Egzekucja z zasiłku chorobowego i macierzyńskiego – limity potrąceń

Zajęcie zasiłku chorobowego lub macierzyńskiego nie oznacza, że całe świadczenie powinno zostać przekazane komornikowi. Płatnik zasiłku, którym może być Zakład Ubezpieczeń Społecznych albo pracodawca, musi zastosować zarówno granicę procentową potrącenia, jak i kwotę wolną.

W praktyce błędy wynikają najczęściej z pomylenia zasiłku z wynagrodzeniem za czas choroby, zastosowania niewłaściwej kwoty wolnej albo potraktowania zajęcia rachunku bankowego tak, jak bezpośredniego zajęcia świadczenia u jego płatnika.

Na czym polega egzekucja z zasiłku chorobowego i macierzyńskiego?

Zasiłek chorobowy oraz zasiłek macierzyński są świadczeniami z ubezpieczenia społecznego. Nie są wynagrodzeniem za pracę, nawet jeżeli wypłaca je pracodawca razem z pozostałymi należnościami pracownika.

Komornik albo administracyjny organ egzekucyjny może skierować zajęcie do podmiotu wypłacającego zasiłek. Płatnik ustala wówczas, jaka część świadczenia może zostać przekazana na poczet długu, a jaka musi pozostać osobie ubezpieczonej.

Najważniejsze znaczenie ma rodzaj egzekwowanej należności. Inne zasady obowiązują przy alimentach, a inne przy kredycie, pożyczce, niezapłaconej fakturze, czynszu lub długu wobec urzędu.

Wynagrodzenie chorobowe a zasiłek chorobowy

Pracownik nie zawsze od pierwszego dnia zwolnienia lekarskiego otrzymuje zasiłek chorobowy. Za początkowy okres niezdolności do pracy pracodawca wypłaca wynagrodzenie chorobowe na podstawie art. 92 Kodeksu pracy. Dopiero po wykorzystaniu tego okresu wypłacany jest zasiłek chorobowy.

To rozróżnienie wpływa na sposób dokonywania potrąceń:

• do wynagrodzenia chorobowego stosuje się przepisy Kodeksu pracy o ochronie wynagrodzenia,
• do zasiłku chorobowego stosuje się zasady przewidziane dla świadczeń emerytalno-rentowych,
• jeżeli w jednym miesiącu wypłacono oba świadczenia, dopuszczalne potrącenie trzeba obliczyć dla każdego z nich oddzielnie.

Informację o rodzaju wypłaconego świadczenia można znaleźć na pasku wynagrodzenia, w zestawieniu płacowym, decyzji ZUS albo informacji przekazanej przez płatnika.

Co mówi prawo i jakie są limity potrąceń?

Podstawą stosowania ograniczeń jest art. 66a ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Zgodnie z nim potrąceń ze świadczeń określonych w tej ustawie dokonuje się na zasadach przewidzianych w przepisach o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Przy zwykłej egzekucji z zasiłku trzeba zastosować jednocześnie dwa zabezpieczenia:

1. maksymalny procent świadczenia, który może zostać zajęty,
2. kwotę wolną, która powinna pozostać osobie pobierającej zasiłek.

Kwoty wolne są waloryzowane co roku od 1 marca. Przy sprawdzaniu starszej wypłaty trzeba więc zastosować kwotę obowiązującą w miesiącu, za który dokonano potrącenia, a nie kwotę aktualną w dniu składania reklamacji.

Jak oblicza się granicę procentową?

Procentową granicę potrącenia ustala się od kwoty świadczenia przed odliczeniem miesięcznej zaliczki na podatek dochodowy i składki na ubezpieczenie zdrowotne, jeżeli przy danym świadczeniu występuje taka składka.

Nie oznacza to jednak, że płatnik może automatycznie przekazać komornikowi 60% albo 25% zasiłku. Po obliczeniu limitu procentowego musi jeszcze sprawdzić, czy po potrąceniu pozostanie odpowiednia kwota wolna.

W praktyce potrąceniu podlega niższa z dwóch wartości:

• kwota wynikająca z limitu 60% albo 25%,
• kwota, którą można potrącić po pozostawieniu świadczeniobiorcy kwoty wolnej.

