Egzekucja po uchyleniu nakazu zapłaty, jak zatrzymać komornika

Uchylenie nakazu zapłaty albo utrata przez niego mocy usuwa podstawę dalszego prowadzenia egzekucji z tego tytułu. Nie oznacza to jednak, że spór o zapłatę zawsze definitywnie się kończy. Sprawa może być dalej rozpoznawana przez sąd, a wierzyciel może próbować uzyskać nowe orzeczenie. Do czasu uzyskania nowego tytułu wykonawczego nie wolno jednak kontynuować egzekucji na podstawie nakazu, który został uchylony lub utracił moc.

W praktyce najważniejsze jest rozróżnienie dwóch sytuacji. W pierwszej nakaz został już formalnie uchylony albo utracił moc. Wtedy zasadniczym żądaniem do komornika jest umorzenie postępowania. W drugiej dłużnik dopiero zaskarżył nakaz lub podważa jego prawomocność, ale sąd nie wydał jeszcze rozstrzygnięcia wpływającego na wykonalność. Wtedy samo pismo procesowe może nie wystarczyć i potrzebny jest dodatkowy wniosek o wstrzymanie wykonania lub zawieszenie egzekucji.

Kiedy uchylenie lub utrata mocy nakazu zapłaty zatrzymuje egzekucję

Podstawą działania komornika jest tytuł wykonawczy, najczęściej nakaz zapłaty zaopatrzony w klauzulę wykonalności. Komornik nie rozstrzyga ponownie, czy wierzycielowi rzeczywiście należy się zapłata. Bada przede wszystkim treść tytułu i wykonuje wynikający z niego obowiązek. Jeżeli jednak orzeczenie, na którym oparto klauzulę wykonalności, zostało uchylone albo utraciło moc, odpada prawna podstawa dalszej egzekucji.

Zgodnie z art. 824 § 1 pkt 5 Kodeksu postępowania cywilnego postępowanie egzekucyjne umarza się z urzędu, gdy prawomocnym orzeczeniem tytuł wykonawczy został pozbawiony wykonalności albo gdy orzeczenie, na którym oparto klauzulę wykonalności, zostało uchylone lub utraciło moc. Dłużnik nie powinien jednak biernie czekać, aż informacja dotrze do kancelarii. Powinien niezwłocznie przekazać komornikowi dokument sądowy i wyraźnie zażądać wydania postanowienia o umorzeniu.

Nakaz zapłaty utracił moc po wniesieniu sprzeciwu

W postępowaniu upominawczym nakaz zapłaty traci moc w części zaskarżonej skutecznie wniesionym sprzeciwem. Na wniosek strony sąd wydaje postanowienie stwierdzające utratę mocy nakazu w całości albo w części. Taki dokument jest szczególnie przydatny w kancelarii komorniczej, ponieważ jednoznacznie pokazuje, w jakim zakresie tytuł nie może być już wykonywany.

W elektronicznym postępowaniu upominawczym wniesienie sprzeciwu prowadzi do utraty mocy nakazu w zaskarżonym zakresie, a sąd umarza postępowanie w tym zakresie. Jeżeli egzekucja została wcześniej wszczęta, do komornika należy przesłać dokumenty z e-sądu potwierdzające skutek sprzeciwu i umorzenie postępowania.

Nakaz zapłaty został uchylony przez sąd

W postępowaniu nakazowym sąd może wyrokiem utrzymać nakaz w mocy albo go uchylić i orzec o żądaniu pozwu. Nakaz może też zostać uchylony postanowieniem, jeżeli zachodzą podstawy do odrzucenia pozwu lub umorzenia postępowania. Jeżeli uchylenie obejmuje cały nakaz stanowiący podstawę egzekucji, komornik powinien umorzyć postępowanie. Gdy uchylenie jest częściowe, egzekucja może być umorzona w odpowiedniej części.

Złożono środek zaskarżenia, ale nakaz nadal formalnie istnieje

Samo złożenie pisma do sądu nie zawsze natychmiast usuwa wykonalność tytułu. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy dłużnik składa wniosek o przywrócenie terminu, skargę o wznowienie, zarzuty od nakazu w postępowaniu nakazowym albo inne nadzwyczajne pismo. W takim przypadku należy sprawdzić, czy sąd wydał postanowienie o wstrzymaniu wykonania, zawieszeniu natychmiastowej wykonalności albo innym zabezpieczeniu chroniącym dłużnika.

