Opublikowane: 29.10.2009

Autor: Janusz Wyląg

Postępowanie zabezpieczające przed wniesieniem pozwu

Artykuł zawiera obszerne wyjaśnienie, czym jest i czemu służy postępowanie zabezpieczające, w tym omówione w nim zostały sytuacje, w których warto rozważyć złożenie wniosku do sądu o udzielenie takiego zabezpieczenia i obowiązujące procedury.

Postępowanie zabezpieczające jest postępowaniem pomocniczym w stosunku do postępowania rozpoznawczego. Jego zasadniczym celem jest natychmiastowe udzielenie tymczasowej ochrony prawnej.

Postępowanie zabezpieczające może polegać na:

1. utrzymaniu istniejącego stanu rzeczy;
2. stworzeniu nowej sytuacji, mającej charakter tymczasowy (np. nakazanie płacenia alimentów na dzieci do czasu wydania wyroku).

Zgodnie z art. 730 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego sąd może udzielić zabezpieczenia nawet przed wszczęcie postępowania. Wówczas na podstawie art. 733 K.p.c. sąd wyznacza termin, w którym pismo wszczynające postępowanie powinno być wniesione pod rygorem upadku zabezpieczenia. Termin ten nie może przekraczać dwóch tygodni.

Co do zasady, zabezpieczenia roszczenia żąda się w toku postępowania rozpoznawczego, a po uzyskaniu przez uprawnionego tytułu wykonawczego dopuszczalne jest udzielenie zabezpieczenia tylko wtedy, jeżeli ma ono na celu zabezpieczenie roszczenia o świadczenie, którego termin spełnienia jeszcze nie nastąpił.

Zabezpieczenie nie może zmierzać do zaspokojenia roszczenia, chyba że ustawa stanowi inaczej. Należy pamiętać, że zabezpieczenie roszczeń pieniężnych przeciwko Skarbowi Państwa jest niedopuszczalne (art. 749 K.p.c.). Zabezpieczenie nie może obejmować rzeczy, wierzytelności i praw, z których egzekucja jest wyłączona (art. 750 K.p.c.). Ograniczenia egzekucji określają przepisy art. 829-839 K.p.c.

Udzielenia zabezpieczenia może żądać każda strona lub uczestnik postępowania, jeżeli uprawdopodobni roszczenie oraz interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia. Interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia istnieje wtedy, gdy brak zabezpieczenia uniemożliwi lub poważnie utrudni wykonanie zapadłego w sprawie orzeczenia lub w inny sposób uniemożliwi lub poważnie utrudni osiągnięcie celu postępowania w sprawie (art. 730¹ § 1 i 2 K.p.c.).

W niektórych rodzajach spraw wystarczy jedynie uprawdopodobnić istnienie roszczenia, aby uzyskać postanowienie o zabezpieczeniu, np. w sprawach o:

1. alimenty,
2. rentę z tytułu odpowiedzialności za uszkodzenie ciała lub utratę życia żywiciela albo rozstrój zdrowia oraz o zmianę uprawnień objętych treścią dożywocia na dożywotnią rentę,
3. wynagrodzenie za pracę,
4. należności z tytułu rękojmi lub gwarancji jakości albo kary umownej, jak również należności z tytułu niezgodności towaru konsumpcyjnego z umową sprzedaży konsumenckiej, przeciwko przedsiębiorcy do wysokości dwudziestu tysięcy złotych,
5. należności z tytułu najmu lub dzierżawy, a także należności z tytułu opłat obciążających najemcę lub dzierżawcę oraz opłat z tytułu korzystania z lokalu mieszkalnego lub użytkowego – do wysokości dwudziestu tysięcy złotych,
6. naprawienie szkody wynikającej z naruszenia przepisów o ochronie środowiska,
7. należności wynikające z naruszenia autorskich praw majątkowych, praw majątkowych do artystycznych wykonań, praw do fonogramów i wideogramów oraz należności wynikających z naruszenia praw z rejestracji autorskich praw osobistych,
8. należności wynikające z naruszenia praw z rejestracji znaku towarowego, patentu, wzoru użytkowego, wzoru zdobniczego, topografii układu scalonego i oznaczeń geograficznych,
9. wynagrodzenie przysługujące twórcy projektu wynalazczego.

W powyższych sprawach sąd udziela zabezpieczenia po przeprowadzeniu rozprawy. Jednakże oddalenie wniosku o udzielenie zabezpieczenia może nastąpić na posiedzeniu niejawnym.

Sąd, wybierając sposób zabezpieczenia, obowiązany jest uwzględnić interesy stron lub uczestników postępowania w takiej mierze, aby uprawnionemu zapewnić należytą ochronę prawną, a obowiązanego nie obciążać ponad potrzebę (art. 730¹ § 3 K.p.c.).

Do udzielenia zabezpieczenia właściwy jest sąd, do którego właściwości należy rozpoznanie sprawy w pierwszej instancji. Wnioski o udzielenie zabezpieczenia zgłoszone w toku postępowania rozpoznaje sąd tej instancji, w której toczy się postępowanie, z wyjątkiem wypadku, gdy sądem tym jest Sąd Najwyższy. Wtedy o zabezpieczeniu orzeka sąd pierwszej instancji.

