Zajęcie emerytury przez ZUS za zaległe składki

Przedawnienie zaległości wobec ZUS-u

Zgodnie z art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Dzień wymagalności to zasadniczo dzień, w którym płatnik powinien zapłacić składki za dany okres.

Przy bardzo starych zaległościach, np. za 2006 r., nie wystarczy jednak mechanicznie policzyć 5 lat od terminu płatności. Trzeba uwzględnić przepisy przejściowe po skróceniu terminu przedawnienia z 10 do 5 lat od 1 stycznia 2012 r. Dla należności, których bieg przedawnienia rozpoczął się przed tą datą i które nie były jeszcze przedawnione, porównuje się termin liczony według dawnych zasad z terminem 5-letnim liczonym od 1 stycznia 2012 r. Przedawnienie następuje w terminie wcześniejszym.

W praktyce składki za 2006 r. mogłyby być przedawnione, jeżeli przed upływem właściwego terminu ZUS nie podjął czynności powodujących zawieszenie albo przerwanie biegu przedawnienia. Inaczej będzie, gdy przedawnienie zostało skutecznie zawieszone, np. przez wszczęcie postępowania w sprawie decyzji dotyczącej składek, zawiadomienie o pierwszej czynności egzekucyjnej, zawarcie układu ratalnego, postępowanie upadłościowe albo zabezpieczenie należności hipoteką lub zastawem. Jeżeli dług był zabezpieczony hipoteką albo organ kierował czynności do majątku dłużnika, trzeba też odróżnić potrącenie ze świadczenia od sytuacji, w której możliwa jest egzekucja z nieruchomości.

Warto odróżnić przedawnienie składek ZUS od innych terminów. Inaczej ocenia się przedawnienie roszczeń ogólnych, a inaczej przedawnienie roszczeń gospodarczych. W sprawach składkowych podstawą jest przede wszystkim ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych, a nie ogólne przepisy Kodeksu cywilnego.

Co sprawdzić przy tytułach wykonawczych z 2006 r.?

Jeżeli ZUS powołuje się na tytuły wykonawcze dotyczące 2006 r., trzeba przeanalizować dokumenty w aktach sprawy. Najważniejsze są: decyzje ZUS określające zadłużenie, daty ich doręczenia, upomnienia, tytuły wykonawcze, zawiadomienia o zajęciu świadczenia lub rachunku bankowego, informacje o ewentualnych ratach, postępowaniach sądowych i zabezpieczeniach na majątku.

Samo to, że należność pochodzi sprzed kilkunastu lat, nie zawsze wystarczy do wygrania sporu. Jeżeli ZUS wykaże zdarzenie zawieszające lub przerywające bieg terminu, zaległość może nadal być egzekwowana. Jeżeli natomiast takich czynności nie było albo zostały podjęte po upływie terminu przedawnienia, warto podnieść zarzut przedawnienia i żądać umorzenia egzekucji w odpowiednim zakresie.

Podobne zagadnienia pojawiają się także przy innych świadczeniach z ZUS, dlatego przydatne może być omówienie, jak działają roszczenia ZUS i ich przedawnienie, zwłaszcza gdy organ żąda zwrotu świadczenia albo potrąca należności z bieżących wypłat.

Odwołanie od decyzji ZUS

Jeżeli ZUS wydał decyzję określającą zadłużenie albo odmówił uznania przedawnienia, co do zasady można wnieść odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Odwołanie składa się za pośrednictwem jednostki ZUS, która wydała decyzję, zwykle w terminie miesiąca od jej doręczenia.

W odwołaniu należy wskazać, z czym się nie zgadzamy, podnieść zarzut przedawnienia, opisać chronologię sprawy i dołączyć posiadane dokumenty. W sprawach z dawnych lat warto wnioskować o zobowiązanie ZUS do przedstawienia akt sprawy oraz wykazania, jakie konkretnie czynności miały zawiesić lub przerwać bieg przedawnienia.

Jeżeli decyzja stała się prawomocna, sytuacja jest trudniejsza, ale nie oznacza automatycznie, że nie można bronić się w egzekucji. Wtedy znaczenie mają środki przewidziane w postępowaniu egzekucyjnym administracyjnym, zwłaszcza zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej.

Zakwestionowanie egzekucji administracyjnej

Zaległe składki ZUS mogą być egzekwowane w trybie egzekucji administracyjnej. Zobowiązany może zgłosić zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego. Podstawą zarzutu może być m.in. wygaśnięcie obowiązku, nieistnienie obowiązku, błąd co do osoby zobowiązanego, brak wymagalności albo prowadzenie egzekucji mimo przedawnienia.

Zarzut można wnieść nie później niż do dnia zapłaty w całości egzekwowanej należności wraz z odsetkami i kosztami, a w określonych sytuacjach także w terminach liczonych od wyegzekwowania należności lub doręczenia postanowienia o umorzeniu postępowania. Jeżeli zarzut zostanie wniesiony w ciągu 7 dni od doręczenia odpisu tytułu wykonawczego, może to mieć znaczenie dla zawieszenia postępowania egzekucyjnego.

W zarzutach trzeba jasno wskazać, dlaczego egzekucja jest niedopuszczalna. Przy przedawnieniu kluczowe jest zestawienie dat: terminów płatności składek, dat doręczeń pism ZUS, dat decyzji, dat tytułów wykonawczych i czynności egzekucyjnych. Bez takiej chronologii trudno ocenić, czy egzekucja jest zgodna z prawem.

Kwota emerytury wolna od zajęcia

ZUS ani organ egzekucyjny nie może zająć całej emerytury. Ochrona emeryta wynika z art. 139-141 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Znaczenie mają dwa ograniczenia: procentowy limit potrącenia oraz kwota wolna, która musi pozostać po potrąceniu.

