Opublikowane: 26.02.2010

Autor: Łukasz Obrał

Rozdzielność majątkowa na żądanie wierzyciela

W artykule przedstawiono środki prawne przysługujące wierzycielowi małżonka, który zaciągnął zobowiązanie bez zgody drugiego z małżonków, w zakresie ustanowienia rozdzielności majątkowej małżeńskiej.

Stosownie do art. 41 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jeżeli małżonek zaciągnął zobowiązanie za zgodą drugiego małżonka, wierzyciel może żądać zaspokojenia także z majątku wspólnego małżonków.

Jeżeli jednak jeden z małżonków zaciągnął zobowiązanie, a drugi małżonek nie wyraził na to zgody, wierzyciel nie ma możliwości egzekucji swoich roszczeń z majątku wspólnego małżonków.

Stosownie bowiem do art. 41 § 2 K.r.o., jeżeli małżonek zaciągnął zobowiązanie bez zgody drugiego małżonka albo zobowiązanie jednego z małżonków nie wynika z czynności prawnej, wierzyciel może żądać zaspokojenia z majątku osobistego dłużnika, z wynagrodzenia za pracę lub z dochodów uzyskanych przez dłużnika z innej działalności zarobkowej, jak również z korzyści uzyskanych z jego praw autorskich i pokrewnych, a jeżeli wierzytelność powstała w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa, także z przedmiotów majątkowych wchodzących w skład przedsiębiorstwa.

Jeżeli wierzytelność powstała przed powstaniem wspólności lub dotyczy majątku osobistego jednego z małżonków, wierzyciel może żądać zaspokojenia z majątku osobistego dłużnika, z wynagrodzenia za pracę lub z dochodów uzyskanych przez dłużnika z innej działalności zarobkowej, jak również z korzyści uzyskanych z jego praw autorskich i pokrewnych (art. 41 § 3 K.r.o.).

Jeśli małżonek, który zaciągnął zobowiązanie, nie posiada majątku osobistego lub majątek ten jest niewielki, nie uzyskuje również dochodów z działalności zarobkowej, wierzyciel znajduje się w sytuacji, w której nie ma praktycznie możliwości wyegzekwowania swojego roszczenia.

Nawet w sytuacji, w której małżonkowie posiadają znaczny majątek wspólny, wierzyciel małżonka, który zaciągnął zobowiązanie bez zgody drugiego, nie może żądać zaspokojenia z tego majątku.

Wierzyciel małżonka nie może też w czasie trwania wspólności ustawowej żądać zaspokojenia z udziału, który w razie ustania wspólności przypadnie temu małżonkowi w majątku wspólnym lub w poszczególnych przedmiotach należących do tego majątku.

Dopiero kiedy wspólność małżeńska majątkowa ustanie i nastąpi podział majątku wspólnego, wierzyciel będzie mógł żądać zaspokojenia swoich roszczeń z majątku małżonka-dłużnika, w skład którego wejdą przedmioty i prawa uzyskane przez niego w wyniku podziału majątku wspólnego małżeńskiego.

Kodeks rodzinny i opiekuńczy umożliwia wierzycielowi jednego z małżonków, jeśli ten zaciągnął zobowiązanie bez zgody drugiego, wszczęcie postępowania o podział majątku wspólnego.

Zgodnie z art. 52 § 1a K.r.o., ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej może żądać wierzyciel jednego z małżonków, jeżeli uprawdopodobni, że zaspokojenie wierzytelności stwierdzonej tytułem wykonawczym wymaga dokonania podziału majątku wspólnego małżonków.

Aby wierzyciel mógł wystąpić do sądu z wnioskiem o ustanowienie rozdzielności majątkowej, musi być w posiadaniu tytułu wykonawczego wydanego przeciwko małżonkowi, a także powinien on uprawdopodobnić, że zaspokojenie wierzytelności wymaga podziału majątku wspólnego małżonków.

Warto zwrócić uwagę, iż ustawodawca posługuje się terminem „uprawdopodobnienie”, a nie „udowodnienie”. Termin „uprawdopodobnienie” nie jest definiowany przez przepisy prawa. Sąd Najwyższy w orzeczeniach z dnia 19 czerwca 1951 r. (sygn. akt. C 398/51; OSN 1951, nr 3, poz. 89), z dnia 9 września 1961 r. (4 CZ 54/61; OSPiKA 1962, nr 11, poz. 289) i z dnia 13 lipca 1966 r. (II CZ 74/66; OSPiKA 1967, nr 3, poz. 68) stwierdził, że sąd może uznać jakieś twierdzenie za uprawdopodobnione tylko wtedy, gdy nabierze przekonania, iż prawdopodobnie tak właśnie było lub jest.

Wierzyciel w celu uprawdopodobnienia, że zaspokojenie wierzytelności wymaga podziału majątku wspólnego małżonków, może posługiwać się środkami właściwymi dla zwykłego postępowania dowodowego, np. dokumentami, zeznaniami świadków lub opiniami biegłych, ale też środkami nieuznawanymi przez przepisy prawa za dowody, np. pisemne oświadczenia osób trzecich.

To, że wierzyciel nie musi udowodnić, a tylko uprawdopodobnić, że zaspokojenie wierzytelności wymaga podziału majątku wspólnego, powoduje, że dostęp wierzyciela do żądania ustanowienia rozdzielności majątkowej małżonków jest w znacznym stopniu ułatwiony. W sytuacji, w której małżonek-dłużnik nie posiada majątku osobistego lub dochodu z pracy zarobkowej, wierzyciel nie powinien mieć problemów z uprawdopodobnieniem, że nie jest w stanie zaspokoić wierzytelności z tego majątku i w związku z tym konieczne jest przeprowadzenie podziału majątku wspólnego.

Sprawy o ustanowienie rozdzielności majątkowej sąd rozpoznaje w procesie, stosując przepisy o postępowaniu odrębnym w sprawach małżeńskich. Wierzyciel powinien złożyć pozew o ustanowienie rozdzielności majątkowej w sądzie rejonowym ostatniego wspólnego miejsca zamieszkania małżonków. Od pozwu w sprawie o ustanowienie przez sąd rozdzielności majątkowej pobierana jest opłata stała w kwocie 200 zł.

Jeżeli rozdzielność majątkowa została ustanowiona na żądanie wierzyciela, to stosownie do art. 52 § 3 K.r.o., małżonkowie mogą zawrzeć umowę majątkową małżeńską po dokonaniu podziału majątku wspólnego lub po uzyskaniu przez wierzyciela zabezpieczenia, albo zaspokojenia wierzytelności, lub po upływie trzech lat od ustanowienia rozdzielności.

Oceń przydatność tekstu: Ocena przydatności tekstu:

Oceń zrozumienie tekstu: Ocena zrozumienia tekstu:

poleć artykuł znajomemu     wersja do druku