Cesja wierzytelności bez powiadomienia dłużnika a spłata długu

Cesja wierzytelności a sytuacja dłużnika

W opisanej sytuacji najważniejsze jest to, że dłużnik nie powinien ponosić negatywnych konsekwencji samego faktu, że dotychczasowy wierzyciel sprzedał wierzytelność i nie zadbał o jasne, skuteczne poinformowanie dłużnika o zmianie. Jeżeli przez dłuższy czas spłaty były dokonywane na rachunek poprzedniego wierzyciela, a środki były następnie przekazywane nowemu wierzycielowi, trudno uznać, że dłużnik uchylał się od wykonania planu spłaty.

Przelew wierzytelności, czyli cesja, jest uregulowany w art. 509 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 509 Kodeksu cywilnego wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią, chyba że sprzeciwiałoby się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania. Wraz z wierzytelnością przechodzą na nabywcę wszelkie związane z nią prawa, w szczególności roszczenie o zaległe odsetki.

Oznacza to, że sam fakt sprzedaży wierzytelności nie zmienia wysokości zadłużenia, terminów wynikających z prawomocnego planu spłaty ani treści zobowiązania. Zmienia się osoba wierzyciela. Nowy wierzyciel wstępuje w prawa poprzedniego wierzyciela, ale nie może jednostronnie pogorszyć sytuacji dłużnika tylko dlatego, że doszło do cesji.

Brak zawiadomienia o cesji wierzytelności

Kluczowe znaczenie ma art. 512 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 512 Kodeksu cywilnego, dopóki zbywca nie zawiadomił dłużnika o przelewie, spełnienie świadczenia do rąk poprzedniego wierzyciela ma skutek względem nabywcy, chyba że w chwili spełnienia świadczenia dłużnik wiedział o przelewie. Przepis ten stosuje się odpowiednio także do innych czynności prawnych dokonanych między dłużnikiem a poprzednim wierzycielem.

W praktyce oznacza to, że jeżeli dłużnik nie został skutecznie zawiadomiony o cesji i nadal płacił poprzedniemu wierzycielowi, to takie wpłaty mogą być skuteczne także wobec nowego wierzyciela. Wyjątek dotyczy sytuacji, w której dłużnik wiedział już o cesji, a mimo to świadomie zapłacił poprzedniemu wierzycielowi.

Zawiadomienie o cesji może mieć różną formę, ale w razie sporu trzeba wykazać, że dłużnik rzeczywiście mógł zapoznać się z informacją o zmianie wierzyciela. Samo twierdzenie nowego wierzyciela, że pismo zostało wysłane, nie zawsze wystarczy. Istotne mogą być dowody doręczenia, potwierdzenia odbioru, korespondencja e-mail, wiadomości z systemu bankowego, historia rozmów oraz pisma kierowane przez dłużnika.

Cesja wierzytelności objętej planem spłaty

Jeżeli wierzytelność była objęta planem spłaty ustalonym w postępowaniu upadłościowym, cesja nie uchyla postanowienia sądu. Dłużnik powinien nadal wykonywać plan spłaty zgodnie z jego treścią, czyli w wysokości i terminach określonych przez sąd. Cesja wierzytelności objętej upadłością konsumencką i planem spłaty nie zmienia warunków spłaty ustalonych przez sąd.

Jeżeli dłużnik nie zna nowego numeru rachunku, powinien niezwłocznie wystąpić do nowego wierzyciela o pisemne wskazanie danych do płatności. Warto zrobić to w sposób pozwalający zachować dowód, na przykład listem poleconym, e-mailem z potwierdzeniem wysłania albo przez formularz kontaktowy z zachowaniem potwierdzenia zgłoszenia.

Jeżeli termin płatności przypada przed otrzymaniem nowego numeru rachunku, dłużnik powinien udokumentować, że niezwłocznie podjął działania zmierzające do zapłaty. Dobrym rozwiązaniem jest również przygotowanie środków na ratę i zachowanie ich do czasu uzyskania prawidłowego rachunku. Po otrzymaniu danych do przelewu należy zapłacić bez zbędnej zwłoki, opisując przelew tak, aby jednoznacznie wynikało, jakiej raty dotyczy.

