Masz problem prawny podobny do opisanego w artykule?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 1 godziny • Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Czy sprzedaż działki i podatek mają znaczenie dla wierzyciela?
Informacja, że siostra czeka ze sprzedażą działki z powodów podatkowych, nie przesądza jeszcze, kto jest właścicielem nieruchomości. Trzeba sprawdzić aktualny odpis księgi wieczystej, treść ewentualnych wniosków w dziale III i IV oraz dokumenty, które siostra rzeczywiście podpisała. Wpis w księdze wieczystej zwykle ma istotne znaczenie dowodowe, ale samo opóźnienie wpisu nie zawsze oznacza, że aktu notarialnego nie zawarto.
Jeżeli działka została otrzymana w darowiźnie w czerwcu 2020 r., pięcioletni termin istotny dla PIT przy odpłatnym zbyciu liczony jest od końca 2020 r. Oznacza to, że sprzedaż od 1 stycznia 2026 r. co do zasady nie powoduje PIT z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości, natomiast zbycie przed tą datą mogło rodzić obowiązek rozliczenia podatku, chyba że zastosowanie znalazła ulga mieszkaniowa lub inny wyjątek.
Przeniesienie działki w zamian za zwolnienie z długu także może być traktowane jako odpłatne zbycie. Dlatego przy takim rozwiązaniu warto z góry ustalić skutki podatkowe oraz koszty notarialne, w tym podatek od czynności cywilnoprawnych, opłatę sądową za wpis w księdze wieczystej i taksę notarialną.
Jak udowodnić pożyczkę bez pisemnej umowy?
Umowa pożyczki nie musi być zawarta w klasycznej umowie pisemnej, aby była ważna. Zgodnie z art. 720 § 1 Kodeksu cywilnego dający pożyczkę przenosi na własność biorącego określoną ilość pieniędzy, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy. Jeżeli jednak wartość pożyczki przekracza 1000 zł, art. 720 § 2 Kodeksu cywilnego wymaga zachowania formy dokumentowej.
Brak formy dokumentowej nie powoduje automatycznie nieważności pożyczki, ale może utrudnić dowodzenie jej zawarcia. W praktyce bardzo ważne są potwierdzenia przelewów, tytuły przelewów, korespondencja SMS, e-mail, komunikatory, historia rachunku, potwierdzenia częściowych spłat, a także wypowiedzi siostry, z których wynika uznanie długu.
Jeżeli termin zwrotu pożyczki nie został ustalony, należy ją wypowiedzieć. Zgodnie z art. 723 Kodeksu cywilnego pożyczkobiorca powinien zwrócić pożyczkę w ciągu sześciu tygodni po wypowiedzeniu przez dającego pożyczkę. W piśmie warto wskazać kwotę kapitału, daty przelewów, numer rachunku do zwrotu, termin płatności oraz informację o naliczaniu odsetek za opóźnienie.
Odzyskanie pieniędzy od siostry
Najbezpieczniejsza kolejność działań to: zebranie dowodów, sprawdzenie księgi wieczystej, pisemne wezwanie do zapłaty albo wypowiedzenie pożyczki, a następnie pozew o zapłatę, jeżeli siostra nie zwróci pieniędzy. Wezwanie należy wysłać w sposób pozwalający udowodnić doręczenie, np. listem poleconym za potwierdzeniem nadania, a równolegle można przesłać je e-mailem lub SMS-em.
W pozwie trzeba wykazać nie tylko fakt przekazania pieniędzy, ale także to, że strony uzgodniły obowiązek zwrotu. Same przelewy są mocnym dowodem przekazania środków, lecz gdy tytuł przelewu jest ogólny, sąd będzie badał także okoliczności sprawy: relacje rodzinne, korespondencję, cel przelewów i późniejsze zachowanie stron.
Jeżeli wartość roszczenia nie przekracza 100 000 zł, sprawa co do zasady należy do sądu rejonowego; gdy wartość przedmiotu sporu przewyższa 100 000 zł, właściwy rzeczowo jest sąd okręgowy. Miejscowo najczęściej właściwy jest sąd miejsca zamieszkania pozwanej, chyba że z umowy albo przepisów wynika inna właściwość.
