Opublikowane: 12.01.2010

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 1995-12-01, I ACr 760/95

Możność korzystanie ze środków obrony w procesie cywilnym wynika z prawa strony do merytorycznego zbadania przez sąd powszechny zasadności jej stanowiska co do istoty sporu. Skorzystanie z tego prawa nie uzasadnia poglądu, że działaniem tym strona doprowadziła do zwłoki wykonania zobowiązania, uprawniającej wierzyciela do żądania naprawienia szkody wynikłej ze zwłoki. Zwłoka dłużnika jest kwalifikowanym opóźnieniem w spełnieniu świadczenia, a szkoda wierzyciela powstała na skutek zwłoki spełnienia świadczenia musi pozostawać w normalnym, adekwatnym związku przyczynowym ze zwłoką (art. 361 par. 1 KC). II 1. Stosownie do art. 481 § 2 KC w zw. z art. 476 KC wierzyciel może żądać od dłużnika - na zasadach ogólnych - naprawienia szkody wynikłej ze zwłoki, gdy ten nie spełnił świadczenia pieniężnego w oznaczonym terminie. 2. Zwłoka dłużnika jest kwalifikowanym opóźnieniem w spełnieniu świadczenia, a szkoda wierzyciela powstała na skutek zwłoki spełnienia świadczenia musi pozostawać w normalnym, adekwatnym związku przyczynowym ze zwłoką (art. 361 § 1 KC).