Zabezpieczenie udzielane jest na wniosek, a w przypadkach w których postępowanie może być wszczęte z urzędu – także z urzędu.

Wniosek o udzielenie zabezpieczenia powinien spełniać wymogi pisma procesowego (art. 126 K.p.c.) oraz zawierać:

• wskazanie sposobu zabezpieczenia, a w sprawach o roszczenie pieniężne także wskazanie sumy zabezpieczenia,
• uprawdopodobnienie okoliczności uzasadniających wniosek,
• zwięzłe przedstawienie przedmiotu sprawy, jeżeli wniosek o udzielenie zabezpieczenia złożono przed wszczęciem postępowania.

Zgodnie z art. 736 § 3 K.p.c. wskazana suma zabezpieczenia nie może być wyższa od dochodzonego roszczenia liczonego wraz z odsetkami do dnia wydania postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia oraz kosztami wykonania zabezpieczenia. Suma ta może obejmować także przewidywane koszty postępowania.

Wniosek o udzielenie zabezpieczenia podlega rozpoznaniu bezzwłocznie, nie później jednak niż w terminie tygodnia od dnia wpływu do sądu, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Jeżeli ustawa przewiduje rozpoznanie wniosku na rozprawie, należy ją wyznaczyć tak, aby rozprawa mogła odbyć się w terminie miesięcznym od dnia wpływu wniosku (art. 737 K.p.c.). Wniosek o udzielenie zabezpieczenia podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 735 K.p.c.).

Sąd może wykonanie postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia uzależnić od złożenia przez uprawnionego kaucji na zabezpieczenie roszczeń obowiązanego powstałych w wyniku wykonania postanowienia o zabezpieczeniu.

Postępowanie zabezpieczające rządzi się szczególnymi regułami dotyczącymi doręczenia postanowień. Ma to na celu uniemożliwienie podjęcie przez dłużnika działań utrudniających wykonanie zabezpieczenia. Tym samym postanowienie w przedmiocie zabezpieczenia, wydawane na posiedzeniu niejawnym, a podlegające wykonaniu przez organ egzekucyjny, sąd doręcza tylko uprawnionemu. Doręczenia obowiązanemu dokonuje organ egzekucyjny równocześnie z przystąpieniem do wykonania postanowienia.

Na postanowienie sądu pierwszej instancji w przedmiocie udzielenia zabezpieczenia przysługuje zażalenie na podstawie art. 741 K.p.c.).

Obowiązany może w każdym czasie żądać uchylenia lub zmiany prawomocnego postanowienia, którym udzielono zabezpieczenia, gdy odpadnie lub zmieni się przyczyna zabezpieczenia. Postanowienie w przedmiocie uchylenia lub ograniczenia zabezpieczenia może zapaść tylko po przeprowadzeniu rozprawy.

Jeżeli obowiązany złoży na rachunek depozytowy sądu sumę zabezpieczenia żądaną przez uprawnionego we wniosku o udzielenie zabezpieczenia, zabezpieczenie upada (art. 742 § 1 K.p.c.).

Zgodnie z art. 755 § 1 K.p.c., jeżeli przedmiotem zabezpieczenia nie jest roszczenie pieniężne, sąd udziela zabezpieczenia w taki sposób, jaki stosownie do okoliczności uzna za odpowiedni, nie wyłączając sposobów przewidzianych do zabezpieczenia roszczeń pieniężnych. Artykuł przykładowo wskazuje, iż sąd może:

• unormować prawa i obowiązki stron lub uczestników postępowania na czas trwania postępowania,
• ustanowić zakaz zbywania przedmiotów lub praw objętych postępowaniem,
• zawiesić egzekucję lub postępowanie wykonawcze,
• uregulować sposób roztoczenia pieczy nad małoletnimi dziećmi,
• nakazać wpisanie stosownego ostrzeżenia w księdze wieczystej lub we właściwym rejestrze.

W artykule 747 K.p.c. znajduje się zamknięty katalog sposobów zabezpieczenia roszczeń pieniężnych, zgodnie z którym następuje ono przez:

1. zajęcie ruchomości, wynagrodzenia za pracę, wierzytelności z rachunku bankowego albo innej wierzytelności lub prawa majątkowego;
2. obciążenie nieruchomości obowiązanego hipoteką przymusową;
3. ustanowienie zakazu zbywania lub obciążania nieruchomości, która nie ma urządzonej księgi wieczystej lub której księga wieczysta zaginęła lub uległa zniszczeniu;
4. obciążenie statku albo statku w budowie hipoteką morską;
5. ustanowienie zakazu zbywania spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu;
6. ustanowienie zarządu przymusowego nad przedsiębiorstwem lub gospodarstwem rolnym obowiązanego albo zakładem wchodzącym w skład przedsiębiorstwa lub jego częścią, albo częścią gospodarstwa rolnego obowiązanego.

Sposób zabezpieczenia wymieniony w punkcie 1 wykonuje komornik, natomiast pozostałe sposoby wykonywane są przez sąd.

Oceń przydatność tekstu: Ocena przydatności tekstu:

Oceń zrozumienie tekstu: Ocena zrozumienia tekstu:

poleć artykuł znajomemu     wersja do druku