Opublikowane: 29.10.2009

Autor: Janusz Wyląg

Przedawnienie zobowiązań

Przedawnieniem jest ograniczenie możliwości dochodzenia roszczenia, jeżeli nie było ono realizowane przez czas w ustawie określony – szczegółowe informacje dotyczące tej instytucji oraz terminy przedawnienia w zależności od rodzaju roszczeń znajdą Państwo w poniższym artykule.

Cel wprowadzenia instytucji przedawnienia polega przede wszystkim na tym, że stan napięcia, który jest następstwem niezaspokojenia roszczenia, powinien być po upływie dłuższego czasu usunięty.

Należy podkreślić, że terminy przedawnienia mają charakter materialno-prawny. Zupełnie inny charakter mają terminy prawa procesowego, które określają ramy czasowe dla dokonywania czynności procesowych przez uczestników postępowania cywilnego.

Zgodnie z art. 117 § 1 Kodeksu cywilnego przedawnieniu podlegają roszczenia majątkowe, czyli prawa do żądania świadczenia. Prawo cywilne od tej zasady przewiduje wyjątki. W ogóle nie ulegają przedawnieniu: roszczenia o zniesienie współwłasności (art. 220 K.c.), roszczenia windykacyjne i negatoryjne wynikające z własności nieruchomości (art. 223 § 1 K.c.).

Nie ulegają przedawnieniu żądania ustalenia prawa lub stosunku prawnego oparte na art. 189 Kodeksu postępowania cywilnego.

Istnieją także roszczenia majątkowe, których dochodzenie ograniczone jest terminami zawitymi (po upływie których dochodzenie roszczenia jest bezskuteczne, roszczenie wygasa). Takimi roszczeniami są: roszczenie posesoryjne przywrócenia stanu poprzedniego i zaniechania naruszeń (art. 344 § 2 K.c.) oraz o wstrzymanie budowy (art. 347 § 2 K.c.).

Nie podlegają przedawnieniu także roszczenia wynikające z prawa osobowego np. roszczenie o ochronę czci, ani roszczenia wynikające z prawa rodzinno-osobowego.

Zgodnie z art. 117 § 2 K.c. po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia. Uchylenia dokonuje się w formie zarzutu przedawnienia podniesionego w toku postępowania sądowego lub egzekucyjnego. Uprawnienie to jest prawem podmiotowym dłużnika. Jeżeli dłużnik podniesie uzasadniony zarzut przedawnienia dochodzonego od niego roszczenia, odsetki za opóźnienie mogą być naliczone tylko za czas do chwili przedawnienia roszczenia.

Roszczenie nadal istnieje, ale wyłączona jest jego przymusowa realizacja. Jednakże zgodnie z art. 411 pkt 3 K.c. nie można żądać zwrotu świadczenia spełnionego w celu zaspokojenia przedawnionego roszczenia.

Wskutek przedawnienia zobowiązanie staje się zobowiązaniem niezupełnym (naturalnym). Nie ma żadnej przeszkody, aby takie zobowiązanie stało się przedmiotem uznania właściwego, odnowienia, ugody i stało się tym samym z powrotem, za zgodą obu stron, zobowiązaniem pełnym. Identyczny skutek nastąpi, jeżeli osoba, przeciwko której przysługuje roszczenie, zrzeknie się korzystania z przedawnienia po jego upływie na podstawie art. 117 § 2 zd. 2 K.c.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego nie można przedawnionego roszczenia dochodzić na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu.

Artykuł 118 K.c. przewiduje dwa podstawowe ogólne terminy przedawnienia. Dla roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej oraz roszczeń okresowych (np. z tytułu renty, czynszu najmu) termin ten wynosi trzy lata, a dla pozostałych roszczeń – dziesięć lat.

Kodeks cywilny przewiduje liczne wyjątki od powyższych reguł ogólnych:

Roszczenia z umowy ubezpieczenia przedawniają się z upływem lat trzech (art. 819 K.c.). Z upływem lat dwóch przedawniają się:

1. roszczenia o wynagrodzenie za spełnione czynności i o zwrot poniesionych wydatków przysługujące osobom, które stale lub w zakresie działalności przedsiębiorstwa trudnią się czynnościami danego rodzaju; to samo dotyczy roszczeń z tytułu zaliczek udzielonych tym osobom;
2. roszczenia z tytułu utrzymania, pielęgnowania, wychowania lub nauki, jeżeli przysługują osobom trudniącym się zawodowo takimi czynnościami albo osobom utrzymującym zakłady na ten cel przeznaczone (art. 751 K.c.).

Artykuł 119 K.c. określa, iż terminy przedawnienia nie mogą być skracane ani przedłużane przez czynność prawną. Tym samym przepisy regulujące terminy przedawnienia mają charakter norm powszechnie obowiązujących.

Bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne.

Bieg terminu przedawnienia może ulec zawieszeniu. Zawieszenie skutkuje tym, że przez pewien czas bieg przedawnienia nie rozpoczyna się, a jeżeli się już rozpoczął, pewnego okresu nie wlicza się do tego biegu. Artykuł 121 K.c. przewiduje następujące przyczyny i okresy zawieszenia:

1. co do roszczeń dzieci przeciwko rodzicom – przez czas trwania władzy rodzicielskiej;
2. co do roszczeń osób nie mających pełnej zdolności do czynności prawnych przeciwko opiekunom lub kuratorom – przez czas sprawowania przez te osoby opieki lub kurateli;
3. co do roszczeń jednego małżonka przeciwko drugiemu – przez czas trwania małżeństwa;
4. co do wszelkich roszczeń, gdy z powodu siły wyższej uprawniony nie może ich dochodzić przed powołanym do tego organem – przez czas trwania tej przeszkody.

Bieg terminu przedawnienia może także ulec przerwaniu. Przerwanie biegu przedawnienia skutkuje tym, że cały okres, który upłynął do momentu przerwania, uważa się za niebyły; po przerwaniu bieg przedawnienia zaczyna się na nowo. Zgodnie z art. 123 § 1 Kodeksu cywilnego przyczynami przerwania biegu przedawnienia są:

1. każda czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania sprawy lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwzięta bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia;
2. uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje.

Roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu powołanego do rozpoznawania spraw danego rodzaju albo orzeczeniem sądu polubownego, jak również roszczenie stwierdzone ugodą zawartą przed sądem albo przed sądem polubownym, albo ugodą zawartą przed mediatorem i zatwierdzoną przez sąd, przedawnia się z upływem lat dziesięciu, chociażby termin przedawnienia roszczeń tego rodzaju był krótszy. Jeżeli stwierdzone w ten sposób roszczenie obejmuje świadczenia okresowe, roszczenie o świadczenia okresowe należne w przyszłości ulega przedawnieniu trzyletniemu (art. 125 K.c.).

Oceń przydatność tekstu: Ocena przydatności tekstu:

Oceń zrozumienie tekstu: Ocena zrozumienia tekstu:

poleć artykuł znajomemu     wersja do druku