Opublikowane: 07.07.2010

Autor: Tomasz Krupiński

Wyegzekwowanie należności z weksla

W 2003 r. mój dłużnik, który nie płacił za dostarczony towar (faktury za lata 2000-2003), poprosił o przedłużenie terminu spłaty i jako zabezpieczenie wręczył mi weksel in blanco podpisany przez niego i żonę. W marcu zeszłego roku wypełniłem weksel. Sprawa trafiła do sądu, który uznał (rozpatrując faktury, a nie weksel), że wierzytelności są przedawnione. Czy mogę w inny sposób wyegzekwować należności z weksla?

W pierwszym rzędzie należy wskazać na istotę weksla in blanco. Weksel in blanco to weksel niezupełny w chwili wystawienia, a więc taki, który nie został wypełniony całkowicie bądź też nie posiada niektórych cech wymaganych przez prawo dla ważności weksla. Brakującym elementem weksla niezupełnego bywa niekiedy jedynie suma wekslowa, tak jak ma to miejsce w Pańskiej sprawie. Wekslom in blanco towarzyszy z reguły dodatkowa umowa, zwana porozumieniem bądź deklaracją wekslową. Jest zawierana pomiędzy wystawcą weksla a osobą, której weksel jest wręczany, i określa warunki oraz sposób uzupełnienia weksla.

Deklaracja wekslowa sporządzana jest w interesie wystawcy weksla. W procesie wekslowym może on bronić się zarzutem, że weksel wypełniony został niezgodnie z porozumieniem, jeśli posiadacz weksla nabył go w złej wierze albo przy nabyciu dopuścił się rażącego niedbalstwa. Na gruncie prawa wekslowego wypełnienie weksla niezupełnego w sposób niezgodny z porozumieniem wekslowym nie anuluje odpowiedzialności wystawcy weksla, a jedynie może powodować jej ograniczenie do granic wyznaczonych porozumieniem (w razie skutecznego podniesienia zarzutu z art. 10 Prawa wekslowego). Odnosząc się do tej części przestawionego przez Pana stanu faktycznego, należy zaznaczyć, że brak deklaracji wekslowej w żaden sposób nie wpływa na ważność zobowiązania wekslowego. Tezę tę potwierdza ustawodawca w art. 10 Prawa wekslowego; zgodnie z jego treścią: „jeżeli weksel, niezupełny w chwili wystawienia, uzupełniony został niezgodnie z zawartym porozumieniem, nie można wobec posiadacza zasłaniać się zarzutem, że nie zastosowano się do tego porozumienia, chyba, że posiadacz nabył weksel w złej wierze albo przy nabyciu dopuścił się rażącego niedbalstwa”.

Zobowiązanie wekslowe ma charakter abstrakcyjny. Jest ono oderwane od swej podstawy prawnej (łac. causa). W procesie wekslowym obowiązuje zasada ograniczenia zarzutów przysługujących dłużnikom wekslowym wobec posiadacza weksla, zwana zasadą materialnej surowości zobowiązania wekslowego. Głównym celem tego ograniczenia jest ułatwienie funkcji obiegowej weksla, tak aby ten, kto nabywa weksel, mógł liczyć na to, że zakres odpowiedzialności dłużników wekslowych wynika z treści dokumentu. Zarzuty przysługujące dłużnikom wekslowym są ograniczone lub nawet ulegają wyłączeniu, jeżeli prawa z weksla zostały przeniesione przez indos.

Dochodzić roszczenia wekslowego przed sądem może Pan w trybie postępowania nakazowego, choć nie ma przeszkód do wytoczenia powództwa w zwykłym trybie. Z przedstawionego przez Pana stanu faktycznego wynika, iż skorzystał Pan z drugiej możliwości. Nie wydaje się to jednak celowe, z uwagi na znaczne uproszczenia i szybkość postępowania nakazowego, w którego ramach sąd wydaje orzeczenia bez rozprawy, na posiedzeniu niejawnym, w składzie jednoosobowym. Skutkuje to szybszym uzyskaniem podstawy prawnej do prowadzenia egzekucji, gdyż nie prowadzi się posiedzeń sądowych oraz nie przesłuchuje świadków. Co również istotne, nakaz zapłaty wydany na podstawie weksla staje się natychmiast wykonalny po upływie dwóch tygodni od jego doręczenia pozwanemu.

