Opublikowane: 05.12.2009

Autor: Janusz Wyląg

Opłaty egzekucyjne

Artykuł omawia najistotniejszą część kosztów postępowania egzekucyjnego, którą stanowią opłaty egzekucyjne. Są one wynagrodzeniem komornika za prowadzenie egzekucji, a ze względu na ich wysokość budzą najwięcej kontrowersji.

Zgodnie z art. 43 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji, „za prowadzenie egzekucji i inne czynności wymienione w ustawie komornik pobiera opłaty egzekucyjne”. Opłaty egzekucyjne mają charakter danin publiczno-prawnych, jednakże nie stanowią one dochodu budżetu państwa, lecz komornika, który prowadzi działalność gospodarczą na zasadach rynkowych. Opłaty te można podzielić na cztery kategorie:

1. opłaty za dokonanie zabezpieczenia,
2. opłaty stosunkowe za egzekucję świadczeń pieniężnych,
3. opłaty stałe,
4. inne opłaty.

Opłaty za dokonanie zabezpieczenia

Artykuł 45 ust. 1 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji określa wysokość opłaty za dokonanie zabezpieczenia. Zgodnie z tym przepisem za dokonanie zabezpieczenia roszczenia pieniężnego komornikowi przysługuje opłata w wysokości 2% wartości roszczenia, które podlega zabezpieczeniu, nie mniejsza jednak niż 3% przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego i nie wyższa niż pięciokrotność tego wynagrodzenia. Powyższy przepis zakreśla granice wysokości opłaty za dokonanie zabezpieczenia.

Zgodnie z wykładnią literalną powyższego przepisu opłata należy się komornikowi za dokonanie zabezpieczenia. Tym samym w przypadku jego niedokonania opłata powinna zostać zwrócona uprawnionemu, w zakresie niezabezpieczonego roszczenia pieniężnego. Powyższy pogląd wyraził również Sąd Najwyższy na podstawie poprzedniego stanu prawnego w aktualnej jednak uchwale z dnia 29 września 2005 r. (sygn. akt III CZP 60/05).

Opłatę za zabezpieczenie uiszcza (tymczasowo) wierzyciel, składając wniosek o dokonanie zabezpieczenia. Wysokość poniesionych przez wierzyciela (uprawnionego) kosztów postępowania zabezpieczającego określa postanowieniem komornik, nie określając jednocześnie, kto jest zobowiązany do ich poniesienia (odmiennie niż ma to miejsce w przypadku postępowania egzekucyjnego). Powyższe uprawnienie przysługuje sądowi rozpoznającemu sprawę.

W przypadku wszczęcie postępowania o dokonanie zabezpieczenia roszczeń niepieniężnych wierzyciel (uprawniony) jest obowiązany do uiszczenia opłaty stałej.

Opłaty stosunkowe za egzekucję świadczeń pieniężnych

Zgodnie z art. 49 ust. 1 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji „w sprawach o egzekucję świadczeń pieniężnych komornik pobiera od dłużnika opłatę stosunkową w wysokości 15% wartości wyegzekwowanego świadczenia, jednak nie niższej niż 1/10 i nie wyższej niż trzydziestokrotna wysokość przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego. Jednakże w przypadku wyegzekwowania świadczenia wskutek skierowania egzekucji do wierzytelności z rachunku bankowego lub wynagrodzenia za pracę, komornik pobiera od dłużnika opłatę stosunkową w wysokości 8% wartości wyegzekwowanego świadczenia, jednak nie niższej niż 1/10 i nie wyższej niż dziesięciokrotna wysokość przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego. W obu przypadkach komornik ściąga opłatę od dłużnika proporcjonalnie do wysokości wyegzekwowanych kwot”.

Powyższy przepis reguluje wysokość opłaty stosunkowej pobieranej od dłużnika i stanowi wykonanie normy art. 770 Kodeksu postępowania cywilnego.

Artykuł 46 ust. 1 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji stanowi, że „do wartości egzekwowanego świadczenia, stanowiącej podstawę ustalania opłaty, wlicza się odsetki, koszty i inne należności podlegające egzekucji wraz ze świadczeniem głównym w dniu złożenia wniosku. Do tej wartości nie wlicza się kosztów toczącego się postępowania egzekucyjnego lub (oraz) kosztów zastępstwa przez adwokata lub radcę prawnego w tym postępowaniu”.

Przepis ten normuje podstawę, od której komornik sądowy uprawniony jest ustalić opłatę egzekucyjną. Opłata egzekucyjna należy się również od świadczenia, które zostało cofnięte przez wierzyciela lub ograniczone. Wówczas komornik uprawniony jest do ustalenia opłaty w wysokości 5% świadczenia, które uległo umorzeniu zgodnie z art. 49 ust. 2 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji.

„W przypadku egzekucji z rachunku bankowego lub wynagrodzenia za pracę komornik pobiera opłatę stosunkową w wysokości 8% wartości wyegzekwowanego świadczenia”, tj. kwoty, która została przekazana wierzycielowi. Komornik pobiera opłatę stosunkową w powyższej wysokości, jeżeli dokona zajęcia rachunku bankowego lub wynagrodzenia za pracę dłużnika, a wyegzekwowane kwoty zostaną mu przekazane w związku z wykonaniem jego zajęcia. Nie dotyczy to przekazanych komornikowi kwot z innych tytułów.

