Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z egzekucją?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Długi współwłaściciela gospodarstwa rolnego - co zrobić?

Katarzyna Bereda • Opublikowane: 2021-05-24

Mój brat popadł w długi, jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego (ze mną i rodzeństwem) w części ułamkowej. Ja mam największy udział, który przejąłem w darowiźnie za dożywocie od matki. Brat wyjechał za granicę i zerwał kontakty z rodziną; w tym czasie przychodziły do niego listy polecone – najpierw z sądu, a teraz od komornika. W jaki sposób mogę bronić swojego majątku (i pozostałych współwłaścicieli) przed egzekucją? Brat sprzedał wszystkie swoje ruchomości i nie posiada niczego prócz zapisu w księdze wieczystej dokonanego w latach 90., gdy był jeszcze dzieckiem. Zawsze był niezaradny życiowo, jednak nie został ubezwłasnowolniony (być może powinien). Prawdopodobnie pracuje w Holandii, ale nie mam pewności (nie wymeldował się z domu w Polsce, w którym mieszkam).

Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Długi współwłaściciela gospodarstwa rolnego - co zrobić?

Egzekucja z udziału w gospodarstwie

Niestety, jest możliwa egzekucja z udziału w nieruchomości. Proces ten jest jednak długotrwały i skomplikowany, co generuje dodatkowe koszty postępowania egzekucyjnego i wierzyciele starają się omijać to postępowanie. Nie zmienia to jednak faktu, iż w przypadku niemożności zaspokojenia z innych składników majątkowych dłużnika egzekucja z udziału w nieruchomości może stać się nieunikniona.

Jeżeli nie odbierają Państwo korespondencji brata, dowiedzą się Państwo o egzekucji z udziału nieruchomości z wezwania komornika oraz wpisie w KW.

Powiadomienie o toczącej się egzekucji

Zgodnie bowiem z art. 924 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego jednocześnie z wysłaniem dłużnikowi wezwania komornik składa do sądu właściwego do prowadzenia księgi wieczystej wniosek o wpis o wszczęciu egzekucji lub o złożenie wniosku do zbioru dokumentów, wraz z odpisem wezwania do zapłaty. Pomimo zawiadomienia Pana jako współwłaściciela o toczącej się egzekucji nie staje się Pan uczestnikiem postępowania.

Co do zasady opis i oszacowanie następuje jak w przypadku nieruchomości całej, jednak sprzedaży w drodze licytacji podlega jedynie zajęty udział.

Zgodnie jednak z treścią art. 930 § 1 rozporządzenie nieruchomością po jej zajęciu nie ma wpływu na dalsze postępowanie. Nabywca może uczestniczyć w postępowaniu w charakterze dłużnika. W każdym razie czynności egzekucyjne są ważne tak w stosunku do dłużnika, jak i w stosunku do nabywcy.

Zniesienie współwłasności przez sąd

Przekładając powyższe na jeżyk potoczny, oznacza to, iż rozporządzenie nieruchomością będzie bezskuteczne wobec dłużnika. Jednak powyższy przepis jest niejasny i wykorzystywane jest to w obecnym systemie prawnym, bowiem w myśl opinii orzecznictwa zniesienie współwłasności przez sąd nie ma charakteru rozporządzenia.

Zmiana spowodowana orzeczeniem sądu na skutek podziału majątku wspólnego, działu spadku lub zniesienia współwłasności nieruchomości nie ma charakteru rozporządzenia tą nieruchomością w rozumieniu art. 930 (wyrok SN z 1.12.1977 r., sygn. akt I CR 409/77). Kontynuacją tego zapatrywania jest stanowisko SN wyrażone w uchwale SN z 19.12.1980 r. (sygn. akt III CZP 65/80): „w sytuacji, gdy zmiana w stanie prawnym nieruchomości następuje w drodze orzeczenia sądowego znoszącego współwłasność nieruchomości, nie można mówić o rozporządzeniu nieruchomością przez dłużnika będącego współwłaścicielem, i to nawet wówczas, gdy wyrazi on zgodę na przyznanie całej nieruchomości drugiemu współwłaścicielowi lub gdy sam postawi taki wniosek, a także gdy współwłaściciele, działając w porozumieniu, złożą wspólny i zgodny wniosek zarówno co do zniesienia współwłasności, jak i co do określenia wartości nieruchomości oraz wartości nakładów poczynionych przez każdego z nich na nieruchomości. W każdym takim wypadku zmiana w stanie prawnym nieruchomości następuje z mocy orzeczenia sądowego, a nie z mocy oświadczenia woli złożonego przez współwłaściciela będącego dłużnikiem. Nie jest to zatem rozporządzenie nieruchomością przez dłużnika”.

Z innych założeń wyszedł SN w wyroku z 29.9.2017 r. (sygn. akt V CSK 2/17), stwierdzając, że „rozporządzenie nieruchomością po jej zajęciu w rozumieniu art. 930 § 1 KPC obejmuje również nabycie prawa własności nieruchomości na mocy wyroku zastępującego oświadczenia woli stron o przeniesienie własności nieruchomości, które powinny być złożone w wykonaniu umowy przedwstępnej, zawartej przed wszczęciem egzekucji. Zob. także P. Bronkowski, Skuteczność orzeczeń sądowych przenoszących własność nieruchomości po jej zajęciu, PPE 2012, Nr 3–6, s. 76 i n.”

Jednakże najdalej idący – jak się wydaje – pogląd wyraził SN w uchwale z 30.3.2006 r. (sygn. akt III CZP 16/06), stwierdzając, że „wierzyciel osoby, przeciwko której prowadzona jest egzekucja z nieruchomości, nie może po zbyciu zajętej nieruchomości przyłączyć się do postępowania egzekucyjnego, chyba że zbycie zostało uznane za bezskuteczne”. W uzasadnieniu tej uchwały m.in. wskazał, że „dopuszczając możliwość prowadzenia egzekucji z nieruchomości, która przestała być własnością dłużnika, art. 930 § 1 stanowi wyjątek od reguły wyrażonej w art. 803 KPC, w myśl której zaspokojenie wierzyciela może nastąpić wyłącznie z majątku osobistego dłużnika. Konstytucyjna zasada ochrony własności (art. 21 ust. 1 oraz art. 61 ust. 1 i 3 Konstytucji RP) nakazuje rygoryzm przy kształtowaniu granic sytuacji, w których majątek osoby niebędącej dłużnikiem może być użyty do zaspokojenia cudzego długu. Niewątpliwie stanowisko to – jak trafnie podniesiono w doktrynie – osłabiło nieco funkcję gwarancyjną przepisu art. 930 § 1 (M. Brulińska, Egzekucja z nieruchomości, s. 299)”.

Ochrona wspólnego gospodarstwa

Z uwagi na powyższe może Pan spróbować dokonać zniesienia współwłasności na drodze sądowej. Proszę jednak pamiętać, iż jeżeli zniesienie nastąpi bez spłaty brata, wierzyciel może taką czynność zaskarżyć i wytoczyć skargę pauliańską.

Dlatego najlepszym rozwiązaniem byłoby zniesienie współwłasności ze spłatą brata, który przeznaczy całości na poczet zadłużenia.

Jeśli masz podobny problem prawny, zadaj pytanie naszemu prawnikowi (przygotowujemy też pisma) – link do formularza z indywidualną pomocą prawną »


Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z egzekucją?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
Zadaj pytanie » Szukamy prawnika »