Egzekucja z umowy o dzieło a zajęcie wynagrodzenia

Egzekucja z umowy o dzieło wygląda inaczej niż klasyczne zajęcie pensji z umowy o pracę. Komornik nie zajmuje tu „wynagrodzenia za pracę” w rozumieniu Kodeksu pracy, lecz wierzytelność, czyli prawo dłużnika do otrzymania zapłaty od zamawiającego dzieło.

W praktyce problem pojawia się wtedy, gdy dłużnik utrzymuje się z umów o dzieło, a komornik wysyła zajęcie do firmy, wydawnictwa, agencji, kontrahenta albo innego podmiotu, który ma zapłacić za wykonane dzieło. Odpowiedź na pytanie, czy komornik może zabrać całość, zależy od charakteru tej wypłaty, rodzaju długu i reakcji dłużnika.

Na czym polega problem egzekucji z umowy o dzieło?

Umowa o dzieło jest umową rezultatu. Jej przedmiotem jest wykonanie oznaczonego dzieła, np. projektu, tekstu, grafiki, programu, opracowania, tłumaczenia, remontu konkretnego elementu albo innego ustalonego efektu. Z punktu widzenia egzekucji najważniejsze jest to, że osoba wykonująca dzieło ma roszczenie o zapłatę wynagrodzenia wobec zamawiającego.

Komornik może skierować egzekucję do takiej wierzytelności. Wtedy zawiadamia dłużnika, że nie wolno mu odbierać świadczenia ani rozporządzać zajętą wierzytelnością, a zamawiającego wzywa, aby nie płacił dłużnikowi, tylko przekazał należność komornikowi albo złożył ją na właściwy rachunek. Zamawiający powinien też wyjaśnić, czy wierzytelność rzeczywiście istnieje, w jakiej kwocie i kiedy będzie wymagalna.

Największy błąd dłużników polega na biernym czekaniu. Jeżeli wykonawca dzieła nie wykaże, że środki są powtarzalnym źródłem utrzymania albo jedynym dochodem, komornik może potraktować je jak zwykłą wierzytelność pieniężną. Przy jednorazowej wypłacie za dzieło ochrona znana z umowy o pracę nie działa automatycznie.

Co mówi prawo i praktyka?

Podstawowa zasada jest prosta: wynagrodzenie z umowy o dzieło nie jest z automatu chronione tak samo jak pensja z etatu. Przepisy Kodeksu pracy o granicach potrąceń i kwocie wolnej stosuje się bezpośrednio do wynagrodzenia ze stosunku pracy. Do innych świadczeń można je stosować odpowiednio tylko wtedy, gdy pozwala na to Kodeks postępowania cywilnego.

Kluczowe znaczenie ma art. 833 § 2¹ K.p.c. Zgodnie z tym przepisem reguły z art. 87 i art. 87¹ Kodeksu pracy stosuje się odpowiednio do wszystkich świadczeń powtarzających się, których celem jest zapewnienie utrzymania albo które stanowią jedyne źródło dochodu dłużnika będącego osobą fizyczną.

W praktyce oznacza to, że nie sama nazwa umowy decyduje o ochronie, lecz jej rzeczywista funkcja. Inaczej będzie oceniana jednorazowa umowa o wykonanie strony internetowej za wysokie wynagrodzenie, a inaczej regularne, miesięczne umowy o dzieło zawierane z tym samym podmiotem, z których dłużnik opłaca mieszkanie, jedzenie i podstawowe rachunki.

Jeżeli chodzi o długi inne niż alimenty, przy odpowiednim zastosowaniu zasad pracowniczych zasadniczo znaczenie mają limit potrącenia do połowy wynagrodzenia oraz kwota wolna oparta na minimalnym wynagrodzeniu za pracę. W 2026 r. minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi 4806 zł brutto, ale konkretna kwota netto wolna od zajęcia zależy od składek, podatku, PPK i indywidualnej sytuacji rozliczeniowej.

Nie należy jednak pisać do komornika ogólnie, że „to są pieniądze na życie”. Trzeba wskazać konkretnie: z jakich umów pochodzą wypłaty, jak często występują, czy są jedynym dochodem, jakie są koszty utrzymania i dlaczego zajęcie całości narusza art. 833 § 2¹ K.p.c.