Jeżeli sąd wstrzymał wykonanie tytułu lub zawiesił jego natychmiastową wykonalność, dłużnik może żądać zawieszenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 820 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego. Do wniosku trzeba dołączyć odpis postanowienia sądu. Bez takiego dokumentu komornik może uznać, że sam fakt toczącego się postępowania sądowego nie daje mu podstawy do zatrzymania czynności.

Nieprawidłowe doręczenie nakazu na stary adres

Jeżeli dłużnik dowiedział się o nakazie dopiero od komornika, a nakaz doręczono na inny adres niż miejsce zamieszkania ustalone w egzekucji, możliwe jest skorzystanie z art. 820³ Kodeksu postępowania cywilnego. Po przedstawieniu dokumentu potwierdzającego nieprawidłowy adres komornik zawiesza postępowanie na wniosek dłużnika. Jest to rozwiązanie przejściowe, które ma dać czas na skuteczne zaskarżenie nakazu.

Trzeba pamiętać, że zawieszenie na tej podstawie nie musi oznaczać natychmiastowego uchylenia wszystkich zajęć. Dlatego równolegle należy doprowadzić przed sądem do formalnej utraty mocy albo uchylenia nakazu, a następnie złożyć wniosek o umorzenie egzekucji.

Jakie dokumenty przygotować, pisma, dowody, załączniki i potwierdzenia

Najczęstszą przyczyną opóźnienia jest przesłanie do komornika samej informacji, że nakaz został zaskarżony, bez dokumentu pokazującego skutek procesowy. Kancelaria powinna otrzymać materiał pozwalający jednoznacznie połączyć orzeczenie sądu z konkretną sprawą egzekucyjną.

Najbezpieczniej uzyskać z sądu odpis orzeczenia z informacją o prawomocności, jeżeli prawomocność jest wymagana w danym przypadku, albo odpis dokumentu potwierdzającego utratę mocy nakazu. Jeżeli orzeczenie zostało wydane niedawno, warto poprosić sekretariat sądu o pilne przesłanie odpisu bezpośrednio do komornika, ale nie należy ograniczać się wyłącznie do tej prośby. Dłużnik powinien sam przekazać dokument kancelarii i zachować dowód doręczenia.

Jak napisać pismo albo odpowiedź, elementy, argumenty i czego unikać

Pismo kieruje się do komornika prowadzącego sprawę, a nie wyłącznie do wierzyciela lub sądu, który wydał nakaz. W nagłówku należy wskazać kancelarię, dane dłużnika, dane wierzyciela i sygnaturę egzekucyjną. W treści trzeba krótko opisać, jakie orzeczenie było podstawą egzekucji i jaki dokument sądu obecnie tę podstawę uchyla albo pozbawia skuteczności.

Co powinno znaleźć się we wniosku do komornika

• oznaczenie komornika i sygnatury egzekucyjnej;
• dane dłużnika oraz, jeżeli są znane, dane wierzyciela;
• wskazanie sądu, sygnatury sprawy sądowej i daty orzeczenia;
• jednoznaczna informacja, że nakaz zapłaty został uchylony albo utracił moc w całości lub części;
• wniosek o umorzenie postępowania na podstawie art. 824 § 1 pkt 5 Kodeksu postępowania cywilnego;
• wniosek o uchylenie zajęć oraz zawiadomienie banku, pracodawcy i innych trzeciodłużników;
• wniosek o niezwłoczne rozliczenie kwot pobranych od dłużnika i wskazanie, które środki pozostają u komornika, a które przekazano wierzycielowi;
• wniosek o doręczenie postanowienia o umorzeniu i postanowienia w przedmiocie kosztów;
• listę załączników oraz podpis.

Jeżeli sąd nie uchylił jeszcze nakazu, ale wydał postanowienie o wstrzymaniu jego wykonania, żądanie należy dostosować do sytuacji. Wtedy podstawowym wnioskiem jest zawieszenie egzekucji na podstawie art. 820 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego. Nie należy mieszać obu trybów ani twierdzić, że nakaz utracił moc, jeżeli z dokumentów wynika jedynie, że sąd czasowo wstrzymał jego wykonanie.

