Opublikowane: 26.02.2010

Autor: Karol Jokiel

Ile kosztuje sprawa cywilna w sądzie?

Wystąpiłeś do sądu z pozwem (z wnioskiem), zostałeś pozwany (jesteś uczestnikiem postępowania), a może dopiero nosisz się z zamiarem wszczęcia postępowania sądowego? Sprawdź wcześniej, ile będzie Cię to kosztować!

Zapewne już niejednokrotnie w praktyce niektórzy z Szanownych Czytelników rozważali w przeszłości wszczęcie cywilnego postępowania w sądzie powszechnym (np. złożenie pozwu o zapłatę, o odszkodowanie, wniosku o stwierdzenie nabycia spadku czy zniesienie współwłasności itd.). Być może niektórzy spośród Państwa dopiero się nad tym zastanawiają. W każdej tego typu sytuacji pojawia się jednak oczywiste pytanie – ile będzie mnie to kosztować? W odpowiedzi na zgłaszane w serwisie liczne pytania w tym zakresie, poniżej omawiam podstawowe składniki kosztów sprawy cywilnej.

Opłaty sądowe

Zgodnie z art. 126² § 1 Kodeksu postępowania cywilnego sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie została uiszczona należna opłata. W związku z tym, z wyjątkiem sytuacji szczególnych, o których mowa niżej, pisma inicjujące cywilne postępowanie sądowe (pozew, wniosek) podlegają opłacie sądowej, dodatkowo uiszczanej z góry.

Opłaty sądowe mogą być stałe (np. opłata od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku to zasadniczo 50 zł) lub stosunkowe (5% wartości przedmiotu sporu – prawie wszystkie sprawy, w których powód domaga się zapłaty określonej sumy pieniężnej), nigdy jednak opłata sądowa, jeżeli należna, nie może być niższa niż 30 zł (tzw. opłata podstawowa) i wyższa niż 100 000 zł.

Opłaty sądowe uiścić można na kilka sposobów:

1. znakami opłaty sądowej – do nabycia w kasie każdego sądu powszechnego. Znaki opłaty sądowej należy nakleić na pierwszej lub ostatniej stronie egzemplarza pisma przeznaczonego dla sądu;
2. przelewem na rachunek bankowy dochodów budżetowych właściwego sądu;
3. gotówką w kasie właściwego sądu
   
   – w dwóch ostatnich przypadkach dowód uiszczenia opłaty należy dołączyć do pisma wnoszonego do sądu.

Wspomnianymi wyżej wyjątkami, czyli sytuacjami, w których pisma inicjujące cywilne postępowanie sądowe (pozew, wniosek) nie podlegają opłacie sądowej, są przede wszystkim niektóre sprawy z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych (np. wynikające z odwołań pracowników do sądu od wypowiedzenia umowy o pracę czy z odwołań ubezpieczonych od decyzji ZUS) oraz sytuacje, w których pisma podlegające opłacie składane są w sądzie przez podmioty korzystające z sądowego zwolnienia od kosztów sądowych, udzielanego osobom, które nie mogą ponieść tego typu wydatków bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny.

Koszty świadków

Jako możliwy element kosztów postępowania należy także uwzględniać zwrot kosztów stawiennictwa świadków w sądzie. Niejednokrotnie może być to istotny element kosztów całego postępowania, albowiem zeznania świadków, jako dowód w sprawie, mają nierzadko w praktyce sądowej znaczenie kluczowe.

Zgodnie z art. 277 K.p.c. – świadek ma prawo żądać zwrotu wydatków koniecznych, związanych ze stawiennictwem do sądu, a ponadto wynagrodzenia za utratę zarobku. Przewodniczący może nadto przyznać świadkowi zaliczkę na koszty podróży i na utrzymanie w miejscu przesłuchania.

Szczegółowe zasady obliczania celowych wydatków świadka regulują przepisy ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Zgodnie z tymi przepisami świadkowi przysługuje zwrot kosztów podróży, kosztów noclegu i utraconych zarobków lub dochodów, związanych ze stawiennictwem w sądzie. Prawo do żądania należności przysługuje także osobie wezwanej w charakterze świadka, jeżeli się stawiła, choćby nie została ostatecznie przesłuchana.

