Upadłość konsumencka a komornik – co dzieje się z egzekucją?

W relacji „upadłość konsumencka a komornik” najważniejsze jest rozróżnienie trzech momentów: okresu przed złożeniem wniosku, czasu od złożenia wniosku do ogłoszenia upadłości oraz postępowania po ogłoszeniu upadłości. Skutki dla egzekucji są w każdym z tych etapów inne.

Upadłość konsumencka nie polega na prostym „wyłączeniu komornika”. Indywidualne egzekucje wierzycieli zostają zastąpione jednym postępowaniem upadłościowym, w którym majątek objęty masą upadłości zarządzany jest przez syndyka i służy zbiorowemu zaspokojeniu wierzycieli. Dłużnik może więc przestać mieć potrącenia dokonywane przez konkretnego komornika, ale część jego dochodu albo majątek nadal mogą być przeznaczane na spłatę wierzycieli w ramach upadłości.

Czym jest upadłość konsumencka a komornik i kiedy ma znaczenie?

Upadłość konsumencka jest postępowaniem przeznaczonym zasadniczo dla niewypłacalnej osoby fizycznej, której nie można ogłosić upadłości na zasadach dotyczących przedsiębiorców. Jej celem jest uporządkowanie sytuacji majątkowej, możliwie najwyższe zaspokojenie wierzycieli oraz – po spełnieniu ustawowych warunków – oddłużenie osoby fizycznej.

Dla toczącej się egzekucji kluczowy jest art. 146 Prawa upadłościowego. Postępowanie egzekucyjne skierowane do majątku wchodzącego w skład masy upadłości, wszczęte przed ogłoszeniem upadłości, zostaje zawieszone z mocy prawa w dniu ogłoszenia upadłości. Nie jest do tego potrzebny osobny wniosek dłużnika ani postanowienie komornika o zawieszeniu. Późniejsze pismo komornika powinno jedynie odzwierciedlać skutek, który nastąpił już na podstawie ustawy.

Postanowienie o ogłoszeniu upadłości jest skuteczne i wykonalne od dnia jego wydania. Nie trzeba więc czekać, aż stanie się prawomocne, aby doszło do zawieszenia egzekucji. Prawomocność ma natomiast znaczenie dla kolejnego skutku: wówczas zawieszone postępowanie egzekucyjne umarza się z mocy prawa.

Zakres zawieszenia zależy od tego, czy konkretny składnik należy do masy upadłości. Co do zasady masa obejmuje majątek należący do upadłego w dniu ogłoszenia upadłości i nabyty w toku postępowania. Nie wchodzi do niej jednak mienie wyłączone od egzekucji oraz część wynagrodzenia za pracę, która nie podlega zajęciu. Dlatego w praktyce trzeba ustalić nie tylko, czy ogłoszono upadłość, lecz także czego dotyczyło zajęcie.

Najczęstsze sytuacje w praktyce

Zajęcie wynagrodzenia, emerytury albo renty

Ogłoszenie upadłości kończy indywidualną egzekucję komorniczą z dochodu w zakresie, w jakim dochód wchodzi do masy upadłości. Nie oznacza to jednak, że od następnego miesiąca dłużnik zawsze otrzyma całość wynagrodzenia lub świadczenia. Część chroniona przed egzekucją pozostaje poza masą, natomiast część podlegająca zajęciu może być przekazywana do masy upadłości i rozliczana przez syndyka.

Pracodawca albo organ wypłacający świadczenie powinien otrzymać prawidłową informację o ogłoszeniu upadłości i danych syndyka. Jeżeli po ogłoszeniu upadłości nadal przekazuje środki komornikowi, trzeba wyjaśnić, czy chodzi o potrącenie za okres wcześniejszy, opóźnienie w obiegu informacji czy błędne dalsze wykonywanie zajęcia.

Zajęty rachunek bankowy

Samo złożenie wniosku o upadłość konsumencką nie odblokowuje rachunku. Po ogłoszeniu upadłości bank powinien uwzględnić nową sytuację prawną, ale środki należące do masy nie stają się przez to swobodnie dostępne dla upadłego. Bank kontaktuje się z syndykiem, a dalszy sposób dysponowania pieniędzmi zależy od tego, czy środki wchodzą do masy oraz czy korzystają z ustawowego wyłączenia.

Jeżeli bank blokuje także kwoty ustawowo wolne albo świadczenia wyłączone spod egzekucji, należy zebrać historię rachunku i dokumenty potwierdzające źródło wpływów. Czasem potrzebne jest równoległe wyjaśnienie sprawy z bankiem, komornikiem i syndykiem.

