Opublikowane: 27.12.2009

Autor: Karol Jokiel

Odpowiedzialność członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za jej zobowiązania

Artykuł omawia kwestie związane z zakresem i warunkami odpowiedzialności członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za zobowiązania zarządzanej przez nich spółki.

Odpowiedzialność cywilnoprawną członków organów spółki z o.o. (w tym zarządu) oraz innych osób odpowiedzialnych za wyrządzoną spółce szkodę regulują art. 291-299 Kodeksu spółek handlowych.

Szczególną odpowiedzialność ustawodawca nałożył na członków zarządu i likwidatorów spółek z o.o. (art. 299 K.s.h.). Jest to odpowiedzialność subsydiarna (posiłkowa) za zobowiązania takiej spółki, co oznacza, że członkowie zarządu, zgodnie z art. 299 § 1 K.s.h., odpowiadają za zobowiązania spółki, jeżeli egzekucja przeciwko niej prowadzona przez wierzycieli spółki, okaże się bezskuteczna.

Odpowiedzialność członków zarządu ma równocześnie charakter solidarny tzn. wierzyciel może żądać całości lub części świadczenia od wszystkich członków zarządu łącznie, od kilku z nich lub od każdego z osobna, a zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek z członków zarządu zwalnia pozostałych (art. 366 K.c.).

Zobowiązania, za które subsydiarnie odpowiadają członkowie zarządu spółki z o.o., wynikać mogą z różnych tytułów prawnych w tym m.in. z niewypłacenia wynagrodzeń pracownikom spółki, z zaciągniętych przez nią kredytów czy nieuregulowanych należności wobec kontrahentów wynikających z faktur VAT. Nie ma przy tym, co do zasady, znaczenia, czy zobowiązanie ma charakter publicznoprawny (np. zobowiązania podatkowe lub „zusowskie”) czy cywilnoprawny.

Wierzyciel dochodzący roszczenia na podstawie art. 299 K.s.h. musi wykazać jedynie dwie okoliczności:

1. istnienie zobowiązania spółki,
2. bezskuteczność egzekucji wobec spółki.

Przyjąć należy, że egzekucja będzie bezskuteczna, jeżeli z majątku spółki nie zostaną zaspokojeni wszyscy wierzyciele i wszystkie należności. Wierzyciel nie musi wykazywać, iż wyczerpał wszelkie możliwe sposoby egzekucji, jeżeli z okoliczności wynika, iż także pozostały majątek spółki nie daje realnych podstaw do przyjęcia, że pozwoli on na uzyskanie zaspokojenia (tak Sąd Najwyższy w wyroku z 26 czerwca 2003 r., V CKN 416/2001, OSNC 2004, nr 7-8, poz. 129).

Ponoszenie odpowiedzialności przez członków zarządu nie jest także uwarunkowane tym, aby bezskuteczność egzekucji została formalnie stwierdzona z inicjatywy wierzyciela występującego z osobnym powództwem do sądu. Ustalenie przesłanki bezskuteczności egzekucji może nastąpić na podstawie każdego dowodu wskazującego, że spółka nie ma majątku, który pozwalałby na zaspokojenie wierzyciela – może być to np.: postanowienie sądu o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości, gdyż majątek spółki nie wystarcza nawet na koszty postępowania; bilans spółki, z którego wynika, że nie ma ona majątku wystarczającego na zaspokojenie wierzyciela; postanowienie o bezskutecznym umorzeniu egzekucji uzyskane przez innego wierzyciela.

Przesłankę bezskuteczności egzekucji należy oczywiście traktować za wykazaną również wtedy, gdy nie ujawniono majątku w trybie postępowania o wyjawienie majątku (art. 913 § 1 i 2 K.p.c.).

Członek zarządu, w przypadku zajścia wskazanych powyżej przesłanek, może uwolnić się od odpowiedzialności z art. 299 § 1 K.s.h. jedynie w trzech sytuacjach:

• gdy wykaże, że we właściwym czasie zgłosił wniosek o upadłość lub wszczęto postępowanie układowe;
• gdy nie doszło do zgłoszenia wniosku o upadłość oraz nie wszczęto postępowania układowego, ale nastąpiło to nie z jego winy; oraz
• gdy nawet nie zgłoszono wniosku o upadłość lub nie wszczęto postępowania układowego, a wierzyciel nie poniósł szkody (art. 299 § 2 K.s.h.).

