Opublikowane: 19.09.2010

Autor: Łukasz Poczyński

Zobowiązania byłych wspólników spółki jawnej

Czy można wnieść roszczenie w stosunku do byłych wspólników upadłej spółki jawnej na podstawie posiadanego nakazu zapłaty, który nie został zgłoszony do masy upadłościowej i wierzyciel nie skorzystał z możliwości zaspokojenia swoich roszczeń, a obecnie po sześciu latach domaga się pełnego rozliczenia wraz z odsetkami oraz opłatami sądowymi i komorniczymi? Nakaz zapłaty wydano w 2004 r., upadłość spółki nastąpiła w 2005 r. (wykreślenie z KRS).

Zasady odpowiedzialności wspólnika za zobowiązania spółki jawnej uregulowane zostały w Kodeksie spółek handlowych (w skrócie K.s.h.).

Zgodnie z art. 22 § 2 K.s.h. „każdy wspólnik odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką, z uwzględnieniem art. 31 K.s.h.”

Zasady pociągnięcia wspólnika spółki jawnej do odpowiedzialności za zobowiązania spółki określa natomiast art. 31 § 1 K.s.h., zgodnie z którym „wierzyciel spółki może prowadzić egzekucję z majątku wspólnika, w przypadku gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna”.

Odpowiedzialność wspólników jest:

1. Osobista: wspólnicy odpowiadają całym swoim majątkiem osobistym.
2. Nieograniczona: w praktyce oznacza, że w stosunkach zewnętrznych nie można ograniczyć tej odpowiedzialności wspólnika. Dopuszczalne są natomiast wewnętrzne ograniczenia odpowiedzialności wspólników, jednakże nie wpływają one na stosunki z osobami trzecimi.
3. Solidarna: wierzyciel może żądać całości lub części świadczenia od wszystkich wspólników łącznie bądź od kilku z nich lub też od każdego z osobna.
4. Subsydiarna: jako regułę przyjmuje się, że za zobowiązania spółki jawnej powinna odpowiadać przede wszystkim ona sama, natomiast wspólnicy dopiero w razie niemożności wyegzekwowania należności od samej spółki. Odpowiedzialność subsydiarna charakteryzuje się tym, iż wierzyciel spółki może prowadzić egzekucję z majątku wspólnika, dopiero wówczas gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna. Konsekwencją jest to, iż wierzyciel musi podjąć uprzednio próbę zaspokojenia się z majątku spółki, a dopiero jeśli okaże się to niemożliwe – uprawniony jest do skierowania egzekucji do majątku osobistego wspólnika (wspólników). Powyższy przepis nie zakazuje zatem wniesienia pozwu przeciwko wspólnikowi, zanim egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna, jednakże skierowane przeciwko wspólnikowi powództwo będzie mogło zostać zrealizowane dopiero w razie bezskuteczności egzekucji przeciwko spółce. W doktrynie i judykaturze przyjmuje się, że w sytuacji kiedy pozew został wniesiony wyłącznie przeciwko spółce – nie jest konieczne wytaczanie osobnego powództwa przeciwko wspólnikom, bowiem art. 778¹ Kodeksu postępowania cywilnego pozwala na nadanie klauzuli wykonalności przeciwko wspólnikom spółki jawnej, choćby tytuł egzekucyjny był wystawiony wyłącznie przeciwko spółce.

Kwestia odpowiedzialności subsydiarnej wspólników spółki jawnej wymaga rozważenia na płaszczyźnie prawa upadłościowego i naprawczego. Należy zastanowić się, czy ogłoszenie upadłości przez sąd skutkuje również wobec wspólnika tej spółki.

Należy przyjąć, że upadłość spółki jawnej nie wywołuje dla odpowiedzialności wspólników żadnych bezpośrednich skutków rozumianych jako modyfikacja praw przynależnych wierzycielowi względem odpowiedzialnego wspólnika. Innymi słowy, upadłość spółki nie wyłącza możliwości dochodzenia roszczeń od poszczególnych wspólników na zasadach ogólnych. Uznaje się, że na podstawie art. 22 § 2 K.s.h., podobnie jak według przepisów dawnego Kodeksu handlowego, każdy wspólnik za zobowiązania spółki jawnej odpowiada bezterminowo, bez ograniczenia, osobiście i solidarnie z pozostałymi wspólnikami aż do chwili zaspokojenia wierzycieli spółki i odpowiedzialność ta istnieje także wówczas, gdy dłużnik główny (spółka) uległ likwidacji. Nie wyłącza jej subsydiarny i gwarancyjny charakter odpowiedzialności wspólników spółki jawnej (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 03.02.2005 r., sygn. akt I ACa 439/04, oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 18.12.2008 r., sygn. akt I ACa 726/08).

Upadłość spółki nie oznacza więc upadłości jej wspólnika. W tej kwestii wypowiedział się w sposób niepozostawiający wątpliwości Sąd Najwyższy, który orzekł, że „w świetle art. 11 ust. 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze ogłoszenie upadłości spółki jawnej nie uzasadnia uwzględnienia wniosku wspólnika o ogłoszenie jego upadłości, jeżeli wierzyciele spółki nie domagali się zaspokojenia od niego swoich wierzytelności” (uchwała SN z dnia 05.08.2004 r., sygn. akt III CZP 41/04). Sąd Najwyższy wskazał, że upadłość spółki jawnej nie jest tożsama z upadłością wspólnika tej spółki.