Egzekucja z mieszkania albo domu

Ogłoszenie upadłości wstrzymuje egzekucję komorniczą skierowaną do nieruchomości wchodzącej do masy, ale nie gwarantuje zachowania mieszkania. Zamiast komornika nieruchomość może likwidować syndyk. Jeżeli jest to lokal mieszkalny albo dom jednorodzinny, w którym upadły mieszka, sąd może wydzielić z ceny sprzedaży kwotę na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych upadłego i osób pozostających na jego utrzymaniu, odpowiadającą przeciętnemu czynszowi najmu za okres od 12 do 24 miesięcy.

Wyjątek dotyczy zaawansowanej egzekucji: zawieszenie nie blokuje przysądzenia własności, jeżeli przed ogłoszeniem upadłości prawomocnie udzielono przybicia, a nabywca egzekucyjny zapłaci cenę w terminie. Dlatego przy licytacji nieruchomości znaczenie ma dokładna data i etap postępowania.

Pieniądze już wyegzekwowane przez komornika

Kwoty uzyskane w zawieszonym postępowaniu, ale jeszcze niewydane wierzycielowi, po uprawomocnieniu postanowienia o ogłoszeniu upadłości są przekazywane do masy upadłości. Jeżeli pieniądze zostały prawidłowo wypłacone wierzycielowi przed ogłoszeniem upadłości, sam późniejszy fakt ogłoszenia upadłości nie powoduje automatycznie ich zwrotu dłużnikowi.

Alimenty i niektóre renty odszkodowawcze

Prawo upadłościowe przewiduje szczególne zasady dla roszczeń alimentacyjnych oraz określonych rent odszkodowawczych. Po ogłoszeniu upadłości nie można co do zasady wszczynać egzekucji do majątku masy, lecz dopuszczalne pozostaje wykonanie zabezpieczenia roszczeń alimentacyjnych oraz rent z tytułu choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci, a także zamiany prawa dożywocia na dożywotnią rentę. Zobowiązania alimentacyjne nie podlegają także umorzeniu w ramach oddłużenia.

Co sprawdzić w dokumentach?

Najczęstszy błąd polega na analizowaniu wyłącznie pisma komornika. Trzeba zestawić ze sobą dokumenty z postępowania sądowego, egzekucyjnego i upadłościowego. Dopiero wtedy można ustalić, czy komornik działał przed czy po dacie upadłości, jaki majątek został zajęty i czy pieniądze zdążyły zostać przekazane wierzycielowi.

W piśmie komornika szczególnie ważne są: sygnatura sprawy, data dokonania czynności, oznaczenie wierzyciela, wysokość należności głównej, odsetek i kosztów, sposób egzekucji oraz pouczenie o skardze. W postanowieniu upadłościowym trzeba natomiast odróżnić datę wydania od daty prawomocności. Pierwsza uruchamia zawieszenie egzekucji, druga prowadzi do jej umorzenia z mocy prawa.

Jeżeli egzekucję wszczęto na podstawie nakazu zapłaty, którego dłużnik wcześniej nie otrzymał, ogłoszenie upadłości nie powinno odwracać uwagi od kontroli samego tytułu. Może być konieczne podjęcie obrony w sprawie sądowej, na przykład złożenie środka zaskarżenia wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu, jeżeli spełnione są ustawowe warunki. Upadłość i obrona przed wadliwym tytułem to dwa odrębne zagadnienia.

Jakie działania podjąć krok po kroku?

