|
Opublikowane: 17.09.2009 Autor: Monika Cieszyńska Odpowiedzialność małżonków za zobowiązania. Praktyczne rady dla wierzycielaW artykule omówione zostały zasady odpowiedzialności małżonków za zaciągnięte zobowiązania ze szczególnym uwzględnieniem możliwości egzekucji należności przez wierzyciela od dłużnika i jego współmałżonka. Zakres odpowiedzialności każdego z małżonków zależy od wielu okoliczności, w szczególności od ustroju majątkowego, w jakim żyją, od charakteru zobowiązania, od źródła, z jakiego powstał dług, a także od tego czy małżonek działał za zgodą, czy bez zgody współmałżonka.
Za zobowiązania zaciągnięte w imię zaspokojenia zwykłych potrzeb rodziny małżonkowie odpowiadają solidarnie, niezależnie od tego czy żyją w ustroju rozdzielności, czy wspólności majątkowej. Małżonkowie nie mogą tej odpowiedzialności ani wyłączyć, ani ograniczyć. Mowa tu o zobowiązaniach wynikających z czynności prawnej (na ogół z umowy) zaciągniętych dla potrzeb całej rodziny lub indywidualnego jej członka (np. zakup leków, żywności, zakup artykułów szkolnych, opłaty). Dla oceny, czy dana czynność dotyczy zwykłych potrzeb rodziny, przyjmuje się kryterium jakim są zwykłe, bieżące potrzeby w przeciętnej polskiej rodzinie.
Solidarność odpowiedzialności polega na tym, że oboje małżonkowie odpowiadają za zaciągnięte zobowiązanie wszystkimi składnikami swoich majątków, a więc tak majątku wspólnego jak i majątków osobistych. Nie wygasa ona w razie ustania małżeństwa lub jego unieważnienia.
Nawet jeśli sąd z ważnych powodów orzeknie na żądanie jednego z małżonków, że za konkretne zobowiązania odpowiedzialny jest tylko ten małżonek, który je zaciągnął, to postanowienie to nie ma mocy wstecznej – odpowiedzialność małżonka zostaje wyłączona dopiero na przyszłość. Ponadto wyłączenie odpowiedzialności jednego z małżonków jest skuteczne względem wierzyciela, dopiero jeśli wiedział on o tym wyłączeniu przed dokonaniem czynności prawnej. Ciężar dowodu ciąży na małżonkach lub jednym z nich zgodnie z rozkładem ciężaru dowodu wyrażonym w art. 6 Kodeksu cywilnego.
W celu przymusowego dochodzenia roszczenia wynikającego z zobowiązania zaciągniętego w bieżących sprawach rodziny, wierzyciel powinien wytoczyć powództwo przeciwko małżonkom (lub tylko dłużnikowi) i uzyskać następnie tzw. klauzulę wykonalności przeciwko im obojgu.
Od zobowiązań wynikających z czynności prawnej należy odróżniać zobowiązania wynikające z deliktu, z bezpodstawnego wzbogacenia czy z zobowiązania alimentacyjnego.
W ustroju wspólności ustawowej i umownej za inne zobowiązania wynikające z czynności prawnej odpowiada przede wszystkim swoim majątkiem osobistym małżonek, który je zaciągnął. To, że drugi z małżonków musi znosić egzekucję z całego majątku wspólnego czy z poszczególnych jego składników, nie powoduje, że staje się on dłużnikiem. Dłużnikiem pozostaje małżonek, który uczestniczył w czynności prawnej, niezależnie od tego czy współmałżonek na daną czynność wyraził zgodę. Małżonek dłużnika w takim wypadku odpowiada więc za dług cudzy.
Zgoda natomiast wpływa na zakres egzekucji z majątku wspólnego. Jeśli dane zobowiązanie zostało zaciągnięte za zgodą współmałżonka – wierzyciel może prowadzić egzekucję z majątku osobistego dłużnika oraz z całego majątku wspólnego. Brak zgody powoduje, iż wierzyciel może zaspokoić się tylko z majątku osobistego dłużnika oraz z niektórych składników majątku wspólnego małżonków, a mianowicie: z pobranego wynagrodzenia za pracę lub z innej działalności zarobkowej dłużnika oraz z korzyści uzyskanych z jego praw autorskich i pokrewnych, z praw własności przemysłowej oraz z innych praw twórcy. Dodatkowo, jeżeli wierzytelność powstała w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa przez dłużnika, które wchodzi do majątku wspólnego małżonków, wierzyciel może prowadzić egzekucję także z przedmiotów wchodzących w skład tego przedsiębiorstwa.
Z innych składników z majątku wspólnego, poza wymienionymi, egzekucja nie może być prowadzona, jeśli zobowiązanie zostało zaciągnięte bez zgody współmałżonka. Wolne od zajęcia pozostają m.in. pobrane wynagrodzenie za pracę lub z innej działalności zarobkowej małżonka dłużnika, dochody z majątku wspólnego lub z majątków osobistych każdego z małżonka, z wygranych losowych, z przedmiotów urządzenia domowego.
