Opublikowane: 17.09.2009

Autor: Karol Jokiel

Ograniczenia egzekucji cywilnej

Artykuł omawia wynikające z przepisów obowiązującego prawa ograniczenia w egzekucji cywilnej.

W egzekucji prowadzonej z majątku dłużnika w trybie Kodeksu postępowania cywilnego (K.p.c.) – ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.) podstawową zasadą jest możliwość zaspokojenia wierzyciela z każdego przedmiotu i prawa majątkowego należącego do dłużnika.

O ograniczeniach egzekucji, jako wyjątku od przedstawionej powyżej zasady, mówimy wtedy, gdy co do przedmiotu lub osoby nie można prowadzić egzekucji w całości lub części. Instytucja prawna ograniczeń w egzekucji ma na celu przede wszystkim zapewnienie dłużnikowi i jego rodzinie minimum egzystencji, a zatem podyktowana jest względami humanitarnymi i społecznymi.

Sytuacja jest prosta, jeżeli chodzi o wskazanie przedmiotów, z których egzekucja nie może być prowadzona. Zgodnie z art. 829 K.p.c., nie podlegają egzekucji:

1. przedmioty urządzenia domowego (w szczególności: meble pokojowe, kuchenne, pralka, zmywarka, radio, telewizor, chyba że są to przedmioty nowoczesne, o dużej wartości), pościel, bielizna i ubranie codzienne, niezbędne dla dłużnika i będących na jego utrzymaniu członków rodziny, a także ubranie niezbędne do pełnienia służby lub wykonywania zawodu. Niezbędność i przydatność rzeczy oraz przedmiotów wymienionych powyżej podlega ocenie organu egzekucyjnego w chwili zajęcia;
2. zapasy żywności i opału niezbędne dla dłużnika i będących na jego utrzymaniu członków rodziny na okres jednego miesiąca;
3. jedna krowa lub dwie kozy albo trzy owce potrzebne do wyżywienia dłużnika i będących na jego utrzymaniu członków rodziny wraz z zapasem paszy i ściółki do najbliższych zbiorów;
4. narzędzia i inne przedmioty niezbędne do osobistej pracy zarobkowej dłużnika oraz surowce niezbędne dla niego do produkcji na okres jednego tygodnia, z wyłączeniem jednak pojazdów mechanicznych. Ocena, czy poszczególne przedmioty są niezbędne, zależy od ustalenia, jaki zawód wykonuje dłużnik i jego kwalifikacji jako wykonującego daną pracę w chwili dokonywania zajęcia (np. samochód osobowy, stanowiący własność dłużnika i wykorzystywany przez niego do osobistej pracy zarobkowej w charakterze taksówkarza, może być – stosownie do konkretnych okoliczności – uznany za przedmiot niepodlegający egzekucji (Uchwała Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 30 maja 1996 r., III CZP 56/96);
5. u dłużnika pobierającego periodyczną stałą płacę – pieniądze w kwocie, która odpowiada niepodlegającej egzekucji części płacy na czas do najbliższego terminu wypłaty, a u dłużnika nieotrzymującego stałej płacy – pieniądze niezbędne dla niego i jego rodziny na utrzymanie przez dwa tygodnie;
6. przedmioty niezbędne do nauki (dłużnika lub członków jego rodziny), papiery osobiste, odznaczenia i przedmioty służące do wykonywania praktyk religijnych (chyba że gromadzone w celach handlowych lub kolekcjonerskich) oraz przedmioty codziennego użytku, które mogą być sprzedane tylko znacznie poniżej ich wartości, a dla dłużnika mają znaczną wartość użytkową;
7. środki pieniężne (zaliczka oraz dopłata) zgromadzone na rachunku bankowym, o którym stanowi przepis art. 36 ust. 4a ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o organizacji rynku mleka i przetworów mlecznych (Dz. U. Nr 244 z 2005 r., poz. 2081 z późn. zm.).

