Sprzedaż wierzytelności

Jestem wierzycielem, a wierzytelność jest zabezpieczona hipoteką przymusową na nieruchomości. Chciałbym sprzedać jej cześć (około 30%). Czy mogę dokonać takiej transakcji i jakie skutki wywrze ona na tej hipotece? Czy tak jak w przypadku częściowej spłaty wierzytelności (art. 518 K.c.) przez osobę trzecią będę miał pierwszeństwo w zaspokojeniu pozostałej mi wierzytelności?

Oczywiście przelew częściowy wierzytelności zabezpieczonej hipoteką jest prawnie dopuszczalny. W umowie przelewu winno być jednak wyraźnie określone, że przeniesieniu podlega jedno lub więcej i jakie uprawnienia wierzyciela, bądź też – że roszczenie o świadczenie podzielne (np. pieniężne) przechodzi jedynie w części (a nadto w jakiej części).

Co do drugiej interesującej Pana kwestii, zgodnie z art. 509 § 2 Kodeksu cywilnego – „wraz z wierzytelnością przechodzą na nabywcę wszelkie związane z nią prawa, w szczególności roszczenie o zaległe odsetki”. Zakres tego przepisu obejmuje również hipotekę, przy czym wierzytelność zabezpieczona hipoteką nie może być przeniesiona bez hipoteki, chyba że ustawa stanowi inaczej (art. 79 ustawy o księgach wieczystych i hipotece).

Wyjątek dotyczy przelewu wierzytelności zabezpieczonej hipoteką kaucyjną, która może być przeniesiona bez tej hipoteki (art. 107 tejże ustawy). Należy wskazać, że z mocy art. 245¹ Kodeksu cywilnego – „do przeniesienia ograniczonego prawa rzeczowego na nieruchomości (czyli np. hipoteki) potrzebna jest umowa między uprawnionym a nabywcą oraz – jeżeli prawo jest ujawnione w księdze wieczystej – wpis do tej księgi, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej”.

Wpis ma charakter konstytutywny, toteż dopóki wpis nie nastąpi, dopóty wierzytelność nie przeszła na nabywcę. Ponieważ jednak wpis ma moc wsteczną, która działa od chwili złożenia wniosku o jego dokonanie (art. 29 ustawy o księgach wieczystych i hipotece), tzn. od chwili jego wpływu do sądu prowadzącego księgę wieczystą (art. 626⁶ Kodeksu postępowania cywilnego), przeto wierzytelność i hipoteka przechodzą na nabywcę w tej właśnie chwili.

Do wpisu nabywcy wierzytelności hipotecznej w księdze wieczystej, co jest (jak już wskazano) przesłanką skuteczności przelewu wierzytelności hipotecznej, wystarcza oświadczenie zbywcy tej wierzytelności złożone na piśmie z podpisem notarialnie poświadczonym (art. 31 ust. 1 w zw. z art. 32 ust. 2 ustawy o księgach wieczystych i hipotece).

Jeżeli przedmiotem przelewu jest tylko część zabezpieczonej wierzytelności, to przeniesieniu wraz z tą częścią ulega część hipoteki, w proporcji w jakiej część ta – będąca przedmiotem przelewu – pozostaje do całej wierzytelności. Zgodnie z art. 249 Kodeksu cywilnego – „jeżeli kilka ograniczonych praw rzeczowych (np. hipotek) obciąża tę samą rzecz, prawo powstałe później nie może być wykonywane z uszczerbkiem dla prawa powstałego wcześniej”.

Celem usunięcia wszelkich wątpliwości można nadto zastrzec w umowie przelewu, że zbywcy przysługuje pierwszeństwo zaspokojenia. Roszczenie w tym zakresie dla swej pełnej skuteczności winno być wpisane do księgi wieczystej.