W przypadku braku dobrowolnego spełnienia długu wierzyciel może wystąpić na drogę postępowania sądowego.
W celu prowadzenia egzekucji z całego majątku wspólnego małżonków, wierzyciel może pozwać: dłużnika albo oboje małżonków (art. 319 Kodeksu postępowania cywilnego).
Jeśli wierzyciel wystąpił tylko przeciwko dłużnikowi, na wydane orzeczenie musi on nadto uzyskać klauzulę także przeciwko małżonkowi dłużnika z ograniczeniem jego odpowiedzialności do majątku wspólnego małżonków. Warunkiem uzyskania klauzuli wykonalności także przeciwko małżonkowi dłużnika, a tym samym prowadzenia egzekucji z całego majątku wspólnego, jest przedstawienie przez wierzyciela dokumentu urzędowego lub prywatnego, stwierdzającego, że przedmiotowe zobowiązanie zostało zaciągnięte za zgodą małżonka dłużnika. Wierzyciel więc dla własnego bezpieczeństwa powinien na przód zabezpieczyć swoje interesy majątkowe i przy dokonaniu czynności prawnej żądać od kontrahenta pisemnej zgody jego małżonka na zaciągnięcie zobowiązania.
Również w przypadku prowadzenia egzekucji z przedmiotów wchodzących w skład przedsiębiorstwa, a należących do majątku wspólnego, wierzyciel musi uzyskać klauzulę wykonalności także przeciwko małżonkowi dłużnika z ograniczeniem jego odpowiedzialności do tego przedsiębiorstwa. W tym przypadku wierzyciel powinien przedstawić dokument prywatny lub urzędowy celem wykazania, że jego wierzytelność powstała w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa przez dłużnika. Możliwość zaspokojenia się z przedmiotów przedsiębiorstwa nie zależy tu od tego, czy małżonek dłużnika wyraził zgodę na przedmiotowe zobowiązanie.
Tytułowi egzekucyjnemu pochodzącemu od sądu nadaje klauzulę wykonalności sąd pierwszej instancji, w którym sprawa się toczy na wniosek wierzyciela. Sąd drugiej instancji nadaje klauzulę, dopóki akta sprawy w sądzie tym się znajdują; nie dotyczy to jednak Sądu Najwyższego.
Tytułom egzekucyjnym pochodzącym od sądu administracyjnego oraz innym tytułom klauzulę wykonalności nadaje sąd rejonowy właściwości ogólnej dłużnika, czyli jego miejsca zamieszkania. Wniosek o nadanie klauzuli wykonalności sąd rozpoznaje niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 3 dni od dnia jego złożenia. Nakazowi zapłaty sąd nadaje klauzulę wykonalności z urzędu niezwłocznie po jego uprawomocnieniu się.
Wniosek o nadanie klauzuli wykonalności także przeciwko małżonkowi dłużnika podlega opłacie sądowej w wysokości 50 zł. Nadto należy uiścić 6 zł tytułem opłaty kancelaryjnej. Wniosek o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko dłużnikowi jest wolny od opłat, obowiązuje wierzyciela tylko wspomniana opłata kancelaryjna.
Co do zasady, klauzulę wykonalności można nadać przeciwko małżonkowi dłużnika, dopóki trwa wspólność między małżonkami. Niemniej zawarcie małżeńskiej umowy majątkowej nie stanowi przeszkody do nadania klauzuli wykonalności także przeciwko małżonkowi dłużnika oraz prowadzenia egzekucji z tych składników, które należałyby do majątku wspólnego, gdyby umowy majątkowej nie zawarto (art. 787² Kodeksu postępowania cywilnego). Bowiem na małżeńską umowę majątkową małżonkowie mogą powoływać się względem wierzyciela tylko wówczas, gdy jej zawarcie oraz rodzaj były mu znane przed finalizacją umowy. Ciężar dowodu ciąży na tym małżonku, który powołuje się na tę okoliczność.
Jeśli jednak małżonkowi uda się wykazać przed sądem powyższą okoliczność, sąd winien zwolnić dany przedmiot spod egzekucji lub pozbawić wykonalności tytuł egzekucyjny w stosownym zakresie. W tym celu małżonek (małżonkowie) winni wystąpić z tzw. powództwem przeciwegzekucyjnym.
Podobnie, jeśli małżonkowie zawarli umowę rozszerzającą ich majątek wspólny na przedmioty majątkowe wchodzące w skład majątku osobistego dłużnika, wierzyciel może żądać zaspokojenia się z tych włączonych do majątku wspólnego przedmiotów, jeśli umowa majątkowa została zawarta po powstaniu wierzytelności.
Patrz też:
poleć artykuł znajomemu
|
NEWSLETTER
Zapisz się tutaj, jeśli chcesz otrzymywać newsletter.
POPULARNE ARTYKUŁY
POPULARNE PYTANIA
NAJNOWSZE ARTYKUŁY
NAJNOWSZE PYTANIA
Nasi prawnicy
Polecamy: eBooki | Prawnik przez internet | Sylwester | Webgunner |