Podstawę prawną dla dochodzenia roszczeń wekslowych w postępowaniu nakazowym stanowi art. 485 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego (w skrócie K.p.c.).

§ 1. „Sąd wydaje nakaz zapłaty, jeżeli powód dochodzi roszczenia pieniężnego albo świadczenia innych rzeczy zamiennych, a okoliczności uzasadniające dochodzone żądanie są udowodnione dołączonym do pozwu:

1. dokumentem urzędowym,
2. zaakceptowanym przez dłużnika rachunkiem,
3. wezwaniem dłużnika do zapłaty i pisemnym oświadczeniem dłużnika o uznaniu długu,
4. zaakceptowanym przez dłużnika żądaniem zapłaty, zwróconym przez bank i nie zapłaconym z powodu braku środków na rachunku bankowym.

§ 2. Sąd wydaje również nakaz zapłaty przeciwko zobowiązanemu z weksla, czeku, warrantu lub rewersu należycie wypełnionego, których prawdziwość i treść nie nasuwają wątpliwości. W razie przejścia na powoda praw z weksla, z czeku, z warrantu lub z rewersu, do wydania nakazu niezbędne jest przedstawienie dokumentów do uzasadnienia roszczenia, o ile przejście tych praw na powoda nie wynika bezpośrednio z weksla, z czeku, z warrantu lub z rewersu”.

Można żądać wydania nakazu zapłaty na podstawie weksla, którego prawdziwość nie nasuwa wątpliwości, ale tylko wtedy, gdy legitymacja powoda do wystąpienia z takim roszczeniem wynika bezpośrednio z dołączonego do pozwu weksla lub z dokumentów wystawionych w formie określonej w art. 485 K.p.c. (tzw. formalna legitymacja wekslowa). Legitymację taką posiada ten, kto ma weksel i którego prawo wynika z nieprzerwanego szeregu indosów. Legitymację formalną posiadacza weksla w postępowaniu wekslowym (nakazowym) określa w odniesieniu do weksli indosowanych art. 16 Prawa wekslowego, zaś w odniesieniu do weksli pozbawionych indosów i pozostających w rękach remitenta – art. 485 § 2 K.p.c. (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 04.09.1997 r., sygn. akt II CKN 284/97, PB 1998, Nr 2, s. 22). Nieprzedstawienie weksla do zapłaty nie uzasadnia odmowy wydania nakazu zarówno w stosunku do wystawcy, jak i indosantów (zob. postanowienie SN z 22.02.1968 r., sygn. akt I CZ 115/67, OSNC 1968, Nr 11, poz. 194). Natomiast przez „dokumenty potrzebne do uzasadnienia roszczenia”, o których mowa w art. 485 § 2 K.p.c., należy rozumieć tylko dokumenty przewidziane w Prawie wekslowym i związane z treścią weksla, jak np. protest, dowody notyfikacji, rachunek zwrotny, dowód przejścia praw z weksla na powoda, jeśli przejście to nie wynika bezpośrednio z weksla, itp. W żadnym razie nie chodzi w tym przepisie o dokumenty niedotyczące bezpośrednio treści weksla, lecz stosunku zobowiązaniowego, w związku z którym weksel został wydany (zob. wyrok SN z 31.12.1970 r., sygn. akt III PRN 106/70, OSNC 1971, Nr 10, poz. 176).

W postępowaniu nakazowym sąd z urzędu uwzględnia formalną nieważność weksla (wyrok SN z 17.09.2004 r., sygn. akt V CK 60/04, OSNC 2005, Nr 7-8, poz. 144).

Wydanie nakazu zapłaty może nastąpić wyłącznie na podstawie załączonego do pozwu oryginału weksla. Powyższa regulacja jest związana z obowiązkiem zbadania przez sąd, czy prawdziwość i treść weksla nie budzą wątpliwości. Przesłanek tych nie można zbadać na podstawie odpisu (choćby uwierzytelnionego) weksla.

Dokumentami uzasadniającymi roszczenie powoda będą również: protest, dowody notyfikacji, rachunek zwrotny.