Kwota wolna przy zasiłku za część miesiąca

Zasiłki są ustalane za dni kalendarzowe. Jeżeli świadczenie przysługuje tylko za część miesiąca, w praktyce stosowanej przez ZUS miesięczną kwotę wolną dzieli się przez 30, a następnie mnoży przez liczbę dni, za które wypłacany jest zasiłek.

Przykładowo kwota wolna przy długu niealimentacyjnym i zasiłku należnym za 10 dni wynosi:

1401,57 zł ÷ 30 × 10 dni = 467,19 zł.

Nie należy zatem automatycznie stosować pełnej miesięcznej kwoty wolnej do krótkiego okresu pobierania zasiłku. Jednocześnie płatnik powinien prawidłowo ustalić liczbę dni objętych konkretną wypłatą, również wtedy, gdy wypłata obejmuje wyrównanie za wcześniejszy miesiąc.

Czy zasiłek macierzyński jest całkowicie chroniony?

Nie. Zasiłek macierzyński nie jest tym samym co świadczenie wychowawcze, świadczenie rodzinne albo świadczenie z pomocy społecznej, które mogą korzystać z dalej idącego wyłączenia spod egzekucji. Zasiłek macierzyński może zostać zajęty w granicach przewidzianych w ustawie.

Nie ma przy tym znaczenia, czy zasiłek wynosi 100%, 81,5% czy 70% podstawy wymiaru. Najpierw ustala się należną kwotę zasiłku, a następnie oblicza dopuszczalne potrącenie.

Ze świadczeń chorobowych i macierzyńskich nie potrąca się natomiast należności za pobyt w domu pomocy społecznej, zakładzie opiekuńczo-leczniczym ani zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym.

Zajęcie zasiłku u płatnika a zajęcie rachunku bankowego

Bezpośrednie zajęcie zasiłku w ZUS albo u pracodawcy oraz zajęcie rachunku bankowego są odrębnymi sposobami egzekucji. Limity 60%, 25% i wskazane wyżej kwoty wolne odnoszą się przede wszystkim do potrącenia dokonywanego przez płatnika świadczenia.

Po przekazaniu pieniędzy na rachunek zastosowanie mają również przepisy o egzekucji z rachunków bankowych. Zasiłek chorobowy i macierzyński nie są objęte takim samym całkowitym wyłączeniem jak niektóre świadczenia rodzinne. Jeżeli bank zablokował wpływ mimo wcześniejszego potrącenia przez ZUS lub pracodawcę, należy niezwłocznie przedstawić komornikowi historię rachunku, dokument rozliczenia zasiłku oraz informację o potrąceniu dokonanym przez płatnika.

Co zrobić krok po kroku?

1. Ustal, jakie świadczenie zostało wypłacone

Sprawdź, czy otrzymana kwota była wynagrodzeniem chorobowym, zasiłkiem chorobowym, świadczeniem rehabilitacyjnym czy zasiłkiem macierzyńskim. Sama informacja, że wypłata dotyczyła zwolnienia lekarskiego albo urlopu macierzyńskiego, nie wystarczy do ustalenia właściwych przepisów.

2. Ustal rodzaj egzekwowanego długu

Z zawiadomienia o zajęciu powinno wynikać, czy egzekucja dotyczy alimentów, czy innej należności. Ma to bezpośredni wpływ na dopuszczalny procent potrącenia oraz wysokość kwoty wolnej.

3. Zażądaj szczegółowego wyliczenia

Zwróć się do ZUS albo pracodawcy o podanie:

• kwoty zasiłku przed potrąceniem,
• liczby dni, za które świadczenie zostało wypłacone,
• rodzaju zastosowanego limitu,
• wysokości przyjętej kwoty wolnej,
• kwoty przekazanej organowi egzekucyjnemu,
• danych zajęcia, na podstawie którego dokonano potrącenia.

4. Porównaj wyliczenie z dwoma limitami

Najpierw oblicz 60% albo 25% zasiłku przed podatkiem. Następnie sprawdź, ile można potrącić z kwoty przeznaczonej do wypłaty po pozostawieniu właściwej kwoty wolnej. Prawidłowe potrącenie nie może przekroczyć żadnej z tych granic.

