Opublikowane: 16.08.2010

Autor: Jakub Bonowicz

Windykacja należności z faktury

Wielu przedsiębiorców zmaga się z problemem niezapłaconych przez swoich kontrahentów faktur. Artykuł omawia, w jaki sposób dochodzić takich należności na drodze sądowej.

Do jakiego sądu złożyć pozew?

Oczywiście najwygodniejsze dla przedsiębiorcy jest, gdy złoży pozew do sądu najbliższego jemu miejscu zamieszkania lub siedziby. Zasadą jest to, iż pozew wnosi się do sądu ogólnie właściwego dla miejsca zamieszkania lub siedziby pozwanego (art. 27 § 1 i 30 K.p.c.). W takiej sytuacji windykacja może nastręczać niemały kłopot, jeśli nasz kontrahent ma firmę np. w Szczecinie, a prowadzimy działalność w Warszawie. Jednakże zgodnie z art. 34 K.p.c.: „powództwo o ustalenie istnienia umowy, o jej wykonanie, rozwiązanie lub unieważnienie, jak też o odszkodowanie z powodu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy wytoczyć można przed sąd miejsca jej wykonania. W razie wątpliwości miejsce wykonania umowy powinno być stwierdzone dokumentem”.

Wystawienie faktury następuje w realizacji umowy (sprzedaży, dostawy, świadczenia usług). Zgodnie z art. 454 § 1 Kodeksu cywilnego świadczenie pieniężne powinno być spełnione w miejscu zamieszkania lub siedzibie wierzyciela w chwili spełnienia świadczenia. Zatem jeśli wierzyciel chce dokonać windykacji należności z faktury, mamy do czynienia ze świadczeniem pieniężnym, a miejscem wykonania tej części umowy (w tym wypadku zapłaty) jest miejsce zamieszkania (siedziba) wierzyciela. Oznacza to, że windykując należność z faktury możesz wytoczyć pozew przed sąd właściwy dla Twojego miejsca zamieszkania lub siedziby. Oczywiście powód musi w pozwie przytoczyć okoliczności uzasadniające właściwość sądu (art. 187 § 1 pkt 2 K.p.c.).

Czy muszę wcześniej wzywać dłużnika do zapłaty?

Co do zasady tak. Jeśli bowiem dochodzisz zapłaty od innego przedsiębiorcy, to sprawa rozpoznawana jest według przepisów o postępowaniu gospodarczym (art. 479¹ in. K.p.c.). Zgodnie zaś z art. 479¹² § 2 K.p.c. powód powinien dołączyć do pozwu odpis reklamacji lub wezwania do dobrowolnego spełnienia żądania wraz z dowodem doręczenia albo wysłania go pozwanemu przesyłką poleconą oraz odpisy pism świadczących o próbie wyjaśnienia spornych kwestii w drodze rokowań. W razie niezłożenia odpisu wezwania wraz z dowodem doręczenia albo wysłania go pozwanemu przesyłką poleconą, sąd powinien wezwać do jego złożenia pod rygorem zwrotu pozwu (art. 479¹² § 3 w zw. z art. 130 K.p.c.). Ponadto, niezależnie od wyniku sprawy, sąd może obciążyć kosztami procesu w całości lub części powoda, który przez zaniechanie wyżej wymienionych czynności przyczynił się do zbędnego wytoczenia sprawy lub wadliwego określenia jej zakresu (art. 479¹² § 4 K.p.c.).

Jak złożyć pozew?

Jeśli wysokość dochodzonej należności (bez odsetek i kosztów) nie przekracza (co do zasady) dziesięciu tysięcy złotych, sprawa będzie rozpoznana w trybie uproszczonym, co w praktyce oznacza, iż należy wnieść swój pozew na urzędowym formularzu (art. 505² K.p.c.). To samo dotyczy pisma zawierającego wnioski dowodowe (tzw. formularz WD). W innym wypadku wnosimy zwykły pozew. Wypełnienie urzędowego formularza nastręcza niemałych trudności i powinien to zrobić prawnik.

Co muszę zawrzeć w pozwie?

W postępowaniu uproszczonym jak i gospodarczym obowiązują bardzo surowe reguły dotyczące powoływania dowodów i okoliczności. Zgodnie z art. 505⁵ § 1 K.p.c. (postępowanie uproszczone) okoliczności faktyczne, zarzuty i wnioski dowodowe niezgłoszone w pozwie mogą być rozpoznawane tylko wtedy, gdy strona wykaże, że nie mogła ich powołać wcześniej lub gdy potrzeba ich powołania wynikła później. W postępowaniu gospodarczym zgodnie z art. 479¹² § 1 K.p.c. w pozwie powód jest obowiązany podać wszystkie twierdzenia oraz dowody na ich poparcie pod rygorem utraty prawa powoływania ich w toku postępowania, chyba że wykaże, że ich powołanie w pozwie nie było możliwe albo że potrzeba powołania wynikła później. Oznacza to, iż najbezpieczniej jest przedstawić wszystkie okoliczności jak i wnioski dowodowe w pozwie (od razu wskazać, iż wnosimy o przesłuchanie danego świadka na takie i takie okoliczności, o dopuszczenie dowodu z opinii rzeczoznawcy, o przesłuchanie stron). Stosowanie tych przepisów przez sądy wygląda różnie – podejście może być mniej lub bardziej rygorystyczne, niemniej zawsze trzeba brać pod uwagę najgorszą ewentualność. Dlatego również tutaj najlepiej będzie, jeśli zlecisz windykację prawnikowi. Wielu przedsiębiorców przegrywa sprawy, które bez trudu można wygrać, właśnie przez to, iż z niedbalstwa lub braku wiedzy zapomną np. zgłosić wniosek dowodowy.