Nie ma potrzeby dołączania do pozwu dokumentów niedotyczących bezpośrednio treści weksla, lecz odnoszących się do samego stosunku zobowiązaniowego, w związku z którym weksel został wystawiony. Należy bowiem mieć na uwadze, że weksel jest zobowiązaniem zapłaty sumy wekslowej o charakterze abstrakcyjnym i bezwarunkowym, oderwanym od okoliczności, w których doszło do jego wystawienia. Ponadto sąd, wydając nakaz zapłaty przeciwko osobom zobowiązanym z weksla, nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności roszczenia powoda. Wystarczającymi dokumentami, jakie należy dołączyć do składanego pozwu, są weksel i wezwanie do zapłaty. Nie ma konieczności składania dodatkowych dokumentów, np. faktury na sprzedany towar.

Zakres postępowania nakazowego na podstawie weksla jest ograniczony do roszczeń wynikających bezpośrednio z weksla. Oczywiście nie wyłącza to możliwości dochodzenia w tym powództwie roszczeń ubocznych związanych z samym wekslem, takich, jak: odsetki, koszty procesu, koszty zawiadomienia. Niemniej jednak w sprawach tych roszczeniem głównym może być tylko suma wekslowa.

Sąd rozpoznający zarzuty od nakazu zapłaty wydanego na podstawie weksla może uwzględnić stosunek zobowiązaniowy, w związku z którym weksel został wystawiony, ale nie ma obowiązku działania w tym zakresie z urzędu. Może to mianowicie uczynić wówczas, gdy strona zainteresowana przeniesieniem sporu na taką płaszczyznę podejmie stosowne czynności (zob. wyrok SN z 10.04.2002 r., sygn. akt IV CKN 948/00, niepublikowany).

Wniesienie w terminie zarzutów od wydanego przez sąd nakazu zapłaty powoduje przejście postępowania do zwykłego trybu. Przewodniczący wyznacza rozprawę, a w toku postępowania nie można występować z nowymi roszczeniami zamiast lub obok dotychczasowych. Okoliczności faktyczne, zarzuty i wnioski dowodowe niezgłoszone w pozwie albo w piśmie zawierającym zarzuty od nakazu zapłaty mogą być rozpoznawane jedynie wtedy, gdy strona wykaże, że nie mogła z nich skorzystać wcześniej, lub gdy potrzeba ich powołania wynikła później. Powód może powołać nowe fakty i dowody w terminie tygodnia od dnia doręczenia mu pisma pozwanego zawierającego zarzuty. Na tym etapie sąd, działając na wniosek pozwanego, może wstrzymać wykonanie nakazu.

Po przeprowadzeniu rozprawy sąd wydaje wyrok, w którym nakaz zapłaty w całości lub w części utrzymuje w mocy albo go uchyla i orzeka o żądaniu pozwu, bądź też postanowieniem uchyla nakaz zapłaty i pozew odrzuca lub postępowanie umarza.

Reasumując, należy stwierdzić, że takie cechy postępowania w sprawach dochodzenia roszczeń wynikających z weksli, jak szybkość, uproszczenie procedury, ograniczone możliwości powoływania zarzutów przez dłużników wekslowych sprzyjają obiegowi wekslowemu i zachęcają do korzystania z tej formy obrotu wierzytelnościami.

W Pańskiej sprawie powoływanie faktur było niecelowe, a nawet zbędne. Poprzez fakt ich powołania proces przybrał rolę procesu „zwykłego”, a nie wekslowego, i utracił swój uproszczony, a dla Pana korzystny przebieg. W pozwie nakazowym należało dołączyć jedynie oryginał weksla i wezwanie do zapłaty.

Roszczenia z weksla stanowią samodzielną podstawę dla nowego postępowania. Może Pan wystąpić do sądu z nowym pozwem w postępowaniu nakazowym na podstawie samego weksla. Z przedstawionego przez Pana stanu faktycznego wynika jednak, iż roszczenie uległo przedawnieniu. Sam ten fakt nie stoi na przeszkodzie wniesienia sprawy do sądu. Sąd nie może stwierdzić przedawnienia z urzędu, tylko na zarzut pozwanego. Skutkuje to oddaleniem powództwa.

Na marginesie dodam, że roszczenia posiadacza weksla przeciwko wystawcy weksla ulegają przedawnieniu z upływem roku dnia protestu dokonanego w należytym czasie, w przypadku zaś zastrzeżenia „bez kosztów” – licząc od dnia płatności.

Oceń przydatność tekstu: Ocena przydatności tekstu:

Oceń zrozumienie tekstu: Ocena zrozumienia tekstu:

poleć pytanie znajomemu     wersja do druku