5. Złóż pisemny wniosek o korektę

Jeżeli błąd popełnił pracodawca albo ZUS jako płatnik, skieruj do niego wniosek o ponowne obliczenie potrącenia i wypłatę brakującej części zasiłku. Wskaż miesiąc, rodzaj świadczenia, zastosowany przez płatnika limit oraz własne obliczenie.

Równolegle można zawiadomić komornika o nieprawidłowości i zażądać ograniczenia zajęcia lub zwrotu kwoty przekazanej ponad dopuszczalny limit. Sam komornik nie zawsze odpowiada jednak za obliczenie potrącenia. Często obliczeń dokonuje płatnik zasiłku na podstawie otrzymanego zajęcia.

Jakie dokumenty i dowody mają znaczenie?

Do sprawdzenia potrącenia potrzebne są dokumenty pokazujące zarówno podstawę egzekucji, jak i sposób naliczenia świadczenia. Najczęściej warto przygotować:

• zawiadomienie komornika albo administracyjnego organu egzekucyjnego o zajęciu,
• decyzję ZUS o przyznaniu lub ustaleniu wysokości świadczenia, jeżeli została wydana,
• pasek wynagrodzenia albo rozliczenie wypłaty sporządzone przez pracodawcę,
• informację o liczbie dni zasiłku objętych wypłatą,
• zaświadczenie płatnika o kwocie przekazanej komornikowi,
• historię rachunku pokazującą wpływ zasiłku i ewentualną blokadę środków,
• korespondencję prowadzoną z ZUS, pracodawcą, bankiem i komornikiem,
• wcześniejsze rozliczenia, jeżeli potrącenia powtarzały się w kolejnych miesiącach.

Jeżeli z jednego dokumentu nie wynika, czy wypłata była zasiłkiem, czy wynagrodzeniem chorobowym, należy poprosić płatnika o jednoznaczne potwierdzenie rodzaju świadczenia. Bez tej informacji łatwo zastosować niewłaściwą kwotę wolną.

Przy zajęciu rachunku bankowego szczególnie ważne jest wykazanie źródła wpływu. Pomocne może być zestawienie transakcji zawierające dane nadawcy, tytuł przelewu i datę wypłaty.

Kiedy skonsultować sprawę albo złożyć pismo?

Pismo warto złożyć od razu po otrzymaniu zaniżonej wypłaty. Zwłoka może spowodować, że nieprawidłowy sposób naliczania będzie stosowany także w kolejnych miesiącach.

Jeżeli zasiłek wypłaca ZUS i istnieje spór dotyczący prawa do świadczenia albo jego wysokości, można wystąpić do ZUS o wydanie decyzji. Od decyzji ZUS co do zasady przysługuje odwołanie do sądu właściwego w sprawach ubezpieczeń społecznych, składane za pośrednictwem ZUS w terminie miesiąca od doręczenia decyzji.

Jeżeli zarzut dotyczy czynności komornika, w określonych sytuacjach można wnieść skargę na czynność komornika. Termin wynosi zasadniczo 7 dni i jest liczony zależnie od tego, kiedy czynność została dokonana, kiedy strona została o niej zawiadomiona albo kiedy dowiedziała się o jej dokonaniu. Skarga nie służy jednak do kwestionowania samego istnienia długu wynikającego z tytułu wykonawczego.

Konsultacja prawna jest szczególnie wskazana, gdy:

• potrącenie objęło całość albo prawie całość zasiłku,
• jednocześnie zajęto zasiłek u płatnika i pieniądze na rachunku,
• toczy się egzekucja alimentacyjna i nie wiadomo, jak zastosować kwotę wolną,
• w jednym miesiącu wypłacono wynagrodzenie, wynagrodzenie chorobowe i zasiłek,
• płatnik odmawia przedstawienia obliczeń albo korekty,
• wystąpił zbieg egzekucji sądowej i administracyjnej,
• kwestionowane jest nie tylko potrącenie, ale także sam obowiązek zapłaty długu.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują sposób porównania limitu procentowego z kwotą wolną. Kwoty po podatku są wartościami przyjętymi wyłącznie na potrzeby przykładów.