Jakie dodatkowe wnioski złożyć do sądu

Jeżeli dłużnik ma jedynie potwierdzenie wniesienia sprzeciwu, może zwrócić się do sądu o wydanie postanowienia stwierdzającego utratę mocy nakazu zapłaty w całości albo części. Jeżeli trwa postępowanie o przywrócenie terminu, wznowienie albo rozpoznanie zarzutów, należy rozważyć odrębny wniosek o wstrzymanie wykonania nakazu lub zawieszenie egzekucji. Wniosek powinien wskazywać realne ryzyko dalszych potrąceń, przekazania pieniędzy wierzycielowi albo sprzedaży zajętego majątku.

Czego unikać w piśmie

• Nie ograniczaj się do zdania, że dług nie istnieje. Komornik nie prowadzi ponownego procesu o zasadność roszczenia.
• Nie przesyłaj wyłącznie niepodpisanego wydruku wiadomości albo informacji telefonicznej bez dokumentu sądowego.
• Nie żądaj umorzenia z powodu samego wniesienia pisma do sądu, jeżeli nie nastąpiła jeszcze utrata mocy, uchylenie albo wstrzymanie wykonania tytułu.
• Nie pomijaj informacji, czy uchylenie dotyczy całego nakazu. Przy częściowym uchyleniu komornik może kontynuować egzekucję w pozostałym zakresie.
• Nie czekaj na automatyczną wymianę informacji między sądem a komornikiem, jeżeli nadal trwają potrącenia.

Terminy i koszty, kiedy działać i co grozi za zwłokę

Wniosek o umorzenie egzekucji po uchyleniu lub utracie mocy nakazu należy złożyć natychmiast po uzyskaniu dokumentu sądowego. Przepisy nie przewidują szczególnego kilkudniowego terminu na samo poinformowanie komornika, ale każdy dzień zwłoki może mieć znaczenie praktyczne. Do czasu wydania postanowienia mogą pojawić się kolejne potrącenia, blokady lub czynności przygotowujące sprzedaż zajętego składnika majątku.

Jeżeli dłużnik dopiero zamierza zaskarżyć nakaz, musi kierować się terminem wskazanym w pouczeniu sądu. W typowym postępowaniu upominawczym, gdy nakaz doręczono w kraju, termin na sprzeciw wynosi dwa tygodnie od doręczenia. Przy doręczeniach zagranicznych terminy mogą wynosić miesiąc albo trzy miesiące, zależnie od rodzaju postępowania i miejsca doręczenia. Nie należy obliczać terminu wyłącznie na podstawie daty umieszczonej na nakazie.

Skarga na czynności komornika

Jeżeli komornik mimo otrzymania właściwego dokumentu nadal prowadzi egzekucję, odmawia umorzenia albo nie podejmuje wymaganej czynności, można wnieść skargę na czynność lub zaniechanie komornika na podstawie art. 767 Kodeksu postępowania cywilnego. Termin wynosi co do zasady tydzień od czynności, zawiadomienia o niej, uzyskania wiadomości o czynności albo od chwili, gdy skarżący dowiedział się, że komornik nie dokonał czynności, którą powinien wykonać.

Skargę składa się do komornika, którego działanie lub zaniechanie jest kwestionowane. Komornik może skargę uwzględnić albo przekazać ją wraz z aktami do właściwego sądu rejonowego. Opłata sądowa od skargi na czynności komornika wynosi 50 zł. Samo wniesienie skargi nie wstrzymuje egzekucji ani wykonania zaskarżonej czynności. W skardze należy więc zawrzeć wniosek o zawieszenie postępowania lub wstrzymanie czynności, powołując się na ryzyko dalszej szkody.

Koszty postępowania egzekucyjnego

W postanowieniu kończącym sprawę komornik powinien rozliczyć pobrane opłaty i wydatki. Gdy egzekucja zostaje umorzona dlatego, że orzeczenie stanowiące podstawę tytułu zostało uchylone albo utraciło moc, trzeba sprawdzić, kogo komornik obciążył kosztami oraz czy prawidłowo zastosował przepisy ustawy o kosztach komorniczych. W razie nieprawidłowego rozliczenia postanowienie w przedmiocie kosztów również może zostać zaskarżone.

