Opublikowane: 17.09.2009

Autor: Monika Cieszyńska

Lekkomyślny kredytobiorca

Moja mama zaciągnęła kredyty w kilku bankach na kwotę około 100 tys. zł. Z tego co mi wiadomo, połowę tej kwoty wzięła dla znajomego, który zmarł, potem brała następne pożyczki, żeby spłacać ten zaciągnięty wcześniej dług. Mama zarabia około 1 tys. złotych miesięcznie, jedna rata wynosi teraz 3 tys., do tego jest jedyną żywicielką rodziny, bo tato nie pracuje, a brat jeszcze się uczy. Nie wiem, jakim sposobem udało jej się wziąć takie kredyty, nie wiem też, na co pozostałe pieniądze poszły, ale pewne jest, że umowy były brane na jej nazwisko. Mam jednak kilka pytań: 1. Przebywam za granicą, ale mam oszczędności na koncie w Polsce, czy komornik może zająć moje konto na poczet długów mamy? 2. Czy może zabrać mieszkanie, które zostało przepisane na nas (kiedy jeszcze mama płaciła raty kredytowe), a które wcześniej było własnością obojga rodziców? 3. Skoro mama zaprzestała płacenia rat, czy komornik zajmie jej część wypłaty i po ilu miesiącach niepłacenia sprawa do niego trafi, czy mama może pójść do więzienia za niepłacenie? 4. Czy w momencie śmierci mamy ja i mój brat możemy się tych długów zrzec i jak to będzie wyglądało w przypadku taty? 5. Czy z każdego banku przyjdzie inny komornik i co będzie z odsetkami karnymi, czy będą dalej rosły?

Dla porządku odpowiem po kolei na Pańskie pytania.

Pierwsze: Komornik nie może zająć Pana konta ani rachunku brata. Należy jednak zwrócić uwagę na szczególną odpowiedzialność małżonka, jeśli Pana rodzice są nadal małżeństwem, a przed zaciągnięciem przez matkę zobowiązań nie zawarli oni między sobą umowy o wyłączeniu wspólności majątkowej (tzw. intercyzy). W takim wypadku wierzyciel może starać się o nadanie orzeczeniu sądowemu klauzuli wykonalności także przeciwko ojcu. O wszczęciu postępowania klauzulowego Pana ojciec zostanie zawiadomiony. Wówczas powinien on stawić się na wyznaczone posiedzenie sądu i oświadczyć przed sądem, że żona kredyty te zaciągała bez jego wiedzy i zgody, a pieniądze uzyskane z kredytu nie były przeznaczane na potrzeby Państwa rodziny. Jeśli wierzycielowi nie uda się wykazać, że ojciec udzielił żonie zgody na zaciągnięcie danej pożyczki, sąd oddali żądanie o nadanie klauzuli także przeciwko małżonkowi dłużniczki.

Jeśliby jednak doszło z jakiś względów do nadania orzeczeniu sądowemu klauzuli wykonalności także przeciwko ojcu, a komornik zająłby jego konto czy wynagrodzenie za pracę, wówczas Pana ojciec winien wystąpić z tzw. powództwem opozycyjnym na podstawie art. 840 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego i żądać pozbawienia wykonalności tytułu wykonawczego co do swojej osoby z wyżej wymienionych względów, czyli przede wszystkim musiałby wykazać, że nie wyraził zgody na zaciągnięcie żadnego zobowiązania, a pożyczone pieniądze przeznaczane były na inne cele niż zaspokajanie potrzeb Pańskiej rodziny.

Drugie: Jeśli przedmiotowe mieszkanie zostało przepisane na Was w celu pokrzywdzenia wierzycieli, wierzyciel (i w jego imieniu komornik) może żądać uznania tych czynności za bezskuteczne względem niego. Mowa tu o wystąpieniu z tzw. skargą pauliańską, która chroni wierzyciela przed nielojalnym działaniem dłużnika, który chcąc nie dopuścić do zaspokojenia się wierzyciela, zbywa lub darowuje swój majątek.

Należy zwrócić tu uwagę na art. 527 § 1 Kodeksu cywilnego, który brzmi: „Gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć.” Dodatkowo na Waszą niekorzyść działa fakt, że jest Pan osobą pozostającą w bliskim stosunku z dłużniczką.

Bowiem, co do zasady, to wierzyciel musi udowodnić, że osoba trzecia, która uzyskała korzyść majątkową, wiedziała lub na podstawie towarzyszących okoliczności powinna wiedzieć, iż dłużnik działa na szkodę wierzyciela. Jeśli jednak osoba trzecia jest osobą bliską dla dłużnika, wówczas wierzyciel nie musi prowadzić dowodu na tę okoliczność, gdyż na jego rzecz działa domniemanie, że osoba bliska miała świadomość, że dłużnik celowo uszczupla swój majątek, by nie dopuścić do zaspokojenia się z niego wierzyciela.

Realizacja skargi pauliańskiej następuje przez wniesienie powództwa lub zarzutu przeciwko osobie trzeciej. W tym więc wypadku Pan i Pana brat stalibyście się stroną pozwaną w postępowaniu sądowym.

