Opublikowane: 05.11.2009

Autor: Katarzyna Ostrowska

Jak wyegzekwować udział we współwłasności gospodarstwa rolnego?

Na mocy aktu notarialnego jestem w 1/8 współwłaścicielką gospodarstwa rolnego o łącznej powierzchni 13 ha wraz z nieruchomościami. Do tej pory nie udało mi się na drodze polubownej otrzymać należnej mi części ani ekwiwalentu pieniężnego. Czy mogę wystąpić do sądu z wnioskiem o wyegzekwowanie mojej należności i czy mam szansę na pomyślne zakończenie tej sprawy? Jeśli tak, to co powinnam zrobić? Jakie koszty muszę ponieść? Czy powinien mnie reprezentować adwokat? Co będzie, jeśli pozostali współwłaściciele nie stawią się w sądzie?

Aby wyegzekwować należną Pani część nieruchomości lub jej równowartość pieniężną, musi nastąpić podział współwłasności.

Współwłasność polega na tym, że własność określonej rzeczy może przysługiwać niepodzielnie kilku osobom. Wspólna własność rzeczy bywa często kłopotliwa i uciążliwa, dlatego ustawodawca przewidział możliwość jej zniesienia.

Według art. 210 Kodeksu cywilnego zniesienia współwłasności żądać może każdy ze współwłaścicieli w każdej chwili, gdyż uprawnienie to nie przedawnia się oraz nie można się go zrzec. Współwłaściciele mogą zawrzeć umowę uniemożliwiającą zniesienie współwłasności na okres nie dłuższy niż 5 lat, po tym okresie umowę taką można przedłużać o kolejne 5 lat.

Biorąc pod uwagę brzmienie powyższego przepisu, należy stwierdzić, że, mimo iż jest Pani współwłaścicielką nieruchomości jedynie w 1/8 części, może Pani wystąpić z wnioskiem o zniesienie współwłasności, chyba że zawarła Pani umowę to wyłączającą.

Zniesienie współwłasności następuje zazwyczaj poprzez fizyczny podział rzeczy w drodze umowy lub w postępowaniu sądowym.

Umowne zniesienie współwłasności będzie miało miejsce w przypadku, gdy wszyscy współwłaściciele są zgodni. Następuje ono w formie aktu notarialnego. Z opisanej przez Panią sytuacji wynika jednak, że napotyka Pani na problemy w porozumieniu się z pozostałymi współwłaścicielami, ponieważ nie są skłonni ani przystąpić do podziału nieruchomości, tak aby uzyskała Pani należną część, ani dokonać spłaty na Pani rzecz. Zatem pozostaje Pani wystąpić do sądu o uregulowanie tej sprawy.

Wniosek o zniesienie współwłasności należy złożyć w sądzie rejonowym w wydziale spraw cywilnych. W przypadku gdy współwłaściciele nie doszli do porozumienia, wniosek o zniesienie współwłasności podlega stałej opłacie w wysokości 1000 zł.

Zgodnie z art. 212 K.c., jeżeli zniesienie współwłasności następuje na mocy orzeczenia sądu, wartość poszczególnych udziałów może być wyrównana przez dopłaty pieniężne. Przy podziale gruntu sąd może obciążyć poszczególne części potrzebnymi służebnościami gruntowymi.

Rzecz, która nie daje się podzielić, może być przyznana stosownie do okoliczności jednemu ze współwłaścicieli z obowiązkiem spłaty pozostałych albo sprzedana stosownie do przepisów Kodeksu postępowania cywilnego.

Jeżeli ustalone zostały dopłaty lub spłaty, sąd oznaczy termin i sposób ich uiszczenia, wysokość i termin uiszczenia odsetek, a w razie potrzeby także sposób ich zabezpieczenia. W razie rozłożenia dopłat i spłat na raty terminy ich uiszczenia nie mogą łącznie przekraczać lat dziesięciu. W wypadkach zasługujących na szczególne uwzględnienie sąd, na wniosek dłużnika, może odroczyć termin zapłaty rat już wymagalnych.

Ponadto, według art. 213 Kodeksu cywilnego, jeżeli zniesienie współwłasności gospodarstwa rolnego przez podział między współwłaścicieli byłoby sprzeczne z zasadami prawidłowej gospodarki rolnej, sąd przyzna to gospodarstwo temu współwłaścicielowi, na którego wyrażą zgodę wszyscy pozostali współwłaściciele.

Biorąc pod uwagę brzmienie zacytowanych powyżej przepisów, sąd, po zbadaniu zasadności Pani wniosku, orzeknie o podziale nieruchomości i wskaże, jaka część przypadnie na Pani rzecz, albo nakaże uiszczenie określonej kwoty pieniężnej tytułem spłaty Pani części.

We wniosku o zniesienie współwłasności może Pani zaproponować, jak miałaby być podzielona nieruchomość i którą część chciałaby mieć Pani na własność. Jeżeli pozostali współwłaściciele nie podadzą racjonalnych argumentów przeciwko zaproponowanemu przez Panią podziałowi, sąd prawdopodobnie weźmie pod rozwagę Pani propozycję. Jednakże, jak wcześniej wspomniałam, jeżeli sąd uzna, zgodnie z obowiązującymi przepisami, że podział gospodarstwa rolnego byłby sprzeczny z zasadami prawidłowej gospodarki rolnej, przyzna to gospodarstwo temu współwłaścicielowi, na którego wyrażą zgodę wszyscy pozostali. Współwłaściciel, któremu przysądzona zostanie własność gospodarstwa, zostanie zobowiązany do określonych spłat pieniężnych na rzecz pozostałych współwłaścicieli.

Wniosek o zniesienie współwłasności może Pani złożyć i opłacić sama, nie musi być Pani reprezentowana przez adwokata lub radcę prawnego. Jeżeli sprawa nie jest złożona i skomplikowana, z pewnością może Pani sama wyłuszczyć swoje racje najpierw we wniosku o zniesienie współwłasności, a następnie podczas rozprawy przed sądem.

Trudno przed rozpoczęciem postępowania sądowego określić, jakie koszty będzie Pani musiała ponieść. Na pewno trzeba uiścić opłatę sądową w wysokości 1000 zł. Jeżeli zniesienie współwłasności odbywać się będzie poprzez fizyczny podział nieruchomości, koszty podziału geodezyjnego najprawdopodobniej sąd podzieli między współwłaścicieli. Sąd może jednak nakazać oszacowanie nieruchomości w celu ustalenia wysokości ewentualnych spłat na rzecz współwłaścicieli, wtedy obciążą Pani i pozostałych współwłaścicieli koszty oszacowania nieruchomości przez rzeczoznawcę majątkowego. Jednak, jak wspomniałam, trudno jest przesądzać o kosztach przed rozpoczęciem postępowania.

Współwłaściciel powinien dla celów dowodowych stawić się na rozprawę. Jednak nieobecność jednego ze współwłaścicieli nie niweczy całego procesu. Jeżeli sąd uzna, że sprawa jest na tyle wyjaśniona, że nie jest konieczne poznanie stanowiska nieobecnego współwłaściciela, wyda orzeczenie również pod jego nieobecność.

Oceń przydatność tekstu: Ocena przydatności tekstu:

Oceń zrozumienie tekstu: Ocena zrozumienia tekstu:

poleć pytanie znajomemu     wersja do druku