Opublikowane: 17.09.2009

Autor: Karol Jokiel

Wyjawienie majątku

Artykuł objaśnia, jakie kroki należy przedsięwziąć, aby zmusić dłużnika do złożenia przed sądem wykazu swojego majątku.

Każdy wierzyciel, chcąc wyegzekwować swoje należności od dłużnika, który uchyla się od swoich obowiązków, może stanąć przed faktem, że nie posiada żadnej wiedzy o majątku swego dłużnika, z którego mógłby żądać zaspokojenia. A więc nie będzie on umiał wskazać tych dóbr komornikowi, co w prostej linii może prowadzić do umorzenia postępowania egzekucyjnego i braku zaspokojenia wierzyciela, pomimo posiadania prawomocnego wyroku sądowego przeciwko dłużnikowi.

Ustawodawca, aby zapobiec powstawaniu takich sytuacji w praktyce, wprowadził do Kodeksu postępowania cywilnego – ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.) szczególną instytucję prawną: wyjawienia majątku, unormowaną przez przepisy art. 913-920¹ K.p.c.

I tak, jeżeli:

1. zajęty w toku egzekucji majątek dłużnika nie rokuje nadziei zaspokojenia egzekwowanych należności (wystarczy tu porównanie wartości zajętego majątku z egzekwowaną wierzytelnością); lub
2. wierzyciel wykaże (np. poprzez przedłożenie pisma komornika, zawiadamiającego o bezskuteczności egzekucji i wzywającego wierzyciela do wskazania majątku dłużnika nadającego się do egzekucji), że na skutek prowadzonej egzekucji nie uzyskał w pełni zaspokojenia swojej należności; a nawet w sytuacji, gdy
3. wierzyciel jeszcze przed wszczęciem egzekucji uprawdopodobni, że nie uzyska zaspokojenia w pełni swej należności ze znanego mu majątku albo z przypadających dłużnikowi bieżących świadczeń periodycznych za okres sześciu miesięcy;

– może złożyć do sądu wniosek o zobowiązanie dłużnika do dostarczenia wykazu majątku z wymienieniem rzeczy i miejsca, gdzie się znajdują, przypadających mu wierzytelności i innych praw majątkowych oraz do złożenia przyrzeczenia według roty: „Świadomy znaczenia mych słów i odpowiedzialności przed prawem zapewniam, że złożony przeze mnie wykaz majątku jest prawdziwy i zupełny” (art. 913 K.p.c.).

Uprawnionymi do żądania wyjawienia majątku są – oczywiście, oprócz wierzyciela – również sąd pierwszej instancji w sprawach, w których egzekucja może być wszczęta z urzędu (art. 796 § 2 K.p.c.) oraz organ uprawniony do wszczęcia egzekucji (art. 796 § 3 K.p.c.), np. komornik w sprawach o alimenty.

Wniosek o nakazanie dłużnikowi wyjawienia majątku składa się w sądzie właściwości ogólnej dłużnika (miejsca jego zamieszkania, gdy jest osobą fizyczną, lub miejsca jego siedziby, gdy jest osobą prawną). Do wniosku należy dołączyć odpis protokołu zajęcia lub inne dokumenty (w tym pisma komornika) uzasadniające obowiązek wyjawienia majątku. Jeżeli zaś wniosek złożono przed wszczęciem egzekucji – także tytuł wykonawczy (przede wszystkim wyrok sądowy zaopatrzony w klauzulę wykonalności).

Sąd rozpoznaje wniosek po wezwaniu i wysłuchaniu stron, jeżeli się stawią (art. 915 K.p.c.). Uwzględniając ten dokument, sąd wydaje postanowienie, w którym, po pierwsze, nakaże dłużnikowi złożenie wykazu majątku oraz przyrzeczenia, i ponadto jeszcze na tym samym posiedzeniu odbiera od niego wykaz wraz z przyrzeczeniem. Wyjątkowo – w razie zaistnienia szczególnych okoliczności – sąd może wyznaczyć dłużnikowi termin, nie dłuższy niż tydzień, na złożenie wykazu majątku i przyrzeczenia.

