Przerwanie biegu przedawnienia: pozew, mediacja, ugoda i egzekucja

Przedawnienie nie zależy wyłącznie od tego, czy wierzyciel przypomniał dłużnikowi o długu. Znaczenie ma rodzaj wykonanej czynności, jej skuteczność oraz to, czy została podjęta przed upływem właściwego terminu. Szczególnie łatwo o błąd przy mediacji i próbie ugodowej, ponieważ przepisy dotyczące ich wpływu na przedawnienie zostały zmienione.

W praktyce trzeba odróżnić trzy różne skutki: przerwanie biegu przedawnienia, zawieszenie biegu przedawnienia oraz ustalenie nowego terminu dla roszczenia stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem albo określoną ugodą. Te mechanizmy nie są tym samym.

Na czym polega problem z przerwaniem biegu przedawnienia

Przerwanie biegu przedawnienia oznacza, że dotychczasowy okres liczenia terminu traci znaczenie, a po przerwaniu przedawnienie biegnie na nowo. Jeżeli do przerwania doszło przez czynność w postępowaniu przed sądem, innym właściwym organem albo sądem polubownym, nowy bieg nie rozpoczyna się jednak w czasie trwania tego postępowania. Wynika to z art. 123 i 124 Kodeksu cywilnego.

Inaczej działa zawieszenie. Przy zawieszeniu czas, który upłynął przed wystąpieniem przeszkody, nie jest zerowany. Bieg terminu zostaje jedynie zatrzymany na określony okres, a następnie jest kontynuowany. To właśnie ten mechanizm ma obecnie znaczenie między innymi dla roszczeń objętych mediacją oraz wnioskiem o zawezwanie do próby ugodowej.

Przykładowo, jeżeli do końca terminu pozostało kilka miesięcy, rozpoczęcie skutecznej mediacji nie powoduje automatycznie, że po jej zakończeniu wierzyciel otrzyma cały termin od początku. Co do zasady zachowuje niewykorzystaną część terminu. Z tego powodu przy roszczeniu bliskim przedawnienia nie należy traktować mediacji jak odpowiednika pozwu.

Trzeba również pamiętać, że nie każdy kontakt z dłużnikiem wywołuje skutek w zakresie przedawnienia. Zwykłe wezwanie do zapłaty, wiadomość e-mail z żądaniem zwrotu pieniędzy czy propozycja rozmowy ugodowej wysłana przez wierzyciela co do zasady nie są czynnościami przed sądem lub organem egzekucyjnym w rozumieniu art. 123 § 1 pkt 1 Kodeksu cywilnego.

Co mówi prawo i praktyka – pozew, mediacja, ugoda i egzekucja

Podstawowe zdarzenia mające znaczenie dla tego problemu określają art. 121–125 Kodeksu cywilnego. Art. 123 § 1 wskazuje obecnie dwa podstawowe przypadki przerwania biegu przedawnienia: odpowiednią czynność podjętą przed sądem, właściwym organem lub sądem polubownym oraz uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje.

Pozew a przerwanie biegu przedawnienia

Art. 123 § 1 pkt 1 Kodeksu cywilnego obejmuje czynność przed sądem przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia albo ustalenia roszczenia. Typowym przykładem jest wniesienie pozwu o zapłatę. Skutek dotyczy jednak tego roszczenia, które zostało objęte czynnością procesową – dlatego znaczenie ma prawidłowe określenie żądania, jego podstawy i dochodzonej kwoty.

Nie wystarczy sporządzić pozwu i pozostawić go w domu. Czynność musi zostać skutecznie dokonana. Szczególnie ważne są również braki formalne i opłata sądowa. Zgodnie z art. 130 Kodeksu postępowania cywilnego pismo poprawione albo uzupełnione w przewidzianym terminie wywołuje skutki od chwili pierwotnego wniesienia. Jeżeli natomiast pismo zostanie skutecznie zwrócone, nie wywołuje skutków, jakie ustawa wiąże z jego wniesieniem do sądu.

Istotne ryzyko występuje również przy cofnięciu pozwu. Art. 203 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego stanowi, że pozew cofnięty nie wywołuje skutków, jakie ustawa wiąże z wytoczeniem powództwa. Jeżeli więc wierzyciel chce zakończyć proces w związku z negocjacjami, powinien przed cofnięciem pozwu sprawdzić, jaki będzie skutek dla przedawnienia.