Zgodnie z art. 49 ust. 2 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji „w sprawach o egzekucję świadczeń pieniężnych w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela oraz na podstawie art. 823 K.p.c., komornik pobiera od dłużnika opłatę stosunkową w wysokości 5% wartości świadczenia pozostałego do wyegzekwowania, jednak nie niższej niż 1/10 i nie wyższej niż dziesięciokrotna wysokość przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego. Jednakże w razie umorzenia postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela – zgłoszony przed doręczeniem dłużnikowi zawiadomienia o wszczęciu egzekucji, komornik pobiera od dłużnika opłatę stosunkową w wysokości 1/10 przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego”.

Powyższy przepis reguluje wysokość opłaty stosunkowej w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela oraz w przypadku umorzenia egzekucji z mocy prawa. Wówczas komornik pobiera 5% opłatę stosunkową od wartości świadczenia pozostałego do wyegzekwowania. W przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela zgłoszony przed doręczenie dłużnikowi zawiadomienia o wszczęciu egzekucji, komornik pobiera od dłużnika opłatę stosunkową w wysokości 1/10 przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego. Powyższe ma premiować zachowanie dłużnika, który w niedługim czasie od uzyskania przez wierzyciela tytułu wykonawczego zaspokaja jego roszczenie.

W celu pobrania opłat określonych w art. 49 ust. 2 ustawy „komornik wydaje postanowienie, w którym wzywa dłużnika do uiszczenia należności z tego tytułu w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia. Postanowienie po uprawomocnieniu się podlega wykonaniu w drodze egzekucji bez zaopatrywania w klauzulę wykonalności” (art. 49 ust. 3). Co do zasady komornik sądowy wydaje postanowienie o ustaleniu kosztów postępowania egzekucyjnego po zakończeniu egzekucji. Jednakże w przypadku ograniczenia egzekucji przez wierzyciela na jego wniosek (art. 825 ust. 1 K.p.c.), komornik wydaje postanowienie niezwłocznie po otrzymaniu informacji od wierzyciela. Wówczas ustala opłatę egzekucyjną od części świadczenia, które zostało umorzone przez wierzyciela i wzywa dłużnika do jej zapłaty w terminie 7 dni.

W przypadku niecelowego wszczęcia postępowania egzekucyjnego opłaty, o których mowa w ust. 1 i 2 (art. 49 omawianej ustawy), uiszcza wierzyciel. „W celu ich pobrania komornik wydaje postanowienie, w którym wzywa wierzyciela do uiszczenia należności z tego tytułu w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia. Postanowienie, po uprawomocnieniu się, podlega wykonaniu w drodze egzekucji bez zaopatrywania w klauzulę wykonalności” (art. 49 ust. 4 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji).

Powyższy przepis stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 770 K.p.c. Należy podkreślić, że obowiązująca od 28 grudnia 2007 r. ustawa o komornikach sądowych i egzekucji przyznała komornikowi kompetencje decydowania, czy egzekucja została zasadnie wszczęta, czy też nie. Wcześniej ta kompetencja była zastrzeżona dla sądu. Artykuł 49 ust. 4 tej ustawy pozostaje w sprzeczności z art. 804 Kodeksu postępowania cywilnego, który określa, że organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym.

Tym samym komornicy powinni ze szczególną ostrożnością i wnikliwością stosować uprawnienia wynikające z art. 49 ust. 4 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji. Moim zdaniem artykuł ten reguluje dwie sytuacje:

1. Gdy, pomimo bezzasadnego wszczęcia postępowania egzekucyjnego, wierzyciel kontynuuje postępowanie egzekucyjne, a postępowanie egzekucyjne zostaje zakończone na skutek inicjatywy dłużnika w drodze pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności i złożenia wniosku o umorzenie egzekucji w trybie art. 825 ust. 2 K.p.c., lub w przypadku wyegzekwowania świadczenia od dłużnika, który w toku postępowania skargowego na czynność komornika wykaże, że świadczenie objęte tytułem wykonawczym zostało zaspokojone przed wszczęciem egzekucji. W takich sytuacjach komornik jest uprawniony do obciążenia wierzyciela – nierzetelnego inicjatora postępowania egzekucyjnego – opłatą stosunkową w wysokości 15% wartości wyegzekwowanego świadczenia lub wartości świadczenia pozostałego do wyegzekwowania.
2. W przypadku, gdy wierzyciel wszczyna bezzasadną egzekucję, lecz składa wniosek o jej umorzenie (np. po późniejszym dowiedzeniu się, iż świadczenie zostało już wyegzekwowane) lub też egzekucja zostaje umorzona z mocy prawa – komornik pobiera od wierzyciela opłatę w wysokości 5% wartości świadczenia pozostałego do wyegzekwowania.