Co zrobić krok po kroku?

Po otrzymaniu informacji o zajęciu wynagrodzenia z umowy o dzieło warto działać szybko, najlepiej jeszcze przed wypłatą środków przez zamawiającego. Kolejność działań powinna być praktyczna i oparta na dokumentach.

1. Ustal, co dokładnie zostało zajęte. Sprawdź pismo komornika, sygnaturę sprawy, nazwę wierzyciela, kwotę zadłużenia, rodzaj zajętej wierzytelności i dane podmiotu, do którego skierowano zajęcie.
2. Sprawdź charakter umowy. Oceń, czy jest to pojedyncza umowa o dzieło, czy cykliczne wypłaty, które w praktyce zastępują stały dochód.
3. Zbierz dowody utrzymania. Przygotuj umowy, rachunki, potwierdzenia przelewów, deklaracje podatkowe, historię konta, dokumenty o kosztach mieszkania i utrzymania rodziny.
4. Złóż wniosek do komornika. Poproś o ograniczenie zajęcia i odpowiednie zastosowanie art. 87 i art. 87¹ Kodeksu pracy na podstawie art. 833 § 2¹ K.p.c.
5. Rozważ skargę na czynność komornika. Jeżeli komornik odmawia ograniczenia zajęcia albo zajęcie zostało dokonane wadliwie, można złożyć skargę do sądu rejonowego za pośrednictwem komornika.

Jakie dokumenty i dowody mają znaczenie?

Najważniejsze są dokumenty pokazujące, że wynagrodzenie z umowy o dzieło nie jest przypadkowym dodatkiem, lecz realnym źródłem utrzymania. Komornik i sąd nie muszą opierać się wyłącznie na twierdzeniach dłużnika. Trzeba je udowodnić.

• Umowy o dzieło z ostatnich miesięcy, zwłaszcza zawierane regularnie z tym samym zamawiającym albo w podobnych odstępach czasu.
• Rachunki i faktury wystawiane do umów, z których wynika wysokość i cykliczność wynagrodzenia.
• Potwierdzenia przelewów pokazujące, że wypłaty faktycznie zasilały budżet domowy.
• Dokumenty o braku innych dochodów, np. informacja o braku etatu, zakończonej działalności, statusie osoby bezrobotnej albo oświadczenie o źródłach utrzymania.
• Koszty utrzymania, takie jak czynsz, media, raty, alimenty, koszty leczenia, koszty dojazdu i utrzymania dzieci.
• Korespondencja z zamawiającym, jeżeli pokazuje, że współpraca jest stała, choć formalnie opiera się na kolejnych umowach o dzieło.

Jeżeli umowa o dzieło jest zawarta jednorazowo i dotyczy większego projektu, dokumenty nadal są potrzebne, ale argument o ochronie będzie słabszy. W takiej sytuacji można badać przede wszystkim, czy wierzytelność istnieje, czy jest wymagalna, czy komornik prawidłowo oznaczył zajęcie i czy nie doszło do zajęcia świadczeń wyłączonych spod egzekucji.

Kiedy skonsultować sprawę albo złożyć pismo?

Pismo do komornika warto złożyć zawsze wtedy, gdy zajęcie całej wypłaty pozbawi dłużnika środków do życia, a umowy o dzieło są regularnym albo jedynym źródłem dochodu. Wniosek powinien trafić do komornika prowadzącego sprawę, z podaniem sygnatury postępowania egzekucyjnego.

W piśmie należy wskazać, że dłużnik wnosi o ograniczenie zajęcia wynagrodzenia z umowy o dzieło oraz o odpowiednie zastosowanie zasad ochrony wynagrodzenia z art. 87 i art. 87¹ Kodeksu pracy na podstawie art. 833 § 2¹ K.p.c. Następnie trzeba opisać stan faktyczny i dołączyć dowody.