Mediacja – obecnie zawieszenie, a nie przerwanie

W starszych materiałach można nadal znaleźć informację, że wszczęcie mediacji przerywa bieg przedawnienia. Nie odpowiada to aktualnemu brzmieniu Kodeksu cywilnego. Obecny art. 123 nie wymienia mediacji jako samodzielnej podstawy przerwania. Art. 121 pkt 5 przewiduje natomiast zawieszenie biegu przedawnienia w odniesieniu do roszczeń objętych umową o mediację przez czas trwania mediacji.

Praktyczne znaczenie ma sposób wszczęcia mediacji. Według art. 183⁶ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego wszczęcie mediacji przez stronę następuje z chwilą doręczenia mediatorowi wniosku o przeprowadzenie mediacji wraz z dowodem doręczenia jego odpisu drugiej stronie. Przepisy wskazują jednocześnie sytuacje, w których mimo doręczenia wniosku mediacja nie zostaje wszczęta, na przykład gdy druga strona nie zgadza się na mediację w sytuacji, w której wcześniej nie zawarto umowy o mediację.

Ustawodawca przewidział zabezpieczenie na wypadek nieudanej próby wszczęcia mediacji. W określonych w art. 183⁶ § 3 Kodeksu postępowania cywilnego sytuacjach, jeżeli strona wytoczy powództwo dotyczące tego roszczenia w terminie trzech miesięcy, do chwili wytoczenia powództwa zachowywane są skutki przewidziane dla czasu trwania mediacji. Termin ten nie powinien być jednak traktowany jako uniwersalne przedłużenie każdego terminu przedawnienia – trzeba sprawdzić, czy zachodzą przesłanki wskazane w przepisie.

Ugoda i jej znaczenie dla przedawnienia

Słowo „ugoda” obejmuje kilka różnych sytuacji prawnych. Można zawrzeć zwykłą ugodę pozasądową, ugodę przed sądem, ugodę przed sądem polubownym albo ugodę przed mediatorem. Skutki nie muszą być identyczne.

Roszczenie stwierdzone ugodą zawartą przed sądem albo sądem polubownym, a także ugodą zawartą przed mediatorem i zatwierdzoną przez sąd, zgodnie z art. 125 § 1 Kodeksu cywilnego przedawnia się co do zasady z upływem sześciu lat. Jeżeli obejmuje świadczenia okresowe należne w przyszłości, roszczenie o takie przyszłe świadczenie przedawnia się z upływem trzech lat.

Ugoda zawarta przed mediatorem uzyskuje szczególną moc po zatwierdzeniu przez sąd. Jeżeli podlega wykonaniu w drodze egzekucji, sąd zatwierdza ją przez nadanie klauzuli wykonalności. Zatwierdzona ugoda mediacyjna ma moc prawną ugody zawartej przed sądem, a zatwierdzona przez nadanie klauzuli wykonalności może stanowić tytuł wykonawczy.

Przy zwykłej ugodzie prywatnej trzeba osobno ocenić jej treść. Jeżeli dłużnik potwierdza istnienie konkretnego roszczenia, oświadczenie może mieć znaczenie jako uznanie roszczenia, które art. 123 § 1 pkt 2 Kodeksu cywilnego wymienia jako przyczynę przerwania przedawnienia. Nie należy jednak zakładać, że każde pismo nazwane „ugodą” automatycznie wywoła taki skutek. Decyduje treść oświadczeń i okoliczności sprawy.

Egzekucja a przerwanie przedawnienia

Art. 123 § 1 pkt 1 Kodeksu cywilnego obejmuje również czynności podjęte przed organem powołanym do egzekwowania roszczeń danego rodzaju, jeżeli są przedsięwzięte bezpośrednio w celu zaspokojenia roszczenia. Dlatego skutecznie wszczęte postępowanie egzekucyjne dotyczące objętej tytułem wierzytelności może przerwać bieg przedawnienia.

Po takim przerwaniu przedawnienie nie biegnie na nowo, dopóki postępowanie objęte art. 124 § 2 Kodeksu cywilnego nie zostanie zakończone. Po jego zakończeniu trzeba ustalić, jaki termin ma zastosowanie do konkretnego roszczenia. Jeżeli wierzytelność została wcześniej stwierdzona prawomocnym orzeczeniem albo ugodą wymienioną w art. 125, punktem wyjścia jest termin określony w tym przepisie.

Nie należy jednak odkładać ponownej egzekucji wyłącznie na podstawie ogólnego przekonania, że każdy kontakt z komornikiem automatycznie daje wierzycielowi kolejne sześć lat. Znaczenie może mieć rodzaj tytułu, zakres wniosku, skuteczność czynności oraz sposób zakończenia wcześniejszej egzekucji.