1. Ustal, czy upadłość została już ogłoszona. Sam numer sprawy i potwierdzenie złożenia wniosku nie wystarczą. Sprawdź, czy sąd wydał postanowienie i czy zostało ono obwieszczone w Krajowym Rejestrze Zadłużonych.
2. Zapisz dokładną datę wydania postanowienia. To od niej postanowienie jest skuteczne i wykonalne oraz od niej zawieszają się egzekucje skierowane do majątku masy upadłości.
3. Powiadom komornika praktycznie, mimo że skutek następuje z ustawy. Prześlij sygnaturę postępowania upadłościowego, kopię postanowienia lub dane obwieszczenia i zażądaj odnotowania zawieszenia. Zrób to osobno w każdej kancelarii prowadzącej egzekucję.
4. Przekaż informację pracodawcy, bankowi albo organowi rentowemu. Wskaż dane syndyka. Nie żądaj jednak wypłaty całej zablokowanej kwoty bez ustalenia, czy środki należą do masy.
5. Skontaktuj się z syndykiem. Przekaż listę egzekucji, zajęć, rachunków, dochodów i majątku. Ustal, jak mają być rozliczane dalsze wpływy oraz jaka część dochodu pozostaje do dyspozycji upadłego.
6. Sprawdź, co stało się z pobranymi pieniędzmi. Poproś komornika o rozliczenie kwot pobranych, wydanych wierzycielowi i pozostających na rachunku depozytowym.
7. Po prawomocności sprawdź umorzenie egzekucji. Chociaż następuje ono z mocy prawa, warto uzyskać postanowienie komornika lub zaświadczenie potrzebne bankowi, pracodawcy albo sądowi wieczystoksięgowemu.
8. Zaskarż wadliwą czynność w terminie. Jeżeli komornik po ogłoszeniu upadłości kontynuuje egzekucję z majątku masy, można rozważyć skargę na czynność komornika. Jeżeli problem dotyczy działania syndyka, właściwa może być skarga na czynność syndyka.

Skargę na czynność komornika wnosi się co do zasady w terminie tygodnia. Składa się ją do komornika, który dokonał czynności albo jej zaniechał, a komornik przekazuje skargę wraz z aktami do właściwego sądu rejonowego, chyba że uwzględni ją w całości. Skarga powinna wskazywać zaskarżoną czynność lub zaniechanie, żądanie zmiany, uchylenia albo dokonania czynności oraz uzasadnienie. Samo wniesienie skargi nie wstrzymuje egzekucji ani wykonania czynności, dlatego w pilnej sprawie trzeba wyraźnie wnieść o zawieszenie postępowania lub wstrzymanie czynności.

Skargę na czynność syndyka w konsumenckim postępowaniu upadłościowym także wnosi się zasadniczo w terminie 7 dni. Składa się ją do syndyka, który dokonał czynności albo zaniechał jej dokonania; syndyk przekazuje ją do sądu upadłościowego, chyba że uwzględni skargę w całości. Skarga nie wstrzymuje automatycznie postępowania ani czynności, więc można równocześnie wnosić o jej wstrzymanie.

Przed ogłoszeniem upadłości możliwa jest również ugoda z wierzycielem, spłata zadłużenia albo wniosek wierzyciela o zawieszenie egzekucji. Komornik wykonuje jednak tytuł i wnioski wierzyciela; co do zasady nie może samodzielnie rozłożyć długu na raty ani zakończyć egzekucji tylko dlatego, że dłużnik zamierza złożyć wniosek o upadłość.

Trzeba przy tym pamiętać o ważnym wyjątku proceduralnym. Przepisy Prawa upadłościowego pozwalające sądowi przed ogłoszeniem upadłości zawiesić egzekucję w ramach zabezpieczenia stosuje się w postępowaniu konsumenckim odpowiednio tylko wtedy, gdy wniosek o ogłoszenie upadłości złożył wyłącznie wierzyciel. Konsument, który sam złożył własny wniosek, nie powinien więc zakładać, że uzyska na tej podstawie zawieszenie egzekucji jeszcze przed ogłoszeniem upadłości.

Najczęstsze błędy i terminy

• Mylenie złożenia wniosku z ogłoszeniem upadłości. Wniosek oczekujący na rozpoznanie nie zatrzymuje automatycznie komornika.
• Czekanie na prawomocność, aby poinformować komornika. Zawieszenie następuje już w dniu wydania postanowienia o ogłoszeniu upadłości.
• Założenie, że po zawieszeniu cała pensja i całe saldo konta wrócą do dłużnika. Część majątku i dochodu może wejść do masy i podlegać zarządowi syndyka.
• Brak informacji o wszystkich kancelariach komorniczych. Każdą egzekucję należy zidentyfikować po sygnaturze i przekazać syndykowi.
• Przekroczenie 7-dniowego terminu na skargę. Termin może biec od czynności, zawiadomienia albo uzyskania informacji o czynności, zależnie od sytuacji.
• Składanie skargi bez konkretnego żądania. Trzeba wskazać, czy czynność ma zostać uchylona, zmieniona, czy też komornik albo syndyk ma dokonać zaniechanej czynności.
• Przyjmowanie, że skarga sama wstrzymuje działanie. Zarówno przy skardze na komornika, jak i syndyka potrzebne może być osobne żądanie wstrzymania.
• Ukrywanie majątku lub egzekucji przed syndykiem. Brak współpracy, niepełne dane albo niewydanie dokumentów mogą poważnie zagrozić postępowaniu i oddłużeniu.
• Sprzedaż lub darowizna majątku „przed upadłością” bez analizy. Takie czynności mogą zostać zakwestionowane i pogorszyć sytuację dłużnika.

W praktyce najważniejsze terminy to: dzień wydania postanowienia o ogłoszeniu upadłości, dzień jego prawomocności oraz 7-dniowy termin na odpowiednią skargę. Przy nakazie zapłaty, egzekucji z nieruchomości albo sporze o wyłączenie składnika z masy mogą wystąpić dodatkowe terminy, których nie wolno obliczać wyłącznie na podstawie daty upadłości.

FAQ

Czy samo złożenie wniosku o upadłość konsumencką zatrzymuje komornika?

Nie. Jeżeli konsument sam składa wniosek, egzekucja może być dalej prowadzona aż do dnia wydania postanowienia o ogłoszeniu upadłości. Dłużnik musi nadal reagować na pisma i pilnować terminów.

Od którego dnia komornik powinien wstrzymać egzekucję?

Od dnia wydania postanowienia o ogłoszeniu upadłości, jeżeli egzekucja jest skierowana do majątku wchodzącego do masy upadłości. Skutek następuje z mocy prawa, mimo że informacja może dotrzeć do kancelarii później.

Czy trzeba wysłać postanowienie o upadłości komornikowi?

Sąd powiadamia znane mu organy egzekucyjne, ale praktycznie warto zrobić to samodzielnie i niezwłocznie. Należy podać sygnaturę egzekucyjną i upadłościową, datę postanowienia oraz dane syndyka.

Czy po upadłości komornik odda pieniądze pobrane wcześniej?

Nie automatycznie. Pieniądze prawidłowo wypłacone wierzycielowi przed ogłoszeniem upadłości co do zasady nie wracają tylko dlatego, że później ogłoszono upadłość. Kwoty uzyskane, lecz jeszcze niewydane, po prawomocności postanowienia są przekazywane do masy upadłości.

Czy po ogłoszeniu upadłości otrzymam całe wynagrodzenie?

Niekoniecznie. Część wynagrodzenia wolna od zajęcia pozostaje poza masą, ale część podlegająca zajęciu może zasilać masę upadłości. Zmienia się podmiot rozliczający środki – z komornika na syndyka – a nie zawsze ostateczna kwota pozostająca dłużnikowi.

Czy upadłość konsumencka zatrzyma licytację mieszkania?

Zasadniczo ogłoszenie upadłości zawiesza egzekucję z nieruchomości należącej do masy. Jeżeli jednak przed ogłoszeniem upadłości prawomocnie udzielono przybicia, możliwe jest dalsze przysądzenie własności po terminowej zapłacie ceny przez nabywcę.

Co zrobić, gdy komornik działa mimo ogłoszenia upadłości?

Najpierw trzeba przesłać komornikowi dane postanowienia i zażądać wyjaśnienia oraz rozliczenia pobranych kwot. Jeżeli czynność narusza prawo, należy rozważyć skargę na czynność komornika, pamiętając o zasadniczo 7-dniowym terminie i o tym, że skarga sama nie wstrzymuje czynności.

Czy wierzyciel może po upadłości wszcząć nową egzekucję?

Po dniu ogłoszenia upadłości niedopuszczalne jest skierowanie egzekucji do majątku wchodzącego do masy upadłości. Wierzyciel powinien dochodzić zaspokojenia w postępowaniu upadłościowym, z uwzględnieniem szczególnych zasad dotyczących między innymi alimentów i niektórych rent.

Podsumowanie

Samo złożenie wniosku o upadłość konsumencką nie chroni przed dalszymi czynnościami komornika. Zawieszenie egzekucji następuje dopiero w dniu wydania postanowienia o ogłoszeniu upadłości, a jej umorzenie – po uprawomocnieniu tego postanowienia. Dłużnik powinien szybko przekazać dokumenty komornikowi, bankowi, pracodawcy i syndykowi, a następnie sprawdzić rozliczenie zajętych kwot. Jeżeli mimo upadłości czynności są kontynuowane albo spór dotyczy zakresu masy, trzeba dobrać właściwą skargę i pilnować 7-dniowego terminu.

Źródła

• Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe, w szczególności art. 51–53, art. 62–63, art. 146, art. 342a oraz art. 491¹–491^12a.
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 767–767³, art. 820, art. 824 i art. 833.
• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, w szczególności art. 87 i art. 87¹.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.