Powód Mirosław P. po ostatecznym sprecyzowaniu swoich żądań domagał się zasądzenia od Zakładu Ubezpieczeń i Reasekuracji "P" w Ł. kwoty X zł z odsetkami i kosztami procesu tytułem odszkodowania. Podał, że w nocy z 30.9. na 1.10.1991 r. dokonane zostało włamanie do jego hurtowni papierosów w W. i skradziono papierosy wartości Y zł. W dniu 1.10.1991 r. powód zawiadomił o włamaniu i kradzieży stronę pozwaną, z którą miał zawartą umowę ubezpieczenia mienia i w ciągu kilku dni złożył rachunek strat. Postanowieniem Prokuratury Rejonowej w W. z 30.12.1991 r. umorzone zostało dochodzenie w sprawie włamania z powodu niewykrycia sprawców. Wobec niewypłacenia odszkodowania powód 19.1.1991 r. wniósł pozew do Sądu o zapłatę kwoty Z zł stanowiącej ustaloną w umowie sumę ubezpieczenia. Ta kwota zapłacona została w dwóch ratach w dniach: 27.1. i 27.5.1994 r. po wydaniu przez Sąd Wojewódzki rozpoznający tę sprawę kolejnych wyroków zasądzających i ich uprawomocnieniu.
Powód twierdząc, że na skutek nieuzasadnionej zwłoki strony pozwanej w wypłaceniu należnego mu odszkodowania poniósł szkodę, podał, że na dochodzoną kwotę składają się: koszty związane z obsługą kredytu bankowego oraz zmniejszenie dochodów prowadzonej przez niego firmy; przedstawił ekspertyzę biegłego księgowego zawierającą obliczenie tych strat.
Strona pozwana wnosiła o oddalenie powództwa. Podniosła zarzut rei indicatae, a także zarzuciła, iż brak jest związku przyczynowego między niewypłacaniem przez nią odszkodowania a roszczeniem powoda. Wyrokiem wstępnym z 11.5.1995 r. Sąd Wojewódzki uznał roszczenie za usprawiedliwione w zasadzie. Sąd ocenił, iż nie zachodzi powaga rzeczy osądzonej, ponieważ w sprawie Sądu Wojewódzkiego w O., zakończonej wyrokiem z 12.4.1994 r. toczącej się między tymi samymi stronami istniał inny przedmiot sporu. Mianowicie powód dochodził w tej sprawie odszkodowania należnego mu z tytułu umowy ubezpieczenia mienia od kradzieży z włamaniem i rabunku, a rozszerzenie powództwa do wysokości W zł wynikało ze wzrostu cen papierosów. Istnieje natomiast podstawa do uwzględnienia powództwa w oparciu o art. 477 § 1 KC w zw. z art. 476 KC, bowiem z momentem wydania przez prokuraturę postanowienia o umorzeniu postępowania, które przesądzało, że włamanie do hurtowni miało miejsce, wyjaśnione zostały okoliczności konieczne do ustalenia odpowiedzialności ubezpieczyciela.
Od tego wyroku wniosła rewizję strona pozwana; opiera ją na podstawach zaskarżenia z art. 368 pkt 4 i 5 KPC i domaga się uchylenia wydanego wyroku i przekazania sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania względnie odrzucenia pozwu.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Rewidujący twierdząc, iż powód w sprawie niniejszej domaga się odszkodowania w związku ze zwiększeniem cen papierosów i utratą korzyści, pomija, że powód ograniczając powództwo do kwoty X zł podał inną podstawę faktyczną powództwa, odmienną od tej, którą zgłosił w pozwie. Sąd Wojewódzki poczynił w tej kwestii prawidłowe ustalenia zgodne z treścią twierdzeń i wniosków powoda, co rewidujący pomija w treści wniesionej rewizji. W tej sytuacji wniosek rewizji o uchylenie zaskarżonego wyroku i odrzucenie pozwu z racji powagi rzeczy osądzonej należało ocenić jako niezasadny.
Nietrafny również jest wywód rewizji, w kwestii braku możliwości zastosowania przepisów o odpowiedzialności z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania (art. 471 KC) w odniesieniu do sprawy niniejszej. Powód nie dochodzi roszczenia gwarancyjno-repartycyjnego z umowy, lecz odszkodowania za straty poniesione w związku ze spóźnionym wypłaceniem świadczenia z umowy.
Przepisy KC dotyczące umowy ubezpieczenia (art. 805-828) nie wyłączają stosowania przepisów ogólnych KC w odniesieniu do tego typu roszczeń, powstałych na tle wykonania umowy ubezpieczenia. Tym niemniej Sąd Apelacyjny nie podziela poglądu Sądu meriti co do zasadności roszczenia dochodzonego. Stosownie do art. 481 § 2 KC w zw. z art. 476 KC wierzyciel może żądać od dłużnika - na zasadach ogólnych - naprawienia szkody wynikłej ze zwłoki, gdy ten nie spełnił świadczenia pieniężnego w oznaczonym terminie. Pismem z 10.2.1995 r. - strona pozwana wyraziła odmowę wypłacenia powodowi świadczenia z umowy ubezpieczenia podając przyczyny tej odmowy, a następnie, po doręczeniu jej odpisu pozwu w tejże sprawie, podjęła obronę przed Sądem w kierunku przez siebie obranym. Wybór sposobów i środków obrony w postępowaniu sądowym należy do zainteresowanej strony, ewentualnemu nadużywaniu środków obrony przeciwdziałają sankcje prawne przewidziane w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego (np. art. 217 § 2, art. 233 § 2, art. 255). Możność korzystania ze środków obrony w procesie cywilnym wynika z prawa strony do merytorycznego zbadania przez sąd powszechny zasadności jej stanowiska co do istoty sporu, skorzystanie z tego prawa nie uzasadnia poglądu, że działaniem tym strona doprowadza do zwłoki wykonania zobowiązania, uprawniającej wierzyciela do żądania naprawienia szkody wynikłej ze zwłoki. Zwłoka dłużnika jest kwalifikowanym opóźnieniem w spełnieniu świadczenia, a szkoda wierzyciela powstała na skutek zwłoki spełnienia świadczenia musi pozostawać w normalnym, adekwatnym związku przyczynowym ze zwłoką (art. 361 § 1 KC).
Pozwanemu nie może być przypisana odpowiedzialność za przebieg i czas trwania procesu w sprawie Sądu Wojewódzkiego w O., w której podjął obronę przeciwko żądaniu powoda w ramach przysługujących mu uprawnień procesowych. Przebieg i czas trwania procesu leży w gestii Sądu jako organu władzy. Skoro zaś bezsporne jest, że strona pozwana zapłaciła powodowi świadczenie z umowy ubezpieczenia wraz z zasądzonymi z mocy art. 481 § KC odsetkami po uprawomocnieniu orzeczeń z 30.4.1993 r. i 19.4.1994 r. wydanych w powołanej wyżej sprawie, to nie ma podstaw do uznania, iż czasokres trwania tego procesu stanowić może o istnieniu po jej stronie zwłoki, skutkującej naprawienie szkody powoda na zasadach ogólnych po myśli art. 481 § 3 KC. Odmienny pogląd Sądu Wojewódzkiego godzi w sens i celowość podejmowania przez stronę obrony w procesie o świadczenie. Sąd Wojewódzki wadliwie ocenił, iż w sprawie może mieć zastosowanie art. 477 § 1 KC. Roszczenie należało ocenić w kontekście art. 481 § 3 KC mającego zastosowanie w odniesieniu do świadczeń pieniężnych, co wymagało skorygowania przy rozpoznaniu rewizji.

poleć uchwałę znajomemu     wersja do druku