Opublikowane: 17.09.2009

Autor: Karol Jokiel

Wszczęcie postępowania egzekucyjnego

Artykuł omawia procedurę wszczęcia postępowania egzekucyjnego oraz instrumenty prawne, które mogą przyśpieszyć zaspokojenie dochodzonej wierzytelności.

Każdy wierzyciel, który dążył do zaspokojenia swojej należności, przysługującej mu względem konkretnego dłużnika, spotkał się z sytuacją, że chociaż posiadał w ręku tytuł egzekucyjny (przykładowo – korzystny dla siebie wyrok sądowy), wobec braku współdziałania ze strony dłużnika, był zmuszony do wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

Niniejsze opracowanie daje odpowiedź na podstawowe pytanie: w jakim trybie postępowanie egzekucyjne należy wszcząć? Oraz udziela kilku praktycznych wskazówek, w jaki sposób je prowadzić, aby zwiększyć szanse jego pozytywnego zakończenia.

Postępowaniu egzekucyjnemu poświęcony został cały zbiór przepisów Księgi trzeciej Kodeks postępowania cywilnego, czyli ustawy zdnia 17 listopada 1964 r. (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.). Mowa tu o artykułach od 758 do 1088 tejże ustawy.

Zasadniczo wszczęcie egzekucji następuje na pisemny wniosek wierzyciela (lub ustny, o ile jego treść wciągnięto do protokołu) składany – stosownie do właściwości – sądowi (np. przy egzekucji przez zarząd przymusowy przedsiębiorstwa) lub komornikowi (w większości pozostałych przypadków, w tym przy egzekucji z rachunków bankowych, wynagrodzenia za pracę itd.). Jedynie w sprawach, które mogą być wszczęte z urzędu, egzekucja także może być wszczęta z urzędu, czyli na żądanie sądu pierwszej instancji, który sprawę rozpoznawał i skierował do właściwego sądu lub komornika (np. wyroki, którymi zasądzono alimenty).

Wniosek o wszczęcie egzekucji winien odpowiadać wszelkim rygorom przewidzianym przez prawo procesowe, a więc zawierać: oznaczenie organu egzekucyjnego; oznaczenie wierzyciela; oznaczenie dłużnika; oznaczenie pisma procesowego – jako wniosku o wszczęcie egzekucji; osnowę (treść) – obejmującą przynajmniej opisanie treści tytułu wykonawczego; opisanie świadczenia, jakie dłużnik ma spełnić oraz wskazanie sposobu egzekucji (art. 797 K.p.c.), a wreszcie podpis wierzyciela lub jego pełnomocnika i wymienienie załączników.

Jak już wspomnieliśmy, większość postępowań egzekucyjnych jako organ egzekucyjny prowadzić będzie komornik sądowy. Należy więc w tym miejscu wskazać, że wierzyciel ma prawo swobodnego wyboru komornika na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 8 ust. 5 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji), w drodze złożenia odpowiedniego oświadczenia woli, w samej treści wniosku o wszczęcie egzekucji. (Wyjątkiem są sprawy o egzekucję z nieruchomości oraz sprawy, w których przepisy o egzekucji z nieruchomości stosuje się odpowiednio.) Należy liczyć się jednak z tym, że – w przypadku konieczności podjęcia przez komornika działań poza obszarem swojego rewiru – wydatki, obejmujące diety przysługujące osobom zatrudnionym w kancelarii komornika i uczestniczącym w tych czynnościach, koszty przejazdów i noclegów komornika i tych osób oraz koszty transportu specjalistycznego obciążają wierzyciela (art. 8 ust. 10 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji).

Wierzyciel może w jednym wniosku wskazać kilka sposobów egzekucji przeciwko temu samemu dłużnikowi (egzekucja z rachunku bankowego, egzekucja z wynagrodzenia za pracę, egzekucja z nieruchomości i inne). Jeśli jednak wierzyciel lub sąd (zarządzający z urzędu przeprowadzenie egzekucji) albo uprawniony organ żądający przeprowadzenia egzekucji nie może wskazać przedmiotów służących do zaspokojenia wierzyciela, komornik wezwie dłużnika do złożenia wyjaśnień (art. 801 K.p.c.).

Kształtując treść wniosku o wszczęcie egzekucji, warto pamiętać, że organ egzekucyjny, po myśli przepisu art. 761 K.p.c., może zasięgać informacji niezbędnych do prowadzenia egzekucji od: organów administracji publicznej, organów wykonujących zadania z zakresu administracji publicznej, organów podatkowych, organów rentowych, banków, spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych, przedsiębiorstw maklerskich, organów spółdzielni mieszkaniowych, zarządów wspólnot mieszkaniowych oraz innych podmiotów zarządzających mieszkaniami i lokalami użytkowymi, jak również innych instytucji i osób nieuczestniczących w postępowaniu.

Innymi słowy, jeżeli wierzyciel nie potrafi precyzyjnie wskazać składników majątku dłużnika, z których mogłaby zostać przeprowadzona skuteczna egzekucja, może on wnieść, aby organ egzekucyjny, przykładowo, wystąpił do ZUS o udzielenie informacji, czy, i gdzie dłużnik jest zatrudniony, jak również czy, i jakie pobiera świadczenia z ubezpieczenia społecznego (renta, emerytura itd.). Wierzyciel może również domagać się sprawdzenia w Centralnej Ewidencji Pojazdów, czy dłużnik nie jest właścicielem pojazdu mogącego stanowić przedmiot zajęcia. Organ egzekucyjny pobiera z powyższych tytułów niewygórowaną opłatę, tymczasem informacja tego typu, której uzyskanie zależy od aktywności wierzyciela, może znacznie przyśpieszyć postępowanie.

Do wniosku o wszczęcie egzekucji – niezależnie od tego czy złożony on został na piśmie, czy ustnie do protokołu – należy dołączyć oryginalny tytuł wykonawczy.

Tytułem wykonawczym jest tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności (art. 776 K.p.c.). Jest nim więc przede wszystkim:

1. orzeczenie sądu prawomocne lub podlegające natychmiastowemu wykonaniu, jak również ugoda zawarta przed sądem;
2. wyrok sądu polubownego lub ugoda zawarta przed takim sądem;
3. ugoda przed mediatorem,
4. akt notarialny, w którym dłużnik poddał się egzekucji i który obejmuje obowiązek zapłaty sumy pieniężnej lub uiszczenia rzeczy oznaczonych co do gatunku, ilościowo w akcie oznaczonych, albo też obowiązek wydania rzeczy indywidualnie oznaczonej, lokalu, nieruchomości lub statku wpisanego do rejestru, gdy termin zapłaty, uiszczenia lub wydania jest w akcie wskazany (art. 777 K.p.c.).

Poprzez zaś nadanie tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności sąd stwierdza, że tytuł taki nadaje się do wykonania. Aby go uzyskać, wierzyciel musi, jeszcze przed wszczęciem egzekucji, wystąpić do sądu z odpowiednim wnioskiem. Wniosek o nadanie klauzuli należy opłacić tzw. opłatą kancelaryjną – wynosi 6 zł za każdą stronicę dokumentu, któremu nadaje się klauzulę wykonalności. Jeśli więc wniosek o wydanie klauzuli dotyczy wyroku, który ma dwie strony, wówczas opłata kancelaryjna będzie wynosić 12 złotych.

Warto zwrócić uwagę na stosunkowo nowy przepis art. 797¹ K.p.c., zgodnie z którym wierzyciel może zlecić komornikowi – za wynagrodzeniem – poszukiwanie majątku dłużnika. Od takiego zlecenia organ egzekucyjny pobiera opłatę stałą w wysokości 3% przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego. W razie odnalezienia majątku dłużnika, komornik pobiera nadto opłatę stałą w wysokości 5% szacunkowej wartości tego majątku, nie więcej jednak niż 100% przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego. Opłata ta ulega zmniejszeniu o kwotę opłaty wstępnej, pobranej stosownie do zdania poprzedniego.

Przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego lub w jego toku, zwłaszcza w razie przewlekania postępowania przez komornika, wierzyciel, którego roszczenie stwierdzone jest tytułem wykonawczym lub tytułem egzekucyjnym, może zażądać, aby organ egzekucyjny, który prowadzi egzekucję, lub który jest właściwy do jej prowadzenia, udzielił mu informacji, czy przeciwko dłużnikowi prowadzone jest przez ten organ postępowanie egzekucyjne, a jeżeli tak, powiadomił go o stosowanych sposobach egzekucji oraz o wysokości egzekwowanych roszczeń, a także o aktualnym stanie sprawy (art. 760¹ K.p.c.).

Często stosowanym środkiem, mającym na celu przyśpieszenie postępowania egzekucyjnego, a także zdyscyplinowanie komorników, jest skarga na ich czynności. Zgodnie z art. 767 K.p.c. na każdą czynność komornika przysługuje skarga do sądu rejonowego, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Dotyczy to także zaniechania przez komornika dokonania czynności. Do rozpoznania skargi na czynności komornika właściwy jest sąd, przy którym działa komornik. Jeżeli do prowadzenia egzekucji został wybrany komornik poza właściwością ogólną, skargę rozpoznaje sąd, który byłby właściwy według ogólnych zasad.

Warto wreszcie wskazać, że, niezależnie od skargi na czynności komornika, ustawa z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki – dopuszcza możliwość wniesienia przez stronę (np. wierzyciela) skargi o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy (również w postępowaniu egzekucyjnym), nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie w tej sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia tych okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania). Uwzględniając skargę, sąd może, na żądanie skarżącego, przyznać od Skarbu Państwa, a w przypadku skargi na przewlekłość postępowania prowadzonego przez komornika – od komornika, odpowiednią sumę pieniężną w wysokości nieprzekraczającej 10 000 złotych (art. 12 § 4).

Oceń przydatność tekstu: Ocena przydatności tekstu:

Oceń zrozumienie tekstu: Ocena zrozumienia tekstu:

poleć artykuł znajomemu     wersja do druku