Zwrot wydatków, utraconego zarobku lub dochodu, wynagrodzenia i kosztów podróży sąd przyznaje na wniosek świadka złożony na piśmie lub ustnie do protokołu rozprawy. Wniosek o przyznanie wymienionych należności winien jednak zostać złożony przez świadka niezwłocznie, nie później jednak niż w ciągu trzech dni po złożeniu zeznań lub stawiennictwa na wezwanie sądu, pomimo braku przesłuchania. Świadkowie, którzy nie zgłosili żądania w tym terminie, tracą prawo do przyznania im tych należności (art. 92 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych).

W powyższym kontekście warto zwrócić uwagę, że świadek może, a nie musi żądać zwrotu poniesionych wydatków. Innymi słowy, bez wniosku ze strony świadka sąd sam z siebie (tzn. z urzędu) nie zarządzi nigdy zwrotu kosztów na rzecz świadka.

Koszty biegłych sądowych

W praktyce sądowej nie mniej istotnym (a najczęściej nawet wyższym) składnikiem kosztów postępowania cywilnego są koszty biegłych sądowych. Niektóre sprawy np. dotyczące wykonania robót budowlanych, odszkodowawczych czy o rozgraniczenie nieruchomości, nie mogą się wręcz zakończyć bez ich opinii.

Na podstawie art. 288 K.p.c. – biegły ma prawo żądać wynagrodzenia za stawiennictwo do sądu i wykonaną pracę. Przewodniczący może przyznać biegłemu zaliczkę na poczet wydatków. Podobnie instytut naukowy lub naukowo-badawczy może żądać wynagrodzenia za wykonaną pracę i za stawiennictwo swoich przedstawicieli (art. 291 K.p.c.).

Poza wynagrodzeniem biegły ma prawo, na swój wniosek, do zwrotu koniecznych wydatków związanych ze stawiennictwem w sądzie, na zasadach analogicznych do świadka (koszty dojazdu do sądu, noclegu itd.).

Wysokość wynagrodzenia biegłego za wykonaną pracę sąd określa, uwzględniając wymagane kwalifikacje, potrzebny do wydania opinii czas i nakład pracy, a wysokość wydatków niezbędnych do wykonania czynności – na podstawie złożonego rachunku (art. 89 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych).

Z uwagi na wysokość wynagrodzenia biegłego wynoszącego od kilkuset do nawet kilku tysięcy złotych, sąd najczęściej żąda od strony, która złożyła wniosek o powołanie biegłego, odpowiedniej zaliczki, sięgającej nawet 100% jego szacowanego wynagrodzenia.

Koszty fachowego pełnomocnika

Choć w zdecydowanej większości spraw strona (uczestnik postępowania) może występować osobiście i nie ma obowiązku korzystać z usług fachowego pełnomocnika, w tym adwokata lub radcy prawnego, najczęściej w dobrze pojętym własnym interesie strona, jeżeli tylko pozwalają jej na to środki finansowe, decyduje się na taką pomoc.

Wynagrodzenie pełnomocnika uzależnione jest przede wszystkim od uzgodnień stron. Niekiedy pełnomocnicy odwołują się do stawek wynagrodzenia, jakie przyznają sądy tzw. pełnomocnikom z urzędu (tzn. opłacanym ze środków Skarbu Państwa) określonych Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, uzależnionych najczęściej od wartości przedmiotu sporu i wynoszących przy wartości przedmiotu sporu:

1. do 500 zł – 60 zł;
2. powyżej 500 zł do 1500 zł – 180 zł;
3. powyżej 1500 zł do 5000 zł – 600 zł;
4. powyżej 5000 zł do 10 000 zł – 1200 zł;
5. powyżej 10 000 zł do 50 000 zł – 2400 zł;
6. powyżej 50 000 zł do 200 000 zł – 3600 zł;
7. powyżej 200 000 zł – 7200 zł.

W kontekście określonych wyżej kategorii kosztów, które w toku postępowania urosnąć mogą do całkiem pokaźnej kwoty, istotną jest regulacja art. 98 ust. 1 Kodeksu postępowania cywilnego, zgodnie z którą strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie wszelkie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony.

Oceń przydatność tekstu: Ocena przydatności tekstu:

Oceń zrozumienie tekstu: Ocena zrozumienia tekstu:

poleć artykuł znajomemu     wersja do druku