Co zrobić krok po kroku

1. Ustal roszczenie i jego datę wymagalności

Najpierw trzeba ustalić, czego dokładnie dotyczy roszczenie, kiedy miało zostać spełnione świadczenie oraz jaki termin przedawnienia przewiduje ustawa. Ogólny termin z art. 118 Kodeksu cywilnego wynosi sześć lat, natomiast dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – trzy lata. Istnieją jednak liczne terminy szczególne, dlatego nie można automatycznie przyjmować sześciu albo trzech lat w każdej sprawie.

Jeżeli sprawa dotyczy zwrotu środków przekazanych drugiej osobie, ustalenie podstawy prawnej może być równie ważne jak sama data przelewu. Inaczej może wyglądać sytuacja, gdy strony uzgodniły termin zwrotu, a inaczej, gdy termin wymagał wcześniejszego wypowiedzenia albo wezwania.

2. Sprawdź, czy przedawnienie było już przerywane albo zawieszane

Zbierz chronologicznie wszystkie zdarzenia: wcześniejsze pozwy, postępowania sądowe, uznanie roszczenia, mediacje, postępowania pojednawcze, ugody, prawomocne orzeczenia oraz postępowania egzekucyjne. Dla każdego z nich zapisz datę rozpoczęcia i zakończenia.

Nie wpisuj w tej chronologii zwykłego wezwania do zapłaty jako automatycznego „przerwania przedawnienia”. Może ono mieć znaczenie dowodowe lub wpływać na wymagalność w konkretnej sprawie, ale samo jednostronne wezwanie wierzyciela nie jest wymienione w art. 123 jako zdarzenie przerywające bieg przedawnienia.

3. Jeżeli termin jest bliski końca, wybierz czynność odpowiadającą celowi

Jeżeli wierzyciel potrzebuje rozstrzygnięcia i termin jest bliski końca, złożenie pozwu może być bezpieczniejszym mechanizmem ochrony roszczenia niż liczenie wyłącznie na negocjacje. Jeżeli strony rzeczywiście chcą rozwiązać spór polubownie, mediacja może być właściwa, ale trzeba pamiętać o jej obecnym skutku w postaci zawieszenia, a nie „wyzerowania” dotychczasowego biegu terminu.

Jeżeli wierzyciel posiada już odpowiedni tytuł umożliwiający egzekucję i dłużnik nie wykonuje obowiązku, należy ocenić, czy zamiast kolejnego procesu właściwym krokiem jest skierowanie sprawy do egzekucji.

4. Dopilnuj skuteczności pisma lub wniosku

W pozwie trzeba prawidłowo określić strony, żądanie, fakty będące jego podstawą oraz – w sprawie o zasądzenie roszczenia – datę wymagalności. Należy także dopilnować wymaganych załączników i opłaty. Jeżeli sąd wezwie do poprawienia, uzupełnienia lub opłacenia pisma, termin wskazany w wezwaniu może mieć bezpośrednie znaczenie dla zachowania skutków pierwotnego wniesienia.

Przy mediacji należy zachować dowód doręczenia mediatorowi wniosku oraz dowód doręczenia jego odpisu drugiej stronie. Przy egzekucji należy przygotować dokument stanowiący podstawę prowadzenia egzekucji oraz precyzyjnie określić świadczenie, którego wykonania żąda wierzyciel.

5. Po zakończeniu postępowania policz termin ponownie

Po zakończeniu procesu, egzekucji albo mediacji nie należy odkładać dokumentów bez ponownego ustalenia dat. W przypadku przerwania przedawnienia trzeba ustalić moment, od którego zaczyna biec nowy termin. Przy zawieszeniu trzeba natomiast ustalić, jaka część wcześniejszego terminu została już wykorzystana i od kiedy bieg jest kontynuowany.

Jakie dokumenty i dowody mają znaczenie

Ocena przedawnienia jest w dużej mierze analizą dokumentów i dat. Samo przekonanie wierzyciela, że dług nadal istnieje, nie pozwala ustalić, czy termin upłynął albo czy został skutecznie przerwany.

W pierwszej kolejności przygotuj dokument, z którego wynika samo zobowiązanie. Może to być między innymi umowa, korespondencja stron, faktura, potwierdzenie przekazania środków albo inny dokument pokazujący źródło roszczenia. W sprawach dotyczących przekazania pieniędzy szczególne znaczenie może mieć dowód przelewu, ponieważ pomaga ustalić kwotę, datę oraz odbiorcę środków.