Ciężar dowodu w tych przypadkach spoczywa na osobie pozwanej.

Na podstawie uregulowań zawartych w art. 21 ust. 1 i 2 Prawa upadłościowego i naprawczego – członkowie zarządu mają obowiązek, nie później niż w ciągu dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości. Pierwszą podstawą ogłoszenia upadłości spółki z o.o. jest jej niewypłacalność, która zachodzi, gdy spółka nie wykonuje swoich wymaganych zobowiązań.

Drugą przesłanką uznania spółki za niewypłacalną jest sytuacja, gdy jej zobowiązania przekroczą wartość jej majątku, niezależnie od tego, czy na bieżąco wykonuje ona swoje zobowiązania.

O sytuacji braku winy członka zarządu, pomimo niezgłoszenia w terminie wniosku o upadłość oraz nie wszczęcia postępowania układowego, można mówić m.in. w przypadku: niezawinionej nieobecności członka zarządu (dłuższy wyjazd, przewlekła choroba) w czasie, gdy zaistniały przesłanki upadłości, a także brak kontaktu ze sferą finansów i księgowości spółki wynikający z wewnętrznego podziału zadań i kompetencji w zarządzie, jeśli dany członek zarządu nie został poinformowany o grożącej niewypłacalności przez członka zarządu dzierżącego obowiązki dyrektora finansowego.

O braku szkody po stronie wierzyciela można mówić, jeżeli członek zarządu wykaże, że w postępowaniu upadłościowym wierzyciel i tak nie mógłby zostać w pełni zaspokojony. Innymi słowy zobowiązanie nie zostałoby pokryte z majątku spółki nawet wówczas, gdyby zgłoszono upadłość w przepisanym terminie, zaniechanie tego zgłoszenia nie wyrządziło więc wierzycielowi szkody. Wykazanie tego elementu przez pozwanego członka zarządu niejednokrotnie może być jednak znacznie utrudnione. W praktyce musiałby on bowiem udowodnić, że w chwili, gdy należało zgłosić spółkę do upadłości, nie miała ona już żadnego niezajętego majątku, który mógłby służyć zaspokojeniu wierzyciela.

Podkreślić w tym miejscu należy, że odpowiedzialność członków zarządu przewidziana w art. 299 § 1 i 2 K.s.h. nie wyłącza odpowiedzialności tych osób przewidzianej w innych przepisach, a zwłaszcza odpowiedzialności dalej idącej (art. 299 § 3 K.s.h.).

Odpowiedzialność przewidzianą w art. 299 K.s.h. ponoszą osoby, które były członkami zarządu, kiedy wierzytelność stała się wymagalna, a jednocześnie były członkami zarządu w czasie właściwym do ogłoszenia upadłości lub wszczęcia postępowania układowego i to niezależnie od tego, czy były wpisane do rejestru. Późniejsza rezygnacja z piastowanej funkcji nie ma na powyższe wpływu. Chodzi tu bowiem o faktyczne bycie organem. Zasadom odpowiedzialności opisanym w niniejszym opracowaniu nie podlegają członkowie innych organów, na przykład rady nadzorczej, komisji rewizyjnej. Nie podlegają im również wspólnicy i osoby trzecie.

Jeżeli wierzyciel uzyska tytuł wykonawczy przeciwko członkowi zarządu, może na zasadach ogólnych wszcząć przeciwko niemu egzekucję, skierowaną na jego majątek osobisty.

Warto zauważyć, że członkowi zarządu przysługują powództwa przeciwegzekucyjne na zasadach określonych w art. 840-843 K.p.c. W szczególności członek zarządu może uwolnić się od egzekucji, jeżeli wskaże wierzycielowi spółki jej majątek, z którego ten ostatni może zaspokoić swoje roszczenia.

Omówiona regulacja art. 299 K.s.h. ma przeciwdziałać przede wszystkim tworzeniu spółek z o.o. w celu szybkiego zaciągnięcia wysokich zobowiązań przekraczających możliwości spółki, wyprowadzaniu przez zarząd uzyskanego w ten sposób majątku, a następnie ogłaszaniu upadłości. Przepis chroni zatem głównie wierzycieli spółki, bez względu na charakter jej zobowiązania.

Oceń przydatność tekstu: Ocena przydatności tekstu:

Oceń zrozumienie tekstu: Ocena zrozumienia tekstu:

poleć artykuł znajomemu     wersja do druku