Czy nowy wierzyciel może żądać innych warunków spłaty?

Nowy wierzyciel nie może samodzielnie zmienić prawomocnego planu spłaty ani żądać innych kwot tylko dlatego, że nabył wierzytelność. Wierzytelność przechodzi na nabywcę w takim stanie, w jakim przysługiwała poprzedniemu wierzycielowi. Dłużnik może podnosić wobec nowego wierzyciela zarzuty, które miał wobec poprzedniego wierzyciela, w tym zarzut zapłaty, zarzut błędnego naliczenia należności, zarzut przedawnienia albo zarzut wynikający z treści planu spłaty.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że sam stosunek zobowiązaniowy nie ulega zmianie, a zmienia się jedynie osoba wierzyciela. Tak wskazano m.in. w wyroku Sądu Najwyższego z 5 września 2001 r., sygn. akt I CKN 379/00. Podobnie w wyroku z 21 listopada 2008 r., sygn. akt V CSK 191/08, podkreślono, że przelew wierzytelności nie powinien pogarszać sytuacji prawnej dłużnika.

Po cesji do funduszu sekurytyzacyjnego albo firmy windykacyjnej nadal liczy się pierwotny bieg przedawnienia roszczenia, chyba że nastąpiło skuteczne przerwanie albo zawieszenie biegu przedawnienia. Samo nabycie wierzytelności przez nowy podmiot nie powoduje automatycznego rozpoczęcia biegu przedawnienia od nowa.

Co zrobić po otrzymaniu informacji o zmianie wierzyciela?

Po uzyskaniu informacji o cesji najlepiej działać od razu i pisemnie. Dłużnik powinien poprosić nowego wierzyciela o wskazanie podstawy nabycia wierzytelności, numeru rachunku do spłat, salda zadłużenia oraz sposobu zaksięgowania dotychczasowych wpłat.

W piśmie warto wskazać, że do dnia otrzymania informacji o cesji dłużnik wykonywał spłaty na rzecz dotychczasowego wierzyciela, nie mając wiedzy o zmianie wierzyciela. Należy załączyć albo zachować potwierdzenia przelewów, korespondencję z poprzednim wierzycielem i dowód wystąpienia o nowy numer rachunku.

Jeżeli poprzedni wierzyciel przekazywał wpłaty nowemu wierzycielowi, należy poprosić o pisemne potwierdzenie takiego rozliczenia. To ważne, ponieważ pozwala wykazać, że plan spłaty był wykonywany i że nie powstała realna zaległość.

Skutki opóźnienia w zapłacie raty

Jeżeli dłużnik nie zapłaci raty w terminie wyłącznie dlatego, że nie znał nowego rachunku i czekał na dane od nowego wierzyciela, ocena skutków zależy od całokształtu okoliczności. Inaczej będzie oceniana osoba, która ignoruje korespondencję i nie płaci mimo znajomości rachunku, a inaczej osoba, która terminowo płaciła przez długi czas, sama ustaliła fakt cesji i natychmiast zażądała numeru konta.

W postępowaniu upadłościowym znaczenie ma rzetelne wykonywanie obowiązków określonych w planie spłaty. Jeżeli pojawi się zarzut niewykonania planu, dłużnik powinien wykazać, że opóźnienie nie wynikało z jego złej woli, lecz z braku prawidłowej informacji od wierzycieli. Pomocne będą potwierdzenia przelewów, zwrotu przelewu, rozmów, korespondencji oraz pisma z żądaniem wskazania rachunku.

Jeżeli dłużnik rzeczywiście nie może wykonać obowiązków określonych w planie spłaty, może w określonych sytuacjach wystąpić do sądu o zmianę planu spłaty na podstawie art. 491¹⁹ Prawa upadłościowego. Sama cesja wierzytelności nie jest jednak powodem do zmiany planu. Problemem może być dopiero trwała niemożność wykonywania planu albo spór co do sposobu zaliczenia wpłat.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, jak w praktyce ocenia się skutki cesji wierzytelności i spłat dokonywanych na rzecz poprzedniego albo nowego wierzyciela.