Kiedy można skorzystać z upadłości konsumenckiej?

Stan prawny na: 2026-04-25

W polskim prawie z upadłości konsumenckiej można skorzystać wtedy, gdy dłużnik jest osobą fizyczną i znajduje się w stanie niewypłacalności. Podstawą materialną jest art. 10 p.u., zgodnie z którym upadłość ogłasza się wobec dłużnika, który stał się niewypłacalny, oraz art. 491¹ p.u., który przewiduje ten tryb wobec osób fizycznych, których upadłości nie można ogłosić według zasad właściwych dla przedsiębiorców.

W orzecznictwie i komentarzach podkreśla się, że celem upadłości konsumenckiej jest przede wszystkim oddłużenie i umożliwienie dłużnikowi „nowego startu”, a dopiero w dalszej kolejności możliwie najwyższe zaspokojenie wierzycieli. Wskazano to m.in. w komentarzu orzeczniczym nr 16798 w serwisie Standardy Prawa.

Kto może skorzystać

osoba fizyczna, której upadłości nie prowadzi się na zwykłych zasadach przedsiębiorcy – art. 491¹ p.u.,
także dłużnik mający tylko jednego wierzyciela – art. 491² ust. 2 p.u.,
co do zasady sam dłużnik, składając wniosek na formularzu – art. 491² ust. 3 p.u..

W orzecznictwie przyjmuje się też, że były przedsiębiorca może wystąpić o upadłość konsumencką po zakończeniu działalności. W orzeczeniu Sądu Okręgowego w Szczecinie VIII sygn. Gz 305/16 wskazano, że po wykreśleniu działalności były przedsiębiorca może ubiegać się o upadłość jako osoba fizyczna nieprowadząca działalności.

Kiedy można skorzystać z upadłości konsumenckiej?

Kiedy stan niewypłacalności uzasadnia wniosek

Nie wystarcza sama trudna sytuacja finansowa. Musi istnieć rzeczywista niewypłacalność w rozumieniu prawa upadłościowego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, że krótkotrwałe wstrzymanie płacenia długów z powodu przejściowych trudności nie jest jeszcze podstawą ogłoszenia upadłości. O niewypłacalności można mówić dopiero wtedy, gdy dłużnik przez dłuższy czas nie wykonuje przeważającej części wymagalnych zobowiązań.

Jak składa się wniosek

Wniosek o ogłoszenie upadłości konsumenckiej składa się na formularzu – art. 491² ust. 3 p.u.. Powinien on zawierać m.in.:

dane dłużnika,
wskazanie okoliczności uzasadniających wniosek i ich uprawdopodobnienie,
wykaz majątku,
spis wierzycieli wraz z wysokością wierzytelności i terminami zapłaty,
spis wierzytelności spornych,
informacje o dochodach i kosztach utrzymania,
informacje o określonych czynnościach prawnych z ostatnich 12 miesięcy,
oświadczenie o prawdziwości danych – art. 491² ust. 4 p.u..

W komentarzach i orzecznictwie podkreśla się, że spis wierzycieli musi być rzetelny i możliwie kompletny, bo ma zasadnicze znaczenie dla oceny sprawy. Sąd nie powinien wyręczać dłużnika w usuwaniu braków formalnych wniosku.

Istotne zastrzeżenie co do starszego orzecznictwa

Część starszych orzeczeń i komentarzy odwołuje się do art. 491⁴ p.u., który jest obecnie uchylony. Dlatego przy analizie możliwości, kiedy dziś warto skorzystać z upadłości konsumenckiej, pierwszoplanowe znaczenie mają obecnie art. 10 p.u., art. 491¹ p.u. i art. 491² p.u.. Starsze orzeczenia są pomocne głównie przy rozumieniu celu tej instytucji i pojęcia niewypłacalności.

Wniosek końcowy

Z upadłości konsumenckiej można skorzystać wtedy, gdy jako osoba fizyczna jesteś niewypłacalny i składasz do sądu prawidłowo wypełniony wniosek na formularzu. Nie wystarcza chwilowy brak płynności; potrzebny jest stan rzeczywistej niewypłacalności. Jeśli nadal prowadzisz działalność gospodarczą, co do zasady właściwy jest tryb upadłości przedsiębiorcy, a nie konsumencki.

Jeżeli potrzebujesz wsparcia przy przeprowadzeniu upadłości, warto skorzystać z pomocy adwokata specjalizującego się w upadłości konsumenckiej. Adw. Patryk Skwiot z Olsztyna był konsultantem przy tworzeniu nieniejszego artykułu.