FAQ

Czy komornik może zająć cały zasiłek macierzyński?

Co do zasady nie. Obowiązuje limit procentowy i kwota wolna. Całkowite przekazanie świadczenia może wskazywać na błąd albo na to, że pieniądze zostały zajęte w ramach odrębnej egzekucji z rachunku bankowego. W takim przypadku trzeba sprawdzić dokumenty dotyczące obu zajęć.

Ile można potrącić z zasiłku chorobowego za dług niealimentacyjny?

Maksymalnie 25% świadczenia, z zachowaniem odpowiedniej kwoty wolnej. Od 1 marca 2026 r. pełna miesięczna kwota wolna przy innych egzekwowanych należnościach wynosi 1401,57 zł.

Ile można potrącić z zasiłku na alimenty?

Przy egzekucji alimentów granica wynosi do 60% świadczenia. Jednocześnie należy pozostawić kwotę wolną, która od 1 marca 2026 r. wynosi 849,42 zł za pełny miesiąc.

Czy kwota wolna przysługuje przy zasiłku za kilka dni?

Tak, ale jest ustalana proporcjonalnie. W praktyce miesięczną kwotę wolną dzieli się przez 30 i mnoży przez liczbę dni, za które przysługuje zasiłek.

Czy pracodawca może zastosować jedną kwotę wolną do pensji i zasiłku?

Nie powinien łączyć tych należności w jedno obliczenie. Wynagrodzenie za pracę i wynagrodzenie chorobowe podlegają przepisom Kodeksu pracy, natomiast zasiłek podlega zasadom przewidzianym dla świadczeń emerytalno-rentowych. Potrącenia należy ustalić oddzielnie.

Czy zasiłek macierzyński jest chroniony tak jak świadczenie 800 plus?

Nie. Świadczenie wychowawcze korzysta z ustawowego wyłączenia spod egzekucji. Zasiłek macierzyński może być zajęty, ale tylko z zastosowaniem właściwych limitów i kwoty wolnej.

Co zrobić, gdy potrącono zbyt dużo?

Należy zażądać od płatnika szczegółowego obliczenia, złożyć pisemny wniosek o korektę oraz poinformować organ egzekucyjny. Jeżeli ZUS wyda decyzję, można wnieść od niej odwołanie. W przypadku nieprawidłowej czynności komornika trzeba sprawdzić możliwość złożenia skargi w terminie 7 dni.

Czy komornik musi zwrócić nadmiernie potrąconą kwotę?

Zwrot zależy od tego, kto popełnił błąd i czy pieniądze zostały już przekazane wierzycielowi. Roszczenie należy skierować do podmiotu odpowiedzialnego za nieprawidłowe obliczenie lub przekazanie środków. Z tego powodu ważne jest szybkie ustalenie przepływu pieniędzy między płatnikiem, komornikiem i wierzycielem.

Podsumowanie

Zasiłek chorobowy i macierzyński mogą podlegać egzekucji, ale potrącenie musi uwzględniać zarówno procentową granicę, jak i kwotę wolną. Przy alimentach można zająć do 60% świadczenia, a przy pozostałych egzekwowanych długach – do 25%.

Osoba, która otrzymała zbyt niską wypłatę, powinna najpierw ustalić rodzaj świadczenia, liczbę dni zasiłku oraz rodzaj egzekwowanej należności. Następnie należy uzyskać szczegółowe obliczenie od ZUS albo pracodawcy i porównać je z limitami obowiązującymi w miesiącu wypłaty. W razie błędu trzeba niezwłocznie złożyć wniosek o korektę oraz zawiadomić organ egzekucyjny.

Źródła

• art. 66a ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 854,
• art. 139–142 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,
• art. 92 Kodeksu pracy,
• art. 767 i art. 833 Kodeksu postępowania cywilnego,
• komunikat ZUS dotyczący kwot wolnych od potrąceń i egzekucji obowiązujących od 1 marca 2026 r.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.