Z kolei w postanowieniu z dnia 07.01.2009 r. (sygn. akt II CSK 411/08) Sąd Najwyższy stwierdził, iż „ogłoszenie upadłości spółki osobowej nie pociąga za sobą ogłoszenia upadłości jej wspólników. Niewypłacalność spółki jawnej nie oznacza jednocześnie niewypłacalności jej wspólników dysponujących osobistym majątkiem, który może stanowić dostateczne źródło zaspokojenia zobowiązań spółki. Odrębność podmiotowa spółki i wspólników obejmuje także majątki tych podmiotów. Ogłoszenie upadłości wspólnika spółki jawnej będzie możliwe, gdy zostaną wobec tego wspólnika spełnione przesłanki z art. 5 ust. 3 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze, niezależnie od spełnienia analogicznych przesłanek wobec spółki. Dopiero wówczas wspólnik spółki jawnej, wobec którego zostanie zakończone postępowanie upadłościowe obejmujące likwidację jego majątku, będzie mógł złożyć wniosek o orzeczenie o umorzeniu w całości lub w części niezaspokojonych w postępowaniu upadłościowym jego zobowiązań, które z mocy art. 22 § 2 k.s.h. są także zobowiązaniami spółki jawnej. Brak bezpośredniego wpływu postępowania upadłościowego spółki na odpowiedzialność jej wspólników wyklucza traktowanie upadłości spółki jako automatycznej upadłości samych wspólników”.

Podsumowując powyższe rozważania, należy przyjąć, że pomimo upadłości spółki jawnej wierzyciel tej spółki może prowadzić egzekucję z majątku wspólnika tej spółki.

Bezskuteczność egzekucji stanowi zasadniczą przesłankę odpowiedzialności wspólników za zobowiązania spółki jawnej. Wierzyciel, chcąc więc skierować egzekucję do majątku wspólnika, musi – na ogólnych zasadach – wykazać, że egzekucja z majątku spółki okazała się bezskuteczna.

W doktrynie został wyrażony pogląd, że w przypadku ogłoszenia upadłości spółki obowiązek wykazania bezskuteczności egzekucji w ogóle będzie zbędny, jako że przesłanką wydania przez sąd postanowienia w sprawie będzie stwierdzenie niewypłacalności dłużnika (S. Sołtysiński, A. Szajkowski, A. Szumański, J. Szwaja, Komentarz KSH, tom I, Warszawa 2001, s. 283). Jednak w postanowieniu z dnia 22.09.2009 r. (sygn. akt I ACz 744/09) Sąd Apelacyjny w Białymstoku wyraził pogląd, iż „ogłoszenie upadłości nie jest wystarczające do przyjęcia bezskuteczności egzekucji spółki jawnej, o którym mowa w art. 778.1 k.p.c.”

Mając na uwadze powyższe, w mojej opinii istnieje szansa na dochodzenie należności od wspólników spółki jawnej. Nie stoi temu na przeszkodzie utrata bytu prawnego spółki poprzez wykreślenie jej z rejestru. Zgodnie bowiem z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 04.09.2009 r., sygn. akt III CZP 52/09, „wykreślenie spółki jawnej z rejestru przedsiębiorców nie wyłącza nadania na podstawie art. 778.1 K.p.c. tytułowi egzekucyjnemu wydanemu przeciwko spółce klauzuli wykonalności przeciwko wspólnikowi ponoszącemu odpowiedzialność za zobowiązania wymienione w tytule egzekucyjnym”.

W tym celu należałoby złożyć do sądu wniosek o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko wspólnikom.

Zgodnie z art. 778¹ Kodeksu postępowania cywilnego „tytułowi egzekucyjnemu wydanemu przeciwko spółce jawnej, spółce partnerskiej, spółce komandytowej lub spółce komandytowo-akcyjnej sąd nadaje klauzulę wykonalności przeciwko wspólnikowi ponoszącemu odpowiedzialność bez ograniczenia całym swoim majątkiem za zobowiązania spółki, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, jak również wtedy, gdy jest oczywiste, że egzekucja ta będzie bezskuteczna”.

Z powyższego przepisu wynika, że wierzyciel posiadający tytuł egzekucyjny przeciwko spółce (tytułem takim jest z pewnością nakaz zapłaty) może wnosić o nadanie klauzuli wykonalności i może uzyskać tytuł wykonawczy przeciwko wspólnikom, którzy odpowiadają za zobowiązania spółki, bez prowadzenia przeciwko nim procesu, a wyłącznie po wykazaniu przesłanek wymienionych w art. 778¹ Kodeksu postępowania cywilnego.

W literaturze i orzecznictwie przyjmuje się, że nie jest konieczne uprzednie wszczęcie egzekucji przeciwko spółce, lecz wystarcza wykazanie, że spółka nie ma żadnego majątku, z którego wierzyciel mógłby uzyskać zaspokojenie swojej należności.

W przedmiotowej sprawie do wniosku należałoby niewątpliwe dołączyć postanowienie sądu o ogłoszeniu upadłości spółki oraz o zakończeniu postępowania upadłościowego, a także wykazać, że dochodzona wierzytelność nie została zaspokojona w postępowaniu upadłościowym.

Oceń przydatność tekstu: Ocena przydatności tekstu:

Oceń zrozumienie tekstu: Ocena zrozumienia tekstu:

poleć pytanie znajomemu     wersja do druku