Jeżeli strony zawarły umowę pożyczki, trzeba sprawdzić przede wszystkim jej treść dotyczącą terminu i zasad zwrotu. Przy pożyczce prywatnej przydatna może być również korespondencja potwierdzająca ustalenia stron. Gdy występuje brak umowy pożyczki w formie jednego podpisanego dokumentu, istotne mogą stać się przelewy, wiadomości, potwierdzenia częściowych spłat i inne dowody pozwalające odtworzyć relację stron.

Jeżeli spór dotyczy żądania o zwrot pieniędzy, nie należy ograniczać dokumentacji do samego wezwania do zapłaty. Trzeba ustalić również podstawę żądania oraz datę wymagalności, ponieważ to od nich może zależeć początek biegu przedawnienia.

W przypadku wcześniejszego procesu przygotuj kopię pozwu, potwierdzenie jego wniesienia, wezwania do uzupełnienia braków, dowody dokonania opłat oraz orzeczenie kończące postępowanie. Jeżeli pozew został cofnięty, potrzebne są również pismo o cofnięciu i postanowienie kończące sprawę.

Przy mediacji zachowaj umowę o mediację, wniosek do mediatora, potwierdzenie doręczenia odpisu drugiej stronie, korespondencję z mediatorem, protokół oraz ewentualną ugodę. Jeżeli ugoda została zatwierdzona przez sąd, kluczowe jest również orzeczenie o zatwierdzeniu albo dokument potwierdzający nadanie jej klauzuli wykonalności.

Przy egzekucji należy zgromadzić tytuł stanowiący podstawę egzekucji, wniosek skierowany do organu egzekucyjnego, sygnaturę postępowania, zawiadomienia o dokonanych czynnościach oraz postanowienie lub inny dokument pozwalający ustalić datę i przyczynę zakończenia egzekucji.

Kiedy skonsultować sprawę albo złożyć pismo

Największe ryzyko występuje wtedy, gdy termin jest bliski końca albo kiedy wierzyciel nie jest pewny, czy wcześniejsze zdarzenie rzeczywiście go przerwało. W takiej sytuacji nie warto czekać na kolejne nieformalne zapewnienie dłużnika, że zapłaci „w przyszłym miesiącu”.

Konsultacja jest szczególnie zasadna, gdy:

• nie wiadomo, od jakiej daty liczyć wymagalność roszczenia;
• dla danego roszczenia może obowiązywać szczególny termin przedawnienia;
• mediacja została rozpoczęta na krótko przed końcem terminu;
• mediator albo druga strona odmówili udziału w mediacji i trzeba ocenić zastosowanie trzymiesięcznego mechanizmu z art. 183⁶ § 3 Kodeksu postępowania cywilnego;
• pozew został zwrócony, cofnięty albo postępowanie zakończyło się bez merytorycznego rozstrzygnięcia;
• strony podpisały prywatną ugodę i nie wiadomo, czy jej treść zawiera uznanie roszczenia;
• istnieje wcześniejszy wyrok, nakaz zapłaty albo ugoda, ale od ostatniej egzekucji minęło kilka lat;
• postępowanie egzekucyjne zostało umorzone i trzeba ustalić skutek tego zdarzenia dla dalszego biegu terminu;
• roszczenie przysługuje przeciwko konsumentowi, ponieważ po upływie terminu zastosowanie mają dodatkowe zasady wynikające z Kodeksu cywilnego.

Jeżeli roszczenie nie jest jeszcze przedawnione i konieczne jest jego dochodzenie przed sądem, pismo powinno zostać złożone z odpowiednim wyprzedzeniem. Pozostawienie tej czynności na ostatni dzień zwiększa ryzyko problemów z opłatą, wymaganym sposobem wniesienia pisma lub ustaleniem, czy właściwa czynność rzeczywiście została dokonana w terminie.

Jeżeli termin już upłynął, późniejsze wykonanie czynności nie powoduje automatycznie, że wcześniejsze przedawnienie znika. Trzeba wtedy osobno ocenić między innymi skutki zachowania dłużnika oraz zasady dotyczące zarzutu przedawnienia. Nie należy utożsamiać późnego pozwu z „przerwaniem” terminu, który zakończył się przed jego wniesieniem.

FAQ

Czy pozew zawsze przerywa bieg przedawnienia?

Skuteczna czynność przed sądem podjęta bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia danego roszczenia co do zasady przerywa jego przedawnienie. Trzeba jednak uwzględnić między innymi zakres żądania oraz dalszy los pozwu. Pozew skutecznie zwrócony nie wywołuje skutków związanych z wniesieniem, a cofnięty pozew zgodnie z art. 203 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego nie wywołuje skutków, jakie ustawa wiąże z wytoczeniem powództwa.

