Opublikowane: 30.09.2010

Autor: Jakub Bonowicz

Czy wierzyciel może przenieść wierzytelność po prawomocnym wyroku sądowym?

Moja córka przestała spłacać kredyt. Bank na podstawie prawomocnego wyroku oddał egzekucję wierzytelności komornikowi. W związku z bardzo niskimi zarobkami (najniższa krajowa) córka regularnie wpłacała niewielkie kwoty. Ostatnio otrzymała pismo informujące, że wierzyciel odstąpił od egzekucji komorniczej i przekazał tę wierzytelność pewnemu funduszowi sekurytyzacyjnemu. Ten zaś już w pierwszej korespondencji domaga się wskazanej kwoty oraz innych opłat (ok. 45% wierzytelności), i – określając termin spłaty do 30 dni – grozi sądem. Czy raz zasądzona i egzekwowana wierzytelność może być przedmiotem powtórnej drogi prawnej? Córka nie jest w stanie spłacić wierzytelności w takim trybie i nie posiada majątku, który mógłby być obciążony. Jak rozwiązać ten problem?

Problem był szeroko omawiany w orzecznictwie.

Przede wszystkim należałoby ustalić, w jakim charakterze występuje w tej sprawie fundusz sekurytyzacyjny:

1. Czy jest nabywcą wierzytelności stwierdzonej prawomocnym wyrokiem sądowym?
2. Czy też jest jedynie pełnomocnikiem wierzyciela wykonującym określone czynności z zakresu egzekucji?

Jeśli jest pełnomocnikiem, to de facto działa w imieniu wierzyciela i nie zmienia to w niczym dotychczasowej sytuacji, jeśli jednak podejmuje się z Pana córką jakiejkolwiek korespondencji, powinien okazać dokument pełnomocnictwa.

Natomiast jeśli fundusz nabył wierzytelność od wierzyciela, to sytuacja wygląda nieco inaczej.

Zgodnie z art. 366 Kodeksu postępowania cywilnego (K.p.c.) wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami. Przyjmuje się jednak, iż „podmiotowe granice powagi rzeczy osądzonej dotyczą nie tylko stron występujących w procesie, ale również ich następców prawnych [np. nabywcy wierzytelności]. Występuje wówczas tzw. rozszerzona prawomocność wyroku” (A. Zieliński, K. Flaga-Gieruszyńska: Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, wyd. CH Beck, 2009, wyd. 4, komentarz do art. 366, Nb 22). „Mimo braku odpowiedniego wyraźnego zastrzeżenia w treści art. 366 kpc uznać trzeba, że zasada de eadem re bis ne sit actio (w skrócie: zakaz wytaczania powództwa o to samo) rozciąga się na inne osoby, jak w szczególności następcy prawni stron lub ich uczestników. W takim bowiem przypadku dopuszczanie do wydania różnych orzeczeń w tym samym przedmiocie tylko dlatego, że różne są osoby prowadzące dawniej osądzony i nowy spór, byłoby sprzeczne z zasadniczymi przepisami ustawy procesowej” (postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z 30.11.2007 r., IV CSK 267/07, źródło: Legalis, zob. też uchwałą SN z 05.05.1951 r. C 689/50, OSN 1952, Nr 1, poz. 3).

Natomiast nie stoi to na przeszkodzie prowadzeniu egzekucji przez fundusz sekurytyzacyjny – jest to jednak egzekucja tej samej wierzytelności i na podstawie tego samego wyroku sądowego, tyle jednak że zgodnie z art. 788 § 1 K.p.c.: „Jeżeli uprawnienie lub obowiązek po powstaniu tytułu egzekucyjnego lub w toku sprawy przed wydaniem tytułu przeszły na inną osobę, sąd nada klauzulę wykonalności na rzecz lub przeciwko tej osobie, gdy przejście to będzie wykazane dokumentem urzędowym lub prywatnym z podpisem urzędowo poświadczonym”.

Oznacza to, iż fundusz, jeśli chce prowadzić egzekucję przeciwko Pańskiej córce, musi uzyskać przeciwko niej klauzulę wykonalności – w tym celu musi on jedynie wykazać, iż nabył wierzytelność stwierdzoną wyrokiem sądowym, a nabycie wierzytelności jest wykazane dokumentem urzędowym lub prywatnym z podpisem urzędowo poświadczonym. Dopiero po uzyskaniu klauzuli może prowadzić egzekucję. Do przypadków uregulowanych w art. 788 K.p.c. należy m.in. przelew wierzytelności (Komentarz, op. cit., komentarz do art. 788, Nb 2).

„Dopuszczalne jest nadanie klauzuli wykonalności na rzecz nabywcy wierzytelności także w przypadku, gdy przed przeniesieniem wierzytelności – na wniosek zbywcy – sąd już nadał na jego rzecz tytułowi egzekucyjnemu klauzulę wykonalności” (uchwała SN z 04.08.1992 r. III CZP 94/92, OSNC 1993, Nr 3, poz. 32). „Przepis ma zastosowanie również w razie przeniesienia wierzytelności (przelewu) po wszczęciu postępowania egzekucyjnego” (uchwała SN z 29.10.2004 r. III CZP 63/04, Prokuratura i Prawo, 2005, Nr 4, s. 40).

Warto też wskazać, iż: „wyciągi z ksiąg rachunkowych funduszu sekurytyzacyjnego, z których wynika przejście wierzytelności na fundusz sekurytyzacyjny w okolicznościach określonych w art. 788 § 1 K.p.c., stanowią dowód uzasadniający nadanie tytułowi egzekucyjnemu wystawionemu przeciwko dłużnikowi zbywcy wierzytelności klauzuli wykonalności na rzecz funduszu sekurytyzacyjnego” (uchwała SN z 29.11.2007 r., III CZP 101/07, OSNC 2008, Nr 11, poz. 129).

Wyjątek od tej zasady dotyczyłby sytuacji, gdyby nadanie klauzuli wykonalności nastąpiło na rzecz wierzyciela – banku na podstawie tzw. bankowego tytułu egzekucyjnego (taki tytuł może być od razu zaopatrzony w sądową klauzulę wykonalności ). „Niedopuszczalne jest nadanie na podstawie art. 788 § 1 kpc klauzuli wykonalności na rzecz niebędącego bankiem nabywcy wierzytelności objętej bankowym tytułem egzekucyjnym, także po zaopatrzeniu go w sądową klauzulę wykonalności” (uchwała SN z 02.04.2004 r. III CZP 9/04, Prawo Bankowe 2004, Nr 12, s. 17), chyba że nabywcą wierzytelności jest inny bank.

Jeśli jednak w sprawie wierzytelności Pańskiej córki toczyło się normalne postępowanie sądowe, był wyrok sądu i dopiero potem została nadana klauzula, to w takim wypadku uzyskanie klauzuli jest jak najbardziej dopuszczalne. Wyjątek dotyczy sytuacji, gdy od razu nadano klauzulę wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu.

Oceń przydatność tekstu: Ocena przydatności tekstu:

Oceń zrozumienie tekstu: Ocena zrozumienia tekstu:

poleć pytanie znajomemu     wersja do druku