Ponadto, zgodnie z dalszymi przepisami K.p.c., również nie podlegają egzekucji:

1. sumy i świadczenia w naturze (np. paliwo do samochodu dłużnika, którym wyjeżdża w sprawach służbowych) wyasygnowane na pokrycie wydatków lub wyjazdów w sprawach służbowych;
2. sumy przyznane przez Skarb Państwa na specjalne cele (w szczególności stypendia, wsparcia), chyba że wierzytelność egzekwowana powstała w związku z urzeczywistnieniem tych celów albo z tytułu obowiązku alimentacyjnego;
3. prawa niezbywalne (np.: prawo pierwokupu, służebności osobiste, prawo dożywocia) chyba że możność ich zbycia wyłączono umową, a przedmiot świadczenia nadaje się do egzekucji, albo wykonanie prawa może być powierzone komu innemu;
4. świadczenia z ubezpieczeń osobowych oraz odszkodowania z ubezpieczeń majątkowych w określonych prawem granicach; nie dotyczy to egzekucji mającej na celu zaspokojenie roszczeń z tytułu alimentów.

Wynagrodzenie ze stosunku pracy podlega egzekucji w zakresie określonym w przepisach Kodeksu pracy (art. 833 K.p.). W myśl podstawowych zasad obowiązujących w tym zakresie – potrącenia mogą być dokonywane w następujących granicach:

• w razie egzekucji świadczeń alimentacyjnych – do wysokości 3/5 wynagrodzenia,
• w razie egzekucji innych należności lub potrącania zaliczek pieniężnych – do wysokości połowy wynagrodzenia.

Nagroda z zakładowego funduszu nagród, dodatkowe wynagrodzenie roczne oraz należności przysługujące pracownikom z tytułu udziału w zysku lub w nadwyżce bilansowej podlegają egzekucji na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych do pełnej wysokości.

Zgodnie z art. 87¹ § 1 Kodeksu pracy wolna od potrąceń jest kwota wynagrodzenia za pracę w wysokości:

1. minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie odrębnych przepisów, przysługującego pracownikom zatrudnionym w pełnym wymiarze czasu pracy, po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne oraz zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych – przy potrącaniu sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne,
2. 75% wynagrodzenia określonego w pkt 1 – przy potrącaniu zaliczek pieniężnych udzielonych pracownikowi,
3. 90% wynagrodzenia określonego w pkt 1– przy potrącaniu kar pieniężnych przewidzianych w przepisie art. 108 K.p.

Jeżeli pracownik jest zatrudniony w niepełnym wymiarze czasu pracy, kwoty te ulegają zmniejszeniu proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy.

Należności wypłacone w związku ze śmiercią tytułem zapomogi lub jednorazowego zaopatrzenia pod jakąkolwiek nazwą albo z tytułu ubezpieczenia na pokrycie kosztów pogrzebu podlegają egzekucji tylko na zaspokojenie tych kosztów.

Wreszcie, mocą przepisu art. 836 K.p.c. przewidziano, że do czasu przyjęcia spadku egzekucja na zaspokojenie długu spadkodawcy dopuszczalna jest tylko ze spadku. Równocześnie przed przyjęciem spadku nie może być z niego prowadzona egzekucja na zaspokojenie osobistego długu spadkobiercy.

Mocą osobnego Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 maja 1996 r. (Dz. U. Nr 63, poz. 300 z późn. zm.) określono, jakie przedmioty należące do rolnika prowadzącego gospodarstwo nie podlegają egzekucji.

Podmiotowe ograniczenia egzekucji eliminują egzekucję w stosunku do pewnych osób. W kodeksie dotyczą one osób nie podlegających jurysdykcji krajowej (np. należących do personelu dyplomatycznego przedstawicielstw państw obcych) oraz w pewnym zakresie Skarbu Państwa i przedsiębiorców (art. 1060-1061 K.p.c.).

Oceń przydatność tekstu: Ocena przydatności tekstu:

Oceń zrozumienie tekstu: Ocena zrozumienia tekstu:

poleć artykuł znajomemu     wersja do druku