Opublikowane: 27.10.2010

Autor: Jakub Bonowicz

Windykacja należności z umowy międzynarodowego drogowego przewozu towarów (CMR) – część 1

Artykuł omawia niektóre praktyczne aspekty dotyczące windykacji z tytułu umowy o międzynarodowy przewóz towarów (tzw. CMR).

Zagadnienie to regulowane jest przez Konwencję o Międzynarodowym Przewozie Drogowym Towarów (CMR) sporządzoną w Genewie 19.05.1956 r., Dz. U. z 14.09.1962 r.

Kiedy stosujemy CMR?

Konwencji podlegają wszelkie umowy o międzynarodowy, zarobkowy przejazd drogowy towarów pojazdami (art. 1 ust. 1). Przewóz musi być więc:

1. zarobkowy;
2. drogowy (w przypadku przewozów kombinowanych – zob. niż.);
3. jego przedmiotem muszą być towary;
4. musi być dokonywany za pomocą pojazdu – jest to samochód, pojazd członowy, przyczepa, naczepa, zgodnie z art. 4 Konwencji o ruchu drogowym z 19.09.1949 r. (art. 1 ust. 3);
5. międzynarodowy – miejsce przyjęcia przesyłki do przewozu i miejsce przewidziane dla jej dostawy, stosownie do oznaczenia w umowie, znajdują się w dwóch różnych krajach (np. miejsce przyjęcia przesyłki znajduje się w Polsce, a miejsce dostawy w Czechach), a przynajmniej jeden z tych krajów jest stroną Konwencji CMR.

Natomiast dla stosowania CMR nie ma znaczenia miejsce zamieszkania i przynależność państwowa stron umowy przewozu. Nawet jeśli zleceniodawca i przewoźnik mają miejsce zamieszkania (siedzibę) w tym samym państwie, to i tak przewóz kwalifikowany będzie jako międzynarodowy, jeśli spełniony jest warunek z pkt e. Nie ma też znaczenia, czy przewóz ma charakter prywatny czy publiczny (np. wykonywany przez państwa lub rządowe instytucje albo organizacje); art. 1 ust. 2.

Z zakresu stosowania CMR wyłączone są jedynie (art. 1 ust. 4):

1. przewóz wykonywany na podstawie międzynarodowych konwencji pocztowych – podlega on właściwym konwencjom pocztowym;
2. przewóz zwłok;
3. przewóz rzeczy przesiedlenia.

Zasady CMR

1. Konwencja ma charakter uniwersalny. Oznacza to, iż we wszystkich państwach – Stronach stosujemy jej przepisy (poza pewnymi wyjątkami, np. przewóz przygraniczny). Bardzo ułatwia to windykację należności, jeśli np. firma polska dochodzi należności z tytułu przewoźnego od firmy hiszpańskiej, a przewóz był dokonywany z Hiszpanii do Francji, to nie musimy szukać przepisów prawa hiszpańskiego czy francuskiego, stosujemy bowiem CMR.
2. Konwencja obejmuje wszystkie procesy przewozu. Natomiast jeśli pojazd zawierający towar przewożony jest na części drogi morzem, koleją śródlądową, drogą zwykłą lub powietrzem, bez przeładunku, to (art. 2 ust. 2 – tzw. przewóz kombinowany) CMR stosuje się co do zasady do całości przewozu. Wyjątki dotyczą sytuacji, gdy:
   1. zaginięcie lub opóźnienie dostawy towaru zdarzyło się w czasie przewozu innym rodzajem transportu niż drogowy;
   2. nie zostało ono spowodowane działaniem lub zaniechaniem ze strony przewoźnika drogowego;
   3. wynika ono z faktu, który mógł zdarzyć się tylko w trakcie i na skutek przewozu innego niż drogowy.
      
      Nie ma natomiast znaczenia fakt, iż przewoźnik drogowy jest jednocześnie przewoźnikiem innym niż drogowy, wówczas przyjmuje się fikcję, że te dwie funkcje są wykonywane przez dwie różne osoby.

Przed jakim sądem możesz dochodzić roszczeń?

Może to być sąd powszechny lub trybunał arbitrażowy, jeśli umowa przewozu zawiera taką klauzulę, jeśli przewiduje ona, iż trybunał arbitrażowy będzie stosował CMR (art. 33). Jeśli będzie to natomiast sąd powszechny, to ustalenie właściwości miejscowej następuje wyłącznie na podstawie CMR. Będzie to:

1. sąd właściwy według właściwości umownej;
2. sąd stałego miejsca zamieszkania siedziby głównej, filii agencji pozwanego, za której pośrednictwem zawarto umowę o przewóz;
3. sąd miejsca przejęcia towaru do przewozu;
4. sąd miejsca dostawy towaru.

CMR zawiera także przepisy proceduralne, odnoszące się do wykonalności wyroków. Otóż jeśli sprawa toczy się przed sądem właściwym albo już w takim sporze został ogłoszony wyrok przez taki sąd – nie można wszcząć nowej sprawy z tej samej przyczyny między tymi samymi stronami (art. 31 ust. 2), chyba że orzeczenie sądu, przed którym pierwsza sprawa została wszczęta, byłoby niewykonalne w kraju, gdzie wszczęto nową sprawę. Jeśli w takim sporze wyrok został wydany przez sąd jednego umawiającego się kraju, staje się on wykonalny w każdym z innych umawiających się krajów, natychmiast po dopełnieniu formalności wymaganych w zainteresowanym kraju (art. 31 ust. 3), oczywiście na terenie Unii Europejskiej, i tak obowiązują przepisy dotyczące uznawania i wykonalności orzeczeń w sprawach cywilnych oraz przepisy o europejskim tytule egzekucyjnym, więc przepisy te przydadzą się w przypadku sporu przed sądem z kraju innego niż państwo UE.

Ważnym przepisem jest także zakaz kaucji aktorycznej – nie można żądać od obywateli umawiających się krajów, którzy posiadają miejsce zamieszkania lub przedsiębiorstwo w jednym z tych krajów zabezpieczenia kosztów przewodu sądowego, które wynikają z przewozów podlegających Konwencji (art. 31 ust. 5).

Przykład: przewoźnik ma siedzibę w Polsce, zleceniodawca przewozu ma siedzibę w Czechach. Załadunek nastąpił na Węgrzech, przewóz dokonywany był przez Węgry, Słowację do Polski, a dostawa nastąpiła w Tarnowskich Górach. Strony nie zastrzegły właściwości sądu. Dla polskiego przewoźnika najkorzystniej jest wytoczyć pozew przed sąd w Tarnowskich Górach.

Oceń przydatność tekstu: Ocena przydatności tekstu:

Oceń zrozumienie tekstu: Ocena zrozumienia tekstu:

poleć artykuł znajomemu     wersja do druku