Nie należy zakładać, że samo uchylenie nakazu zawsze automatycznie zwróci dłużnikowi wszystkie wcześniej pobrane opłaty. Znaczenie ma to, jakie kwoty zostały wyegzekwowane, czy przekazano je wierzycielowi, jakie wydatki rzeczywiście poniesiono i na jakiej podstawie zakończono postępowanie.

Co dalej po złożeniu pisma, możliwe reakcje sądu, komornika i wierzyciela

Komornik umarza postępowanie i uchyla zajęcia

Po ustaleniu, że zachodzi przesłanka z art. 824 § 1 pkt 5 Kodeksu postępowania cywilnego, komornik powinien wydać postanowienie o umorzeniu w całości albo odpowiedniej części. Umorzenie powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych. Po uprawomocnieniu się postanowienia komornik zawiadamia podmioty, na których prawa i obowiązki wpływało zajęcie, w szczególności bank, pracodawcę, dozorcę ruchomości lub dłużnika zajętej wierzytelności.

W praktyce warto sprawdzić, czy informacja rzeczywiście dotarła do banku i pracodawcy. Jeżeli blokada nadal widnieje, należy przesłać tym podmiotom kopię postanowienia i poprosić komornika o potwierdzenie daty wysłania zawiadomienia o uchyleniu zajęcia.

Komornik żąda dodatkowego dokumentu

Kancelaria może poprosić o odpis orzeczenia, potwierdzenie prawomocności albo postanowienie stwierdzające utratę mocy nakazu. Nie każda taka prośba oznacza bezpodstawną zwłokę. Komornik musi mieć pewność, że dokument dotyczy tytułu wykonywanego w danej sprawie i że skutek obejmuje właściwy zakres. Dłużnik powinien jednak żądać precyzyjnej informacji, jakiego dokumentu brakuje i dlaczego dotychczasowy materiał jest niewystarczający.

Wierzyciel twierdzi, że roszczenie nadal istnieje

Uchylenie nakazu nie zawsze przesądza, że wierzyciel przegra sprawę co do meritum. Spór może być dalej rozpoznawany, a wierzyciel może domagać się zasądzenia należności w zwykłym procesie. Nie daje mu to jednak prawa do kontynuowania egzekucji na podstawie uchylonego nakazu. Do ponownej egzekucji potrzebny będzie nowy, skuteczny tytuł wykonawczy.

Pieniądze są jeszcze u komornika

Jeżeli pobrane środki nie zostały jeszcze przekazane wierzycielowi, należy wyraźnie zażądać ich rozliczenia i zwrotu po odliczeniu kwot, które zgodnie z prawem pozostają należne. W piśmie warto wskazać numer rachunku do zwrotu i poprosić o zestawienie wszystkich pobranych oraz przekazanych kwot.

Pieniądze zostały przekazane wierzycielowi

Umorzenie egzekucji nie powoduje technicznego cofnięcia przelewu, który wcześniej otrzymał wierzyciel. Dłużnik powinien wezwać wierzyciela do zwrotu świadczenia wyegzekwowanego na podstawie nakazu, który został następnie uchylony lub utracił moc. Jeżeli wierzyciel nie zwróci pieniędzy dobrowolnie, sposób ich odzyskania zależy od etapu sprawy i treści późniejszego orzeczenia. Możliwe jest zgłoszenie odpowiedniego żądania w toczącym się postępowaniu albo dochodzenie zwrotu w odrębnej sprawie.

Jeżeli wykonano orzeczenie, któremu nadano rygor natychmiastowej wykonalności, art. 338 Kodeksu postępowania cywilnego przewiduje możliwość orzeczenia o zwrocie wyegzekwowanego świadczenia lub przywróceniu poprzedniego stanu w orzeczeniu kończącym postępowanie. Zastosowanie tego przepisu zależy jednak od rodzaju orzeczenia i podstawy jego wykonalności, dlatego żądanie trzeba sformułować odpowiednio do akt sprawy.