Od pozwu o zapłatę pobiera się opłatę sądową zależną od wartości przedmiotu sporu. Przy roszczeniach do 20 000 zł obowiązują stawki kwotowe, a powyżej 20 000 zł opłata wynosi 5% wartości przedmiotu sporu, nie więcej niż 100 000 zł. W postępowaniu nakazowym lub elektronicznym postępowaniu upominawczym opłata może być niższa, ale wybór trybu zależy od dowodów i charakteru sprawy.
- dochodzenie zwrotu pożyczki
Odsetki, przedawnienie i zabezpieczenie roszczenia
Po upływie terminu zwrotu pożyczki wierzyciel może żądać odsetek za opóźnienie na podstawie art. 481 Kodeksu cywilnego, nawet jeżeli nie poniósł dodatkowej szkody. Jeżeli strony nie ustaliły własnej stopy odsetek, stosuje się odsetki ustawowe za opóźnienie, z uwzględnieniem ograniczeń dotyczących odsetek maksymalnych.
Roszczenie o zwrot prywatnej pożyczki przedawnia się co do zasady z upływem 6 lat od dnia wymagalności, a koniec terminu przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin jest krótszy niż dwa lata. Jeżeli pożyczka była związana z działalnością gospodarczą albo ma charakter świadczeń okresowych, termin może być krótszy, dlatego daty przelewów i termin wymagalności trzeba ustalić indywidualnie.
Jeżeli istnieje ryzyko, że siostra sprzeda działkę albo wyzbędzie się majątku, można rozważyć wniosek o zabezpieczenie roszczenia przed zakończeniem procesu. Trzeba jednak uprawdopodobnić roszczenie i interes prawny w zabezpieczeniu, czyli wykazać, że brak zabezpieczenia utrudni albo uniemożliwi późniejsze wykonanie wyroku.
Gdyby działka została już przeniesiona na osobę trzecią w celu pokrzywdzenia wierzyciela, w określonych warunkach może wchodzić w grę skarga pauliańska z art. 527 i nast. Kodeksu cywilnego. Nie jest to jednak automatyczny sposób odzyskania nieruchomości; trzeba wykazać przesłanki pokrzywdzenia wierzyciela, świadomość dłużnika i korzyść osoby trzeciej.
Przykłady
Poniższe przykłady pokazują, jak w praktyce mogą wyglądać różne sposoby rozliczenia długu z pożyczki rodzinnej.
Brat pożyczył siostrze 90 000 zł, a siostra nie ma pieniędzy na spłatę, ale jest właścicielką działki wartej około 90 000 zł. Strony mogą iść do notariusza i zawrzeć umowę przeniesienia własności działki w ramach rozliczenia długu. W akcie należy wskazać, że przeniesienie własności następuje w celu zwolnienia siostry z długu z konkretnej pożyczki, oraz określić, czy rozliczenie obejmuje również odsetki.
Siostra otrzymywała przez kilka miesięcy przelewy po 3000 zł, ale strony nie ustaliły daty zwrotu. Wierzyciel powinien wysłać wypowiedzenie pożyczki i wyznaczyć termin wynikający z art. 723 Kodeksu cywilnego. Jeżeli po sześciu tygodniach pieniądze nie zostaną zwrócone, można złożyć pozew o zapłatę, dołączając potwierdzenia przelewów i korespondencję.
Dłużniczka informuje, że sprzedała działkę znajomemu, ale nadal z niej korzysta i nie ma innych składników majątku. Wierzyciel powinien sprawdzić księgę wieczystą i dokumenty sprzedaży, a następnie rozważyć zabezpieczenie roszczenia albo skargę pauliańską, jeżeli transakcja doprowadziła do pokrzywdzenia wierzyciela. Taka sprawa wymaga dokładnej analizy dowodów.
