Jak zabezpieczyć spadek przed wierzycielami i upadłością konsumencką?

Przyjęcie bądź odrzucenie spadku

Spadkobierca ma trzy możliwości: przyjąć spadek wprost, przyjąć go z dobrodziejstwem inwentarza albo odrzucić spadek. Zgodnie z aktualnymi przepisami brak złożenia oświadczenia w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym dana osoba dowiedziała się o tytule swojego powołania do spadku, oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza.

Przyjęcie spadku wprost oznacza pełną odpowiedzialność za długi spadkowe całym swoim majątkiem. Przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza ogranicza odpowiedzialność do wartości aktywów wchodzących do spadku ustalonych w wykazie lub spisie inwentarza.

Jeżeli osoba zadłużona przyjmie spadek przed ogłoszeniem upadłości konsumenckiej, odziedziczony majątek może wejść do masy upadłości i zostać przeznaczony na spłatę wierzycieli. Dotyczy to także udziału w mieszkaniu lub domu.

W praktyce oznacza to, że po stwierdzeniu nabycia spadku lub sporządzeniu aktu poświadczenia dziedziczenia wierzyciel może próbować prowadzić egzekucję z odziedziczonego udziału w nieruchomości.

Zabezpieczenie części spadku przez odrzucenie spadku

Jeżeli spadkobierca znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i rozważa upadłość konsumencką, najbezpieczniejszym rozwiązaniem bywa odrzucenie spadku jeszcze przed złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości. Oświadczenie można złożyć przed notariuszem albo w sądzie.

Po skutecznym odrzuceniu spadku dana osoba jest traktowana tak, jakby nie dożyła otwarcia spadku. W jej miejsce wchodzą kolejni spadkobiercy zgodnie z przepisami lub testamentem.

Warto pamiętać, że odrzucenie spadku przez rodzica często powoduje przejście udziału na dzieci. W przypadku małoletnich konieczne jest wtedy uzyskanie zgody sądu rodzinnego na odrzucenie spadku w ich imieniu.

Więcej informacji na temat formalności związanych z odrzuceniem spadku znajduje się w artykule: procedura odrzucenia spadku.

Darowizna udziału w nieruchomości a upadłość konsumencka

Przekazanie udziału w odziedziczonym mieszkaniu mamie, dziecku albo innemu członkowi rodziny nie zawsze zabezpiecza majątek przed wierzycielami. Jeżeli dojdzie do ogłoszenia upadłości konsumenckiej, syndyk może uznać taką czynność za bezskuteczną wobec masy upadłości. Darowizna udziału nie wpływa sama przez się na przedawnienie długu, które trzeba ocenić według dat wymagalności i zdarzeń przerywających bieg terminu. Po darowiźnie wierzyciel może nadal skierować wezwanie do zapłaty starego długu, dlatego nie należy odpowiadać bez wcześniejszej weryfikacji roszczenia. Jeżeli sprawa trafi do sądu, warto wiedzieć, jak zareagować na pozew o zapłatę długu i jakie dowody przedstawić w odpowiedzi.

Dotyczy to zwłaszcza darowizn oraz innych nieodpłatnych rozporządzeń dokonanych w okresie poprzedzającym złożenie wniosku o upadłość. W praktyce syndyk analizuje, czy dana czynność nie doprowadziła do pokrzywdzenia wierzycieli.

W niektórych sytuacjach możliwe jest także dochodzenie uznania czynności za bezskuteczną na podstawie skargi pauliańskiej. Jeżeli zobowiązanie pozostawił zmarły współmałżonek, odrębnej oceny wymaga dług po zmarłym małżonku i jego związek z majątkiem wspólnym.

Jeżeli zadłużenie jest wysokie i rozważana jest upadłość konsumencka, warto wcześniej zapoznać się z szerszym omówieniem problemu: upadłość - pełne omówienie. Jeżeli problem obejmuje kilka zobowiązań rodzinnych, osobno trzeba ocenić upadłość konsumencką przy długach rodzinnych i jej ograniczenia.

Czy urząd skarbowy może zająć udział w spadku?

Sam fakt zgłoszenia nabycia spadku do urzędu skarbowego nie powoduje automatycznego zajęcia udziału w nieruchomości. Jednak informacje o nabyciu majątku mogą zostać ujawnione wierzycielom lub syndykowi w toku postępowania.

Jeżeli przeciwko spadkobiercy toczy się już egzekucja komornicza albo postępowanie upadłościowe, odziedziczony udział w mieszkaniu może zostać objęty egzekucją lub wejść do masy upadłości.

Znaczenie ma także moment dokonania poszczególnych czynności. Inaczej oceniana będzie sytuacja osoby, która odrzuciła spadek przed problemami finansowymi, a inaczej osoby, która próbowała przepisać majątek już przy istniejącej niewypłacalności.

FAQ

Czy mogę przepisać swoją część spadku na dziecko przed upadłością?

Można zawrzeć umowę darowizny lub działu spadku, ale w przypadku późniejszej upadłości syndyk może zakwestionować taką czynność, szczególnie gdy była nieodpłatna.

Czy odrzucenie spadku po ogłoszeniu upadłości jest skuteczne?

Nie. Oświadczenie o odrzuceniu spadku złożone po ogłoszeniu upadłości jest co do zasady bezskuteczne wobec masy upadłości.

Czy komornik może zająć udział w odziedziczonym mieszkaniu?

Tak. Po przyjęciu spadku udział w nieruchomości staje się składnikiem majątku dłużnika i może zostać objęty egzekucją.

Czy urząd skarbowy automatycznie informuje wierzycieli o spadku?

Nie ma automatycznego mechanizmu zajęcia majątku przez sam urząd skarbowy, ale informacje o nabyciu nieruchomości mogą zostać ujawnione w postępowaniach prowadzonych przez wierzycieli lub syndyka. W sprawach spadkowych warto odrębnie sprawdzić, kiedy spadkobierca odpowiada za dług po rodzicu.

Czy odrzucenie spadku chroni przed długami spadkowymi?

Tak. Osoba, która skutecznie odrzuciła spadek, nie odpowiada za długi spadkowe, ale należy pamiętać o konsekwencjach dla dalszych spadkobierców.

W kontekście dziedziczenia i niewypłacalności warto również przeczytać artykuł: upadłość a spadek po rodzicu.

Źródła

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

2. Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe – Dz.U. 2003 nr 60 poz. 535