Zajęty przedmiot został już sprzedany

Umorzenie postępowania nie może naruszać praw osób trzecich. Jeżeli przed uchyleniem nakazu doszło do skutecznej sprzedaży ruchomości albo nieruchomości osobie trzeciej, samo umorzenie może nie odwrócić wszystkich skutków. Wtedy trzeba przeanalizować przebieg sprzedaży, daty czynności, podział uzyskanej sumy i możliwość dochodzenia roszczeń pieniężnych od wierzyciela lub innych podmiotów.

FAQ

Czy komornik sam dowie się, że nakaz zapłaty został uchylony?

Sąd może przesłać informację, ale dłużnik nie powinien na tym polegać. Najbezpieczniej samodzielnie doręczyć komornikowi odpis orzeczenia, wskazać sygnaturę egzekucyjną i złożyć wyraźny wniosek o umorzenie oraz uchylenie zajęć.

Czy samo wniesienie sprzeciwu zatrzymuje egzekucję?

W postępowaniu upominawczym skuteczny sprzeciw powoduje utratę mocy nakazu w zaskarżonym zakresie, ale komornik potrzebuje wiarygodnego dokumentu potwierdzającego ten skutek. W innych trybach samo wniesienie środka zaskarżenia może nie wstrzymać wykonania, dlatego trzeba sprawdzić, czy potrzebne jest postanowienie sądu.

Czy po umorzeniu egzekucji bank od razu odblokuje konto?

Komornik zawiadamia bank o uchyleniu zajęcia po uprawomocnieniu się postanowienia o umorzeniu. W praktyce odblokowanie może wymagać czasu technicznego. Jeżeli blokada trwa, należy skontaktować się z kancelarią i bankiem oraz przekazać kopię postanowienia.

Co zrobić, gdy komornik nie odpowiada na wniosek?

Należy ponowić żądanie z dowodem doręczenia i wyznaczyć krótki termin na informację o podjętej czynności. Jeżeli zaniechanie trwa, można wnieść skargę na czynności komornika w terminie tygodnia od chwili, gdy dłużnik dowiedział się, że wymagana czynność nie została wykonana.

Czy umorzenie egzekucji oznacza, że dług nie istnieje?

Nie zawsze. Uchylenie lub utrata mocy nakazu usuwa podstawę egzekucji z tego tytułu, ale sprawa o zapłatę może być nadal rozpoznawana. O istnieniu długu ostatecznie rozstrzygnie sąd albo strony zakończą spór w inny sposób.

Jak odzyskać pieniądze przekazane już wierzycielowi?

Najpierw należy ustalić dokładną kwotę i datę przekazania środków, a następnie wezwać wierzyciela do zwrotu. Jeżeli sprawa sądowa nadal trwa, możliwe jest zgłoszenie żądania rozliczenia wyegzekwowanego świadczenia. W innych sytuacjach może być potrzebne odrębne powództwo.

Czy trzeba składać powództwo przeciwegzekucyjne?

Nie zawsze. Jeżeli nakaz zapłaty został już uchylony albo utracił moc, podstawą umorzenia jest art. 824 § 1 pkt 5 Kodeksu postępowania cywilnego. Powództwo przeciwegzekucyjne służy innym sytuacjom, na przykład gdy istniejący tytuł nadal formalnie obowiązuje, ale zobowiązanie wygasło albo nie może być egzekwowane.

Podsumowanie

Po uchyleniu nakazu zapłaty najważniejsze jest szybkie udokumentowanie skutku przed komornikiem. Dłużnik powinien zdobyć odpis właściwego orzeczenia, złożyć wniosek o umorzenie na podstawie art. 824 § 1 pkt 5 Kodeksu postępowania cywilnego, zażądać uchylenia zajęć i ustalić, gdzie znajdują się pobrane pieniądze. Jeżeli nakaz nie został jeszcze formalnie uchylony, trzeba rozważyć wniosek do sądu o wstrzymanie wykonania i dopiero na tej podstawie żądać zawieszenia egzekucji.

Brak reakcji komornika można zaskarżyć, pamiętając o tygodniowym terminie i o tym, że sama skarga nie zatrzymuje postępowania. Odzyskanie środków przekazanych wierzycielowi wymaga osobnego rozliczenia i czasem dodatkowego żądania procesowego.

Źródła

• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 505, art. 820, art. 820³, art. 821, art. 824, art. 826, art. 840 i art. 767.
• Ustawa z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych.
• Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.