. Postępowanie karne może wywrzeć dodatkową presję na dłużniku i doprowadzić do ujawnienia składników majątku.