Pomimo braku orzecznictwa Sądu Najwyższego w zakresie opłaty stosunkowej z art. 49 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji, na podstawie stanu prawnego po dniu 28 grudnia 2007 r. linia orzecznicza sądów rejonowych i okręgowych podąża w kierunku takiej właśnie wykładni powyższych przepisów.

W przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego z innych przyczyn niż wskazane w art. 49 ust. 2 (najczęściej będzie to umorzenie z art. 824 § 1 pkt 3 K.p.c., tj. w sytuacji, gdy jest oczywiste, że z egzekucji nie uzyska się sumy wyższej od kosztów egzekucyjnych), komornik nie pobiera opłaty od tej części świadczenia, która nie została wyegzekwowana.

Opłaty stałe

Zgodnie z art. 49a ust. 1 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji „wszczęcie egzekucji świadczeń niepieniężnych uzależnione jest od uiszczenia przez wierzyciela opłaty stałej”.

„Za egzekucję odebrania rzeczy komornik pobiera opłatę stałą w wysokości 50% przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego” (art. 50 ustawy).

„Opłata stała wynosi 40% przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego za:

1. wprowadzenie w posiadanie nieruchomości i usunięcie z niej ruchomości; w przypadku przedsiębiorstw handlowych i przemysłowych opłatę pobiera się od każdej izby składającej się na pomieszczenie przedsiębiorstwa;
2. wprowadzenie zarządcy w zarząd nieruchomości lub przedsiębiorstwa oraz za wprowadzenie dozorcy w dozór nieruchomości;
3. opróżnienie lokalu z rzeczy lub osób, z tym że odrębną opłatę pobiera się od każdej izby”.

Należy pamiętać, że powyższe opłaty mają charakter ryczałtowy, uiszczane są z góry przez wierzyciela. Bez dowodu uiszczenia takiej opłaty komornik nie podejmie żadnej czynności w sprawie. Odmiennie niż ma to miejsce w przypadku egzekucji roszczenia pieniężnego, gdy komornik, pomimo nieuiszczenia zaliczki, może prowadzić egzekucję.

Przy opróżnianiu lokali mieszkalnych nie pobiera się odrębnej opłaty od pomieszczeń takich jak: przedpokoje, alkowy, korytarze, werandy, łazienki, spiżarnie, loggie i podobnych. Przy opróżnianiu pomieszczeń i lokali niemieszkalnych, w szczególności garażu, stajni, obory lub sklepu, pobiera się opłatę za każde pomieszczenie, jak za izbę.

Inne opłaty

Zgodnie z art. 53 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji „za dokonanie spisu inwentarza albo innego spisu majątku pobiera się stałą opłatę w wysokości 10% przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego za każdą rozpoczętą godzinę”. Przepis ten ma zastosowanie głównie w sprawach spadkowych, gdy komornik ustala majątek zmarłego i w zależności czy dokonanie spisu następuje z urzędu (tj. przez sąd), czy też na wniosek strony postępowania spadkowego, powyższą opłatę uiszcza sąd lub strona wnosząca o dokonanie spisu inwentarza.

„Opłatę stałą w wysokości 3% przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego komornik pobiera od wierzyciela w przypadku otrzymania zlecenia poszukiwania majątku dłużnika w trybie art. 797¹ Kodeksu postępowania cywilnego. W razie nieuiszczenia opłaty w terminie 7 dni od otrzymania wezwania, komornik zwraca wniosek zawierający zlecenie.* W razie odnalezienia majątku dłużnika komornik pobiera opłatę stałą w wysokości 5% szacunkowej wartości tego majątku, nie więcej jednak niż 100% przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego” (art. 53a ustawy o komornikach sądowych i egzekucji).

Wprowadzenie powyższej możliwości, czyli zlecenia komornikowi poszukiwania majątku dłużnika, spowodowało, iż komornicy sądowi niejednokrotnie w przypadku niewskazania przez wierzyciela konkretnego majątku dłużnika uzależniają wszczęcie i prowadzenie egzekucji od uiszczenia powyższej opłaty. Należy jedynie wspomnieć, iż przepisy postępowania egzekucyjnego nakazują wskazać wierzycielowi jedynie sposób egzekucji i świadczenie, które ma być wyegzekwowane.

„W razie odnalezienia majątku dłużnika komornik pobiera opłatę stałą w wysokości 5% szacunkowej wartości tego majątku, nie więcej jednak niż 100% przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego” (art. 53a ust. 2).

„Za opieczętowanie lub zdjęcie pieczęci, bez dokonywania równoczesnego spisu, pobiera się opłatę stałą w wysokości 4% przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego od każdej opieczętowanej izby lub innego pomieszczenia” (art. 55 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji).

—————————————

* Artykuł 53a dodany przez art. 1 pkt 47 ustawy z dnia 24 maja 2007 r. (Dz. U. z 2007 r. Nr 112, poz. 769) zmieniającej nin. ustawę z dnia 28 grudnia 2007 r.

Oceń przydatność tekstu: Ocena przydatności tekstu:

Oceń zrozumienie tekstu: Ocena zrozumienia tekstu:

poleć artykuł znajomemu     wersja do druku