Czy mediacja przerywa przedawnienie?

Nie według obecnego brzmienia Kodeksu cywilnego. Mediacja została przeniesiona z mechanizmu przerwania do mechanizmu zawieszenia. Art. 121 pkt 5 przewiduje zawieszenie biegu przedawnienia roszczeń objętych umową o mediację przez czas trwania mediacji.

Czy zawezwanie do próby ugodowej przerywa przedawnienie?

Obecnie nie. Art. 121 pkt 6 Kodeksu cywilnego przewiduje, że w odniesieniu do roszczeń objętych wnioskiem o zawezwanie do próby ugodowej bieg przedawnienia nie rozpoczyna się albo rozpoczęty ulega zawieszeniu przez czas trwania postępowania pojednawczego.

Czy zwykłe wezwanie do zapłaty przerywa przedawnienie?

Co do zasady nie. Samo jednostronne wezwanie wysłane przez wierzyciela nie jest czynnością przed sądem lub organem egzekucyjnym wskazaną w art. 123 § 1 pkt 1 Kodeksu cywilnego. Sytuacja może wyglądać inaczej, jeżeli odpowiedź dłużnika zawiera uznanie roszczenia – wtedy trzeba ocenić treść jego oświadczenia.

Czy ugoda z dłużnikiem przerywa przedawnienie?

Zależy od rodzaju i treści ugody. Prywatna ugoda może zawierać oświadczenie stanowiące uznanie roszczenia, ale nie należy tego zakładać automatycznie tylko na podstawie nazwy dokumentu. Odrębne skutki ma ugoda sądowa oraz ugoda przed mediatorem zatwierdzona przez sąd, ponieważ art. 125 Kodeksu cywilnego określa termin przedawnienia roszczeń stwierdzonych takimi ugodami.

Jak długo przedawnia się roszczenie stwierdzone ugodą sądową?

Art. 125 § 1 Kodeksu cywilnego przewiduje dla roszczenia stwierdzonego ugodą zawartą przed sądem albo sądem polubownym oraz zatwierdzoną przez sąd ugodą mediacyjną termin sześciu lat. Roszczenia o świadczenia okresowe należne w przyszłości przedawniają się z upływem trzech lat.

Czy wniosek do komornika przerywa przedawnienie?

Skuteczna czynność przed organem powołanym do egzekwowania roszczenia, podjęta bezpośrednio w celu jego zaspokojenia, może przerwać bieg przedawnienia na podstawie art. 123 § 1 pkt 1 Kodeksu cywilnego. W konkretnej sprawie trzeba jednak sprawdzić tytuł będący podstawą egzekucji, treść wniosku oraz przebieg i sposób zakończenia postępowania.

Czy po przerwaniu przedawnienia termin biegnie od razu od początku?

Nie zawsze od razu. Po każdym przerwaniu przedawnienie co do zasady biegnie na nowo. Jeżeli jednak przerwanie nastąpiło przez czynność w postępowaniu przed sądem, właściwym organem albo sądem polubownym, art. 124 § 2 Kodeksu cywilnego stanowi, że termin nie biegnie na nowo, dopóki postępowanie nie zostanie zakończone.

Podsumowanie

Przy ocenie przedawnienia najważniejsze jest prawidłowe zakwalifikowanie konkretnej czynności. Pozew i czynność w postępowaniu egzekucyjnym mogą prowadzić do przerwania przedawnienia. Mediacja oraz zawezwanie do próby ugodowej działają obecnie według mechanizmu zawieszenia. Ugoda może natomiast mieć różne skutki zależnie od tego, gdzie została zawarta, czy została zatwierdzona przez sąd oraz jakie oświadczenia zawierają strony.

Jeżeli termin jest bliski końca, przygotuj chronologię zdarzeń i dokumenty potwierdzające daty. Szczególnie sprawdź los wcześniejszych pozwów i egzekucji, sposób rozpoczęcia oraz zakończenia mediacji oraz treść ewentualnych ugód. Dopiero na tej podstawie można bezpiecznie ustalić, ile czasu pozostało na dochodzenie roszczenia i jaka czynność jest właściwa.

Źródła

• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w szczególności art. 117–125; tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 795.
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 130, art. 183¹–183¹⁵, art. 184–186 oraz art. 203; tekst ujednolicony Kancelarii Sejmu uwzględniający Dz.U. z 2026 r. poz. 468 i 473.