Skarga na czynność komornika jest potrzebna zwłaszcza wtedy, gdy komornik mimo przedstawionych dokumentów utrzymuje zajęcie całości, błędnie kwalifikuje świadczenie, nie uwzględnia wniosku albo czynność została dokonana z naruszeniem przepisów. Co do zasady skargę wnosi się w terminie tygodniowym do komornika, który dokonał czynności, a ten przekazuje ją do właściwego sądu rejonowego, chyba że sam ją uwzględni.

Trzeba pamiętać, że samo wniesienie skargi nie wstrzymuje automatycznie egzekucji. Jeżeli sprawa jest pilna, w skardze albo osobnym piśmie warto zawrzeć wniosek o wstrzymanie wykonania czynności lub zawieszenie postępowania w odpowiednim zakresie.

FAQ

Czy komornik może zająć całe wynagrodzenie z umowy o dzieło?

Tak, może się tak zdarzyć przy jednorazowej umowie o dzieło, ponieważ nie jest to automatycznie wynagrodzenie za pracę chronione jak pensja z etatu. Jeżeli jednak świadczenie jest powtarzalne, służy utrzymaniu albo jest jedynym źródłem dochodu osoby fizycznej, można żądać ograniczenia zajęcia.

Czy umowa o dzieło ma taką samą ochronę jak umowa o pracę?

Nie z mocy samej nazwy umowy. Ochrona może wynikać z odpowiedniego zastosowania przepisów pracowniczych, ale trzeba wykazać przesłanki z art. 833 § 2¹ K.p.c., zwłaszcza powtarzalność świadczenia albo jego znaczenie jako jedynego dochodu.

Do kogo skierować wniosek o ograniczenie zajęcia?

Wniosek kieruje się do komornika prowadzącego egzekucję. W piśmie trzeba podać sygnaturę sprawy, dane dłużnika, nazwę zamawiającego dzieło, żądanie ograniczenia zajęcia oraz uzasadnienie poparte dokumentami.

Czy zamawiający dzieło może mimo zajęcia wypłacić pieniądze wykonawcy?

Po otrzymaniu zajęcia zamawiający co do zasady nie powinien płacić dłużnikowi. Zostaje wezwany przez komornika do przekazania świadczenia komornikowi albo na wskazany rachunek oraz do złożenia oświadczenia o wierzytelności.

Czy skarga na komornika zatrzymuje wypłatę pieniędzy?

Nie automatycznie. Wniesienie skargi nie wstrzymuje postępowania egzekucyjnego ani wykonania czynności, chyba że sąd wyda odpowiednie postanowienie. Dlatego w pilnych sprawach warto od razu wnosić również o wstrzymanie czynności.

Jaki jest termin na skargę na czynność komornika?

Co do zasady termin wynosi tydzień. Liczy się go od dnia czynności, zawiadomienia o czynności albo od dnia, w którym osoba dowiedziała się o czynności, zależnie od okoliczności konkretnej sprawy.

Czy można bronić się, gdy pieniądze z dzieła trafiły już na konto bankowe?

Można próbować, ale sytuacja jest trudniejsza, bo pojawia się także zajęcie rachunku bankowego i odrębne zasady dotyczące środków na koncie. Najbezpieczniej reagować już na etapie zajęcia wierzytelności u zamawiającego dzieło.

Podsumowanie

Komornik może zająć wynagrodzenie z umowy o dzieło, ale odpowiedź na pytanie, czy może zabrać całość, zależy od charakteru wypłaty. Przy jednorazowym dziele ryzyko zajęcia całej należności jest wysokie. Przy regularnych wypłatach, które służą utrzymaniu albo są jedynym dochodem, dłużnik powinien powołać się na art. 833 § 2¹ K.p.c. i przedstawić konkretne dowody.

Najważniejsze jest szybkie działanie: ustalenie zakresu zajęcia, zebranie dokumentów, złożenie wniosku do komornika i pilnowanie terminu na ewentualną skargę. W sprawach egzekucyjnych zwłoka często powoduje, że pieniądze zostaną przekazane dalej, zanim sąd albo komornik oceni argumenty dłużnika.

Źródła

• Kodeks postępowania cywilnego: art. 767, art. 833, art. 895–902.
• Kodeks pracy: art. 87 i art. 87¹.
• Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 września 2025 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej w 2026 r., Dz.U. 2025 poz. 1242.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.