Co zrobi sąd, gdy złożę pozew?

Co do zasady przy dochodzeniu należności z faktur, jeśli roszczenie jest uzasadnione, sąd wydaje nakaz zapłaty. Może go wydać albo w postępowaniu upominawczym albo nakazowym. Ta druga ewentualność jest znacznie korzystniejsza dla wierzyciela, gdyż taki nakaz stanowi tytuł zabezpieczenia (art. 492 § 1 K.p.c.) bez nadawania mu klauzuli wykonalności. Od razu zatem komornik może ściągnąć od dłużnika i złożyć do depozytu sądowego kwotę zasądzoną nakazem lub mniejszą wraz z odsetkami. Po zakończeniu postępowania kwota z depozytu zostanie wypłacona wierzycielowi, chyba że okaże się, iż bezpodstawnie żądał pieniędzy i przegrał. Zabezpieczenie może obejmować także inne składniki majątku dłużnika. Zatem uzyskanie nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym znacznie ułatwia windykację wierzytelności.

Czy dłużnik może zaskarżyć nakaz?

Tak. Nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym dłużnik zaskarża wnosząc sprzeciw, natomiast w postępowaniu nakazowym – zarzuty, w terminie 14 dni od doręczenia nakazu. Jeśli sprzeciw (zarzuty) zostaną wniesione skutecznie, to wówczas wyznaczana jest rozprawa i toczy się zwykłe postępowanie w tym samym sądzie, który wydał nakaz (wyjątkiem jest jednak postępowanie elektroniczne).

Kiedy mogę uzyskać nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym i zabezpieczyć windykowaną wierzytelność?

Zgodnie z art. 485 § 1 K.p.c. Sąd wydaje nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym, jeżeli powód dochodzi roszczenia pieniężnego albo świadczenia innych rzeczy zamiennych, a okoliczności uzasadniające dochodzone żądanie są udowodnione dołączonym do pozwu zaakceptowanym przez dłużnika rachunkiem – dokument taki stanowi również faktura VAT. Nie ma wątpliwości, jeśli jest przez dłużnika podpisana. Natomiast jeśli jest niepodpisana, to będzie stanowić podstawę do wydania nakazu w postępowaniu nakazowym, jeśli wcześniej dłużnik upoważnił wierzyciela do wystawiania faktur bez podpisu. Stanowisko takie wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z 23.02.2006 r. II CSK 131/05.

Ponadto ważny jest także art. 485 § 2a: „Sąd wydaje nakaz zapłaty na podstawie dołączonej do pozwu umowy, dowodu spełnienia wzajemnego świadczenia niepieniężnego oraz dowodu doręczenia dłużnikowi faktury lub rachunku, jeżeli powód dochodzi należności zapłaty świadczenia pieniężnego lub odsetek w transakcjach handlowych określonych w ustawie z 12.06.2003 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych (Dz. U. z 2003 r. Nr 139, poz. 1323)”. Transakcją handlową jest umowa, której przedmiotem jest odpłatne dostarczanie towaru lub odpłatne świadczenie usług, jeżeli strony tej umowy zawierają ją w związku z wykonywaną przez siebie działalnością gospodarczą lub zawodową. Jeśli więc powód dostarczył np. towar i dochodzi zapłaty za niego, to może – jeśli chce skorzystać z możliwości wymienionej w § 2a – dostarczyć umowę o dostawę towaru, dowód dostarczenia oraz dowód doręczenia dłużnikowi faktury lub rachunku (w tym wypadku nie musi być ona podpisana przez dłużnika!).

Czy muszę załączać faktury lub inne dokumenty w oryginałach?

Co do zasady wyżej wymienione dokumenty muszą być załączone do pozwu w oryginale. Jednakże wyjątkowo możliwe jest dołączenie ich odpisów (kopii), jeśli ich zgodność z oryginałem jest poświadczona przez notariusza albo występujących w tej sprawie adwokata, radcę prawnego, rzecznika patentowego lub radcę Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa (art. 485 § 4 K.p.c.). Jeśli nie zostaną załączone oryginały, to sąd może nie wydać nakazu zapłaty w ogóle, albo wydać go w postępowaniu upominawczym (taki nakaz nie będzie stanowił tytułu zabezpieczenia).

Jak widać, windykacja nawet niewielkiej należności z faktury pełna jest pułapek i dlatego warto zwrócić się o pomoc do profesjonalnej firmy windykacyjnej.

Oceń przydatność tekstu: Ocena przydatności tekstu:

Oceń zrozumienie tekstu: Ocena zrozumienia tekstu:

poleć artykuł znajomemu     wersja do druku