Wierzyciel może skutecznie wystąpić ze skargą paulińską w terminie 5 lat od dokonania przez dłużnika niekorzystnego rozporządzenia swoim mieniem. Po upływie tego okresu osoba trzecia mogłaby wystąpić z zarzutem przedawnienia i skutecznie uchylić się od spełnienia żądania wierzyciela.

Podstawowym skutkiem uwzględnienia przez sąd skargi pauliańskiej jest to, że wierzyciel może z pierwszeństwem przed innymi wierzycielami osoby trzeciej dochodzić zaspokojenia z przedmiotów majątkowych, które wskutek czynności uznanej za bezskuteczną wyszły z majątku dłużnika albo do niego nie weszły. Tym samym wierzyciel mógłby skierować egzekucję do tej części mieszkania, którą przekazała Wam matka.

Trzecie: Komornik będzie mógł zająć wynagrodzenie mamy dopiero po wszczęciu przez wierzyciela postępowania egzekucyjnego. W tym celu wierzyciel musi najpierw wystąpić do sądu z pozwem o zapłatę. Jeśli uzyska on już orzeczenie sądu na swoją korzyść, wówczas będzie musiał wnieść o nadanie orzeczeniu klauzuli wykonalności. Dopiero po tych czynnościach będzie mógł wystąpić z wnioskiem do komornika o wszczęcie egzekucji.

Podanie konkretnego terminu, w ciągu którego sprawa trafi do komornika, jest niemożliwe. Wierzyciel może w dowolnym momencie wystąpić do sądu przeciwko Pana matce.

Jeśli komornik zajmie już wynagrodzenie za pracę, pracodawca będzie miał obowiązek przekazania stosownej części wynagrodzenia komornikowi. Nie oznacza to, że matka zostanie całkowicie pozbawiona środków do życia. Ustawodawca wprowadził tzw. kwotę wolną od potrąceń. Sto procent minimalnego wynagrodzenia za pracę (obecnie wynosi ono 1276 zł brutto) – po odliczeniu składek na ubezpieczenie społeczne i zaliczki na podatek dochodowy – w przypadku egzekucji na mocy tytułów wykonawczych należności innych niż alimenty, musi trafić do kieszeni pracownika.

Czwarte: Może się tak zdarzyć, że egzekucję przeciwko Pana matce będzie prowadziło kilku komorników.

Sąd zwykle zasądza odsetki do dnia zapłaty zgodnie z żądaniem wierzyciela. Dodatkowo Pana matka najprawdopodobniej zostanie obciążona kosztami postępowania sądowego i egzekucyjnego. Tym samym egzekwowane od Pana matki będzie nie tylko roszczenie główne, ale i odsetki od długu podstawowego, koszty sądowe i koszty egzekucji.

Jeśli egzekucja przeciwko Pana matce okaże się bezskuteczna, z uwagi na brak majątku, nie będzie to powód, by Pańską matkę pociągnąć do odpowiedzialności karnej. Niemniej należy liczyć się z tym, że Pana matce może zostać postawiony zarzut popełnienia oszustwa kredytowego (art. 297 § 1 Kodeksu karnego).

Artykuł 297 § 1 Kodeksu karnego stanowi: „Kto, w celu uzyskania dla siebie lub kogo innego, od banku lub jednostki organizacyjnej prowadzącej podobną działalność gospodarczą na podstawie ustawy albo od organu lub instytucji dysponujących środkami publicznymi – kredytu, pożyczki pieniężnej, poręczenia, gwarancji, akredytywy, dotacji, subwencji, potwierdzenia przez bank zobowiązania wynikającego z poręczenia lub z gwarancji lub podobnego świadczenia pieniężnego na określony cel gospodarczy, elektronicznego instrumentu płatniczego lub zamówienia publicznego, przedkłada podrobiony, przerobiony, poświadczający nieprawdę albo nierzetelny dokument albo nierzetelne, pisemne oświadczenie dotyczące okoliczności o istotnym znaczeniu dla uzyskania wymienionego wsparcia finansowego, instrumentu płatniczego lub zamówienia, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5".

Piąte: W przypadku śmierci matki, w celu uniknięcia odpowiedzialności za jej długi, Pan, brat oraz ojciec powinniście w terminie 6 miesięcy (od chwili śmierci) złożyć przed notariuszem lub przed sądem oświadczenie albo o odrzuceniu spadku, albo o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza.

Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza oznacza, że za długi spadkowe będziecie odpowiadać tylko do wysokości stanu czynnego spadku (oczywiście jeśli matka pozostawiła również jakieś korzyści w spadku); natomiast wierzyciel nie może zaspokoić się z Waszych majątków prywatnych, nawet jeśli w skład spadku wchodzą tylko i wyłącznie same długi.

Korzystniej jest przyjąć spadek z dobrodziejstwem inwentarza, jeśli posiadacie własne potomstwo. Bowiem w przypadku odrzucenia spadku, spadek muszą odrzucić również Wasze dzieci, wnukowie; następnie rodzice i rodzeństwo spadkodawcy (jeśli oczywiście są takie osoby). Jeśli dzieci są małoletnie, to w celu odrzucenia spadku należy wystąpić do sądu opiekuńczego o udzielenie zgody na odrzucenie spadku w ich imieniu.

Oceń przydatność tekstu: Ocena przydatności tekstu:

Oceń zrozumienie tekstu: Ocena zrozumienia tekstu:

poleć pytanie znajomemu     wersja do druku