Od 1 marca 2026 r. kwoty wolne zależą od rodzaju należności. Przy nieopłaconych składkach potrącanych przez ZUS na podstawie art. 139 ust. 1 pkt 2c ustawy emerytalnej kwota wolna wynosi 1121,28 zł. Przy egzekucji innych należności na podstawie tytułu wykonawczego, czyli co do zasady należności niealimentacyjnych, kwota wolna wynosi 1401,57 zł. W piśmie z ZUS trzeba więc sprawdzić, czy chodzi o potrącenie nieopłaconych składek przez organ rentowy, czy o realizację zajęcia na podstawie tytułu wykonawczego.

Granice procentowe również są różne. Inne egzekwowane należności niealimentacyjne mogą być potrącane do 25% świadczenia. Nieopłacone składki potrącane bezpośrednio przez ZUS mieszczą się natomiast w grupie potrąceń, które nie mogą przekroczyć 50% świadczenia. W obu przypadkach potrącenie nie może naruszyć właściwej kwoty wolnej. Jeżeli emerytura po odliczeniu składki zdrowotnej i podatku jest niższa niż kwota wolna, potrącenia nie powinno się dokonywać.

W sprawach dotyczących zajęcia świadczeń warto znać także zasady, według których przebiega egzekucja świadczeń ZUS, ponieważ inne środki ochrony stosuje się przy egzekucji administracyjnej, a inne przy czynnościach komornika sądowego.

Czy emerytura poniżej 2000 zł może być zajęta?

Tak, emerytura niższa niż 2000 zł netto może podlegać potrąceniu, jeżeli po zastosowaniu limitu procentowego i kwoty wolnej pozostaje kwota możliwa do potrącenia. Nie decyduje sama wysokość świadczenia, ale porównanie jej z właściwą kwotą wolną oraz rodzajem egzekwowanej należności.

Przykładowo przy egzekucji niealimentacyjnej z tytułu wykonawczego trzeba zachować kwotę wolną 1401,57 zł. Jeżeli emerytura netto wynosi 1900 zł, potrącenie nie może spowodować, że emeryt otrzyma mniej niż 1401,57 zł. Ostateczna kwota potrącenia zależy jednak także od limitu procentowego liczonego od świadczenia przed odliczeniem podatku i składki zdrowotnej.

Jeżeli pismo z ZUS wskazuje potrącenie nieopłaconych składek jako należności z art. 139 ust. 1 pkt 2c ustawy emerytalnej, trzeba uwzględnić kwotę wolną 1121,28 zł i odrębny limit. Dlatego przed oceną, czy potrącenie jest prawidłowe, warto dokładnie przeczytać podstawę prawną wskazaną w zawiadomieniu.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, dlaczego przy starych składkach ZUS najważniejsze są daty dokumentów i rodzaj zastosowanego potrącenia.

FAQ

Czy składki ZUS za 2006 r. są na pewno przedawnione?

Nie zawsze. Tak stare składki często mogą być przedawnione, ale trzeba sprawdzić, czy ZUS wcześniej nie doprowadził do zawieszenia albo przerwania biegu przedawnienia. Bez analizy akt sprawy nie da się tego przesądzić bezpiecznie.

Ile czasu mam na odwołanie od decyzji ZUS?

Odwołanie od decyzji ZUS co do zasady wnosi się w terminie miesiąca od doręczenia decyzji. Składa się je za pośrednictwem ZUS, który wydał decyzję, do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych.

Czy ZUS może zająć całą emeryturę?

Nie. Zawsze trzeba zastosować właściwy limit potrącenia i kwotę wolną. Jeżeli po podatku i składce zdrowotnej świadczenie jest niższe od właściwej kwoty wolnej, potrącenia nie powinny być dokonywane.

Jaka kwota wolna obowiązuje przy zaległych składkach ZUS w 2026 r.?

Od 1 marca 2026 r. przy nieopłaconych składkach potrącanych przez ZUS kwota wolna wynosi 1121,28 zł. Jeżeli natomiast organ realizuje egzekucję innych należności niealimentacyjnych na podstawie tytułu wykonawczego, kwota wolna wynosi 1401,57 zł.

Co zrobić po otrzymaniu zawiadomienia o zajęciu emerytury?

Najpierw trzeba ustalić podstawę prawną zajęcia, okres zaległości i daty wcześniejszych pism z ZUS. Następnie można rozważyć odwołanie od decyzji, zarzuty w egzekucji administracyjnej albo wniosek o udostępnienie akt, jeżeli brakuje dokumentów potrzebnych do oceny przedawnienia.

Podsumowanie

W sprawie zaległych składek ZUS z 2006 r. podstawowe pytanie brzmi nie tylko, ile lat minęło, ale czy w tym czasie doszło do zdarzeń wpływających na bieg przedawnienia. Jeżeli takich zdarzeń nie było, zarzut przedawnienia może być zasadny. Jeżeli jednak ZUS skutecznie zawiesił albo przerwał bieg terminu, egzekucja może być dopuszczalna mimo upływu wielu lat.

Emerytura poniżej 2000 zł netto nie jest automatycznie wyłączona spod egzekucji, ale podlega ochronie. Trzeba zachować właściwą kwotę wolną i limit procentowy. W 2026 r. szczególnie ważne jest odróżnienie potrącenia nieopłaconych składek przez ZUS od egzekucji innych należności z tytułu wykonawczego.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz.U. 2026 poz. 199

2. Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz.U. 2025 poz. 1749

3. Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - Dz.U. 2026 poz. 268

4. Komunikat Prezesa ZUS z dnia 17 lutego 2026 r. w sprawie kwot emerytur i rent wolnych od egzekucji i potrąceń - ZUS

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.