Wierzyciel w toku postępowania o wyjawienie majątku dłużnika może zadawać pytania zmierzające do wykrycia przedmiotów, do których mogłaby być skierowana egzekucja.

Zgodnie z treścią przepisu art. 916 K.p.c. sąd upoważniony jest do zastosowania środków przymusu wobec opornego dłużnika, w sytuacji gdy:

1. nie stawi się on w sądzie w celu złożenia wykazu lub przyrzeczenia,
2. stawiwszy się – wykazu nie złoży,
3. odmówi odpowiedzi na zadane pytania,
4. odmówi złożenia przyrzeczenia.

W takich okolicznościach sąd może:

1. skazać dłużnika na grzywnę,
2. nakazać przymusowe doprowadzenie,
3. zastosować areszt nieprzekraczający miesiąca,

– przy czym o powyższych skutkach dłużnik powinien być pouczony już w wezwaniu na posiedzenie sądu.

W razie zastosowania środków przymusu, dłużnik może w każdej chwili złożyć wykaz i przyrzeczenie. W wypadku gdy zastosowano wobec niego areszt, może się domagać stawienia przed sąd w celu złożenia wykazu i przyrzeczenia. W tym ostatnim wypadku sąd, nie wzywając wierzyciela, niezwłocznie przyjmie wykaz i odbierze przyrzeczenie, po czym zwolni dłużnika. W związku z tym warto dodać, że wierzyciel, który nie był obecny przy tych czynnościach, może jednak żądać ponownego wezwania dłużnika, w celu zadania mu pytań zmierzających do wykrycia przedmiotów, do których mogłaby być skierowana egzekucja.

W wypadku osoby, która nie ma zdolności procesowej, wykaz i przyrzeczenie obowiązany jest złożyć jej przedstawiciel ustawowy (art. 919 K.p.c.).

Dłużnik, który złożył przyrzeczenie, lub do którego zastosowano określone wyżej środki przymusu, obowiązany jest do złożenia nowego wykazu i przyrzeczenia na żądanie tego samego lub innego wierzyciela, gdy od złożenia przyrzeczenia lub wyczerpania środków przymusu upłynął okres przynajmniej jednego roku (art. 918 ¹ K.p.c.). Przytoczony przepis eliminuje możliwość wcześniejszego składania ponownego wniosku o wyjawienie majątku, z uwagi na niewielkie prawdopodobieństwo zmiany stanu mienia dłużnika w tak krótkim czasie. Wniosek złożony przed upływem terminu rocznego, o którym mówi przepis art. 918¹ K.p.c., podlegać będzie odrzuceniu przez sąd, bez jego merytorycznego rozpoznania.

Należy zauważyć, bo to może mieć istotny wpływ na skuteczność działań wierzyciela, że zgodnie z przepisem art. 55 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (j.t. Dz. U. Nr 17 z 2001 r., poz. 209 z późn. zm.), dłużnik, który został zobowiązany do wyjawienia majątku, podlega wpisaniu z urzędu (a więc bez osobnego wniosku wierzyciela, jak również bez dodatkowych opłat) do rejestru dłużników niewypłacalnych KRS.

Reasumując, wniosek o wyjawienie majątku dłużnika, choć nie daje wierzycielowi pewności uzyskania cennych informacji co do możliwości i środków zaspokojenia przysługujących mu należności, stanowi jednak godny uwagi, a przy tym niedrogi (opłata sądowa od wniosku wynosi 40 złotych) instrument w walce z dłużnikami uchylającymi się od obowiązku zapłaty.

Oceń przydatność tekstu: Ocena przydatności tekstu:

Oceń zrozumienie tekstu: Ocena zrozumienia tekstu:

poleć artykuł znajomemu     wersja do druku