Opublikowane: 22.10.2010

Autor: Jakub Bonowicz

Windykacja należności z umowy o roboty budowlane

Artykuł omawia praktyczne zagadnienia dochodzenia przez wykonawcę zapłaty za wykonanie robót budowlanych.

Zgodnie z art. 647 K.c. umowa o roboty budowlane jest to umowa, przez którą jedna ze stron (wykonawca) zobowiązuje się do oddania przewidzianego w umowie obiektu wykonanego zgodnie z projektem i zasadami wiedzy technicznej, a druga strona (inwestor) zobowiązuje się do dokonania wymaganych przez właściwe przepisy czynności związanych z przygotowaniem robót, w szczególności do przekazania terenu budowy i dostarczenia projektu, oraz odebrania obiektu i zapłaty umówionego wynagrodzenia.

Świadczenie wykonawcy polega na oddaniu przewidzianego w umowie obiektu budowlanego wykonanego zgodnie z projektem i zasadami wiedzy technicznej. Ponadto przepisy o umowie o roboty budowlane stosuje się odpowiednio do umowy o wykonanie remontu budynku lub budowli (art. 658 K.c.). Natomiast świadczenie inwestora polega na zapłacie wykonawcy wynagrodzenia.

Wykonanie inwestycji może odbywać się albo przez wykonawcę samodzielnie albo (znacznie częściej) wykonawca (zwany wtedy generalnym wykonawcą) zawiera umowy z podwykonawcami (art. 647¹ § 2 i 3 K.c). Umowa o roboty budowlane powinna być stwierdzona pismem (art. 648 § 1 K.c.), natomiast umowa o podwykonawstwo winna być zawarta w formie pisemnej pod rygorem nieważności (art. 647¹ § 4 K.c.; zob. też wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 15.12.2009 r. I P 105/08).

Wynagrodzenie wykonawcy i podwykonawcy

Za zapłatę wynagrodzenia dla wykonawcy odpowiada inwestor, natomiast dla podwykonawcy – solidarnie generalny wykonawca i inwestor (art. 647¹ § 5 K.c.). Oznacza to, iż podwykonawca, chcąc dokonać windykacji swojej należności, może dochodzić zapłaty zarówno od generalnego wykonawcy jak i inwestora, co może mieć znaczenie w sytuacji np. gdy jeden z podmiotów jest niewypłacalny (a takie sytuacje mają miejsce).

Kolejna sprawa to wysokość wynagrodzenia i termin jego zapłaty. Otóż wynagrodzenie może być ryczałtowe lub kosztorysowe na podstawie planowanych prac i przewidywanych kosztów. Z definicji umowy o roboty budowlane („umówionego wynagrodzenia” – art. 647 K.c.) wynika, iż w umowie tej należy bezwzględnie określić wysokość wynagrodzenia.

Zasadą jest, iż można dochodzić wynagrodzenia za obiekt prawidłowo wykonany. Wyjątki dotyczą sytuacji, gdy obiekt nie został wykonany z przyczyn dotyczących inwestora, czyli wykonawca gotów był wykonać obiekt i doznał przeszkody z przyczyn dotyczących inwestora, tj. gdy ten odstąpił od umowy (może to zrobić w każdym czasie, gdy obiekt nie został wykonany; art. 644 K.c. w zw. z art. 656 § 1 K.c.), jak i gdy na żądanie wykonawcy nie dał gwarancji zapłaty do wysokości ewentualnych roszczeń, mimo wyznaczenia mu dodatkowego terminu (o czym niżej). Inwestor może jednak odliczyć to, co wykonawca zaoszczędził z powodu niewykonania obiektu.

Ponadto zwykle przy dużych obiektach roboty są wykonywane etapami (sukcesywnie). W takim wypadku na żądanie wykonawcy, jeśli roboty są wykonane częściowo – w miarę ich ukończenia wykonawca jest zobowiązany do przyjmowania wykonanych robót częściowo, w miarę ich ukończenia i zapłaty odpowiedniej części wynagrodzenia, chyba że umowa stanowi inaczej. „Odpowiednia część” wynagrodzenia za poszczególne etapy powinna być ustalona w kosztorysie. Jeśli więc już w trakcie realizacji inwestycji inwestor nie płaci wynagrodzenia za poszczególne etapy, to – o ile brak jest zapisu przeciwnego w umowie – otwiera się przed wykonawcą możliwość windykacji należności z tytułu wykonanych robót.

Gwarancja zapłaty za roboty budowlane

Szesnastego kwietnia 2010 r. weszła w życie nowelizacja Kodeksu cywilnego, która uchyliła ustawę o gwarancji zapłaty za roboty budowlane i odpowiednie postanowienia wprowadziła do kodeksu. Zgodnie z art. 649³ § 1 wykonawca (generalny wykonawca) robót budowlanych może w każdym czasie żądać od inwestora gwarancji zapłaty do wysokości ewentualnego roszczenia z tytułu wynagrodzenia wynikającego z umowy oraz robót dodatkowych lub koniecznych do wykonania umowy, zaakceptowanych na piśmie przez inwestora. Udzielenie gwarancji zapłaty nie stoi na przeszkodzie żądaniu gwarancji zapłaty do łącznej wysokości określonej w § 1. Prawa wykonawcy do żądania od inwestora gwarancji nie można wyłączyć lub ograniczyć przez czynność prawną (art. 649² § 1), a odstąpienie inwestora od umowy spowodowane żądaniem wykonawcy przedstawienia gwarancji zapłaty jest bezskuteczne (art. 649² § 2). Gwarancji inwestor udziela wykonawcy w celu zabezpieczenia terminowej zapłaty umówionego wynagrodzenia za wykonanie robót budowlanych. Gwarancją zapłaty jest gwarancja bankowa lub ubezpieczeniowa, a także akredytywa bankowa lub poręczenie banku udzielone na zlecenie inwestora (art. 649¹ § 1 i 2 K.c.). Jeżeli wykonawca nie uzyska żądanej gwarancji zapłaty w wyznaczonym przez siebie terminie, nie krótszym niż 45 dni, uprawniony jest do odstąpienia od umowy z winy inwestora, a brak gwarancji zapłaty stanowi przeszkodę w wykonania robót budowlanych z przyczyn dotyczących inwestora (art. 649⁴ § 1 i 2 K.c.).

Na tych samych zasadach gwarancji zapłaty może żądać podwykonawca robót od generalnego wykonawcy (wykonawcy) – art. 649⁵ K.c.

Instrument ten jest bardzo przydatnym narzędziem zabezpieczenia wierzytelności i ułatwia ich skuteczną windykację.

Jakie dokumenty są potrzebne w celu skutecznej windykacji wierzytelności o zapłatę wynagrodzenia?

Wykonawca, który dochodzi zapłaty wynagrodzenia od inwestora, powinien przedstawić między innymi:

1. umowę o roboty budowlane wraz z ewentualnymi załącznikami (dokumentacja wymagana przez właściwe przepisy – art. 648 § 2 K.c.; kosztorys, spis robót);
2. protokół odbioru całości lub części robót, należy koniecznie zadbać o to, by protokół był podpisany przez obie strony (inwestora lub wykonawcę) i by w imieniu stron podpisały się osoby, które są do tego uprawnione i umocowane;
3. fakturę VAT wystawioną przez wykonawcę inwestorowi; najlepiej już w umowie zawrzeć zapis, iż inwestor upoważnia wykonawcę do wystawiania faktur VAT bez podpisu, takie faktury mają wtedy nieco silniejszą moc dowodową.

Przedawnienie

Jeśli rozważasz windykację należności o zapłatę wynagrodzenia, pamiętaj o przedawnieniu. Roszczenia z umowy o roboty budowlane przedawniają się na zasadach ogólnych, tj. z upływem lat trzech od dnia, w którym stały się wymagalne, tj. terminu zapłaty (art. 118 K.c.; uchwała siedmiu sędziów SN z 11.01.2002 r. III CZP 63/01), jako że praktycznie zawsze wykonawcą jest przedsiębiorca. Nie ma tutaj zastosowania przepis art. 646 K.c. ustanawiający dla roszczeń z umowy o dzieło 2-letni termin przedawnienia od dnia oddania dzieła. W związku z tym bardzo często uwzględnienie roszczenia powoda zależy od kwalifikacji prawnej umowy – przy umowie o roboty budowlane termin przedawnienia jest dłuższy niż w umowie o dzieło.

Jeśli jesteś zainteresowany windykacją wierzytelności o zapłatę wynagrodzenia za roboty budowlane, zgłoś się do nas.

Oceń przydatność tekstu: Ocena przydatności tekstu:

Oceń zrozumienie tekstu: Ocena zrozumienia tekstu:

